Кіріспе
Американдық кинорежиссер (1906–1967)
Энтони Манн (шын аты Эмиль Антон Бундсманн; 30 маусым 1906 – 29 сәуір 1967) – американдық кинорежиссер және сахна актері. Манн театр актері ретінде көптеген қойылымдарда ойнаған. 1937 жылы ол Голливудқа көшіп, талант іздеуші және кастинг директоры болып жұмыс істеді. Кейін режиссердің ассистенты болды, көбінесе Престон Стерджеспен жұмыс істеді. Оның режиссерлік дебюті – «Доктор Бродвей» (1942) фильмі. Ол RKO Pictures, Eagle Lion Films, Universal Pictures және Metro Goldwyn Mayer сияқты көптеген студиялар үшін бірнеше фильмдер түсірді. Оның алғашқы үлкен жетістігі – «T-мендер» (1947) фильмі болды, ол шағын бюджет пен қысқа түсірілім кестесімен фильм-нуар жанрында бірнеше фильм жасағаны үшін атаққа ие болды. Режиссер ретінде ол оператор Джон Алтонмен жиі жұмыс істеді. 1950 жылдары Манн батыс фильмдерін түсіруге көшті, онда сол дәуірдің ірі жұлдыздары, соның ішінде Джеймс Стюарт қатысты. Ол Стюартпен «Винчестер '73» (1950), «Жылаңаш тікен» (1953) және «Ларамиден келген адам» (1955) сияқты сегіз фильмде жұмыс істеді. Бұл фильмдер АҚШ-та сәтті болды, сонымен қатар француз киносыншыларының арасында бағаланды және зерттелді, олардың кейбіреуі француз жаңа толқынына әсер етті. 1955 жылы Жак Ривет Маннды «соғыстан кейінгі Голливудтың төрт ұлы режиссерінің бірі» деп атады. Қалған үшеуі – Николас Рей, Ричард Брукс және Роберт Олдрич. 1960 жылдары Манн ірі масштабты фильмдерге көшті, «Эль-Сид» (1961) ортағасырлық эпосын, Чарлтон Хестон мен София Лореннің қатысуымен, және «Рим империясының құлауы» (1964) фильмдерін түсірді. Екі фильмнің де продюсері Сэмюэл Бронстон болды. Содан кейін Манн «Телемарктің батырлары» (1965) соғыс фильмін және «Аспиктегі денди» (1968) шпиондық триллерін түсірді. 1967 жылы Манн соңғы фильмін аяқтамай тұрып, Берлинде жүрек талмасынан қайтыс болды; оның жұлдызы Лоренс Харви фильмді аяқтады, бірақ оның есімі титрлерде көрсетілмеді.
Ерте өмір
Манн Эмиль Антон Бундсманн атымен Сан-Диего, Калифорнияда дүниеге келді. Оның әкесі, академик Эмиль Теодор Бундсманн, Богемияның Хрудим ауданындағы Росице ауылында судеттік неміс католиктері отбасында туған. Оның анасы Берта (туған есімі Вакселбаум/Вайхсельбаум), Джорджия штатының Макон қаласынан шыққан драма мұғалімі, бавариялық еврей тегінен таралған американдық. Манн дүниеге келген кезде оның ата-анасы Сан-Диего округінің Ломаланд қаласындағы Теософиялық қоғамның мүшелері болды. Манн үш жасқа толғанда, әкесінің денсаулығына ем іздеу үшін ата-анасы Аустрияға көшіп кетті, ал Манн Ломаландта қалды. Маннның анасы оны он төрт жасқа толғанға дейін қайтарған жоқ, содан кейін ғана туысының өтінішімен, онымен кездесіп, Ломаландтағы оның жағдайына алаңдағаннан кейін оралды. 1917 жылы Маннның отбасы Нью-Йоркке көшіп келді, онда ол актерлік өнерге қызығушылық танытты. Бұл Маннның Еврей жастар қауымдастығына қатысуымен нығайтылды. Ол мектептегі қойылымдарда ойнауын жалғастырды, Шығыс Оранж грамматикалық мектебінде және Ньюарк орталық орта мектебінде оқыды. Соңғы мектепте ол «Алькестис» пьесасындағы бас рөлді сомдады; оның достары мен сыныптастарының бірі болашақ Голливуд студиясының бас директоры Доре Шари болды. 1923 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Манн соңғы курста оқуын тастап, отбасының қаржылық жағдайына көмектесу үшін жұмысқа орналасты. Efn|Alvarez былай деп жазады: «Нью-Джерсиде Эмиль Антон Шығыс Оранждағы бастауыш мектепте және Ньюарктегі орта мектепте оқыды, бірақ жұмыс істеу үшін оқуын тастады». Алайда, «The New York Times» газетіндегі Маннның некрологында ол он алты жасында орта мектепті тастағаны айтылған, бірақ Орталық орта мектептен алынған мәліметтер 1925 жылдың қаңтарында, Эмиль Антон он сегіз жаста болған кезде оқуын тастағанын көрсетеді. Сондай-ақ ол «Ванья аға» (1929) спектаклінде ойнады. 1930 жылы Манн «Театр гильдиясына» қосылды, алғаш продюсер болып, кейін режиссер болды. Дегенмен, ол актерлік өнерін жалғастырып, «Нью-Йорк көшелері» немесе «Кедейлік қылмыс емес» (1931) және «Күннің қызы» (1933) спектакльдерінде «Калькавалле герцогы» рөлін сомдады. 1933 жылы Манн Кристофер Морлидің «Сол жақтағы найзағай» пьесасының сахналық бейімделуін қойды, ол Максин Эллиотт театрында көрсетілді. «The New York Times» газетіндегі театрлық шолуда Брукс Аткинсон пьесаны сынға алып, «реализм мен фантазияның араласуы сахнадан сахнаға түсініксіз болып барады, ал кейбір актерлік өнер көңілді емес» деп жазды. Кейіннен ол «Чероки түні» (1936), «Біз мақтан тұтамыз» (1936) және «Үлкен соққы» (1938) фильмдерін режиссерлік етті. Ол түрлі труппаларда жұмыс істеді, ал 1934 жылы өзінің труппасын құрды, ол кейін Лонг-Айлендтің «Red Barn Playhouse» атанды.
1937-1941 жж. Голливуд пен теледидар мансабына көшу
1937 жылы Манн «Селзник Интернешнл Пикчерс» компаниясында талант іздеуші және кастинг директоры болып жұмыс істей бастады. Ол сонымен қатар бірнеше фильмге, оның ішінде «Том Сойердің оқиғалары» (1938), «Интермеццо» (1939), «Желмен кеткендер» (1939) және «Ребекка» (1940) фильмдеріне экрандық сынақтар жүргізді. Ол сынақтан өткізген белгілі емес актрисалардың бірі Дженнифер Джонс болды. «Селзникте» бірнеше ай жұмыс істегеннен кейін Манн «Paramount Pictures» компаниясына бірнеше режиссерлердің ассистенті ретінде ауысты, әсіресе Престон Стерджестің «Салливанның саяхаттары» (1941) фильмінде. Манн еске алды: «[Престон] маған бүкіл өндіріс процесін көруге және оның режиссерлік шеберлігін қадағалауға мүмкіндік берді. Мен бір көрініс салып, ол маған оның қаншалықты нашар екенін айтты. Содан кейін мен монтаждауды бақыладым және біртіндеп білімімді арттыра бастадым. Престон мүмкіндігінше тезірек фильм түсіруімді талап етті». Ол бұл қызметте үш жыл бойы жұмыс істеді. Осы уақытта Манн 1939 жылдан 1940 жылға дейін NBC телеарнасының эксперименталды W2XBS станциясында режиссер болып жұмыс істеді. Оның жұмысына «Миссури аңызы» атты танымал вестерн пьесасының және «Нью-Йорк көшелері» мелодрамасының қысқартылған нұсқалары кірді. Соңғы шоудың бес минуттық үнсіз фрагменті Телевизия және радио музейінде сақталып қалды, онда танымал актерлер Норман Ллойд пен Джордж Кулурис ойнаған.
1942-1946: режиссерлікке ауысу
Досы Макдональд Кэридің көмегімен Манн өзінің режиссерлік дебютын Paramount студиясында «Доктор Бродвей» (1942) фильмімен жасады, онда Кэри де түсті. Он жылдар өткен соң Манн фильмді он сегіз күнде түсіруді аяқтау керектігін есіне алды. Премьерадан кейін «Variety» журналының Херман Шоенфельд фильге сынды: «Диалогтарды нәрестелерше сөйлеу тілінде де жазуға болар еді, бірақ Антон Маннның режиссурасы мүлдем болмады. Операторлық жұмысы біркелкі емес, ал өндіріс арзан көрінеді. Актерлік нашар, тек Эдвард Чианелли өлтірілген кісі өлтіруші рөлінде лайықты ойнады». «Harrison’s Reports» фильмді «жақсы ойын-сауық» деп бағалап, «түсті кейіпкерлер, адамдарды қызықтыратын оқиға, жылдам әрекет және көрерменді күдікті ұстайтын жағдайлар» бар екенін атап өтті. Оның келесі фильмі Universal Pictures студиясында түсірілген «Гаванадағы айшық» (1943) болды. Фильмде Аллан Джонс пен Джейн Фрейзи ойнады. 1944 жылдың тамызында Манн Бродвейге оралып, «Балаларға арналған айна» фильмін түсіруі мүмкін екені хабарланды. Тоғыз ай бойы көркем фильм түсірмегеннен кейін Манн Republic Pictures студиясына барып, «Ешкімнің сүйіктісі» (1944) және «Менің ең жақсы досым» (1944) фильмдерін түсірді. Содан кейін «Түндегі бейтаныстар» (1944) фильмін түсірді. Фильм Хилда Блейк (Хелен Тимиг) туралы, ол сержант Джонни Медоусқа (Уильям Терри), Оңтүстік Тынық мұхитында жарақат алғанға, ойдан туған «қызын» жасайды. Ауруханадан шығып, АҚШ-қа оралғаннан кейін Медоус сол қиялданған әйелді іздейді. Шындықты доктор Лесли Росс (Виргиния Грей) оған айтады, бірақ оны Блейк өлтіреді, ал Блейк Медоусты өлтіруді жоспарлайды. Фильм Маннның кейінгі фильмдерінде кездесетін ноар стиліндегі атмосферасы және психологиялық тереңдігімен ерекшеленді. Содан кейін Манн Эрих фон Строхайм мен Мэри Бет Хьюзбен түсірілген «Ұлы Фламерион» (1945) фильмін түсірді. Түсірілім кезінде Манн фон Строхайммен келіспей, оны ұзаққа созылып, «қиын адам» деп сипаттады. «Ол актер емес, жеке тұлға. Ол мені ақылдан шығарды. Ол гений еді. Мен гений емеспін, мен жұмысшымын». Манн RKO студиясына көшіп, Том Конвей мен Энн Ратерфордтың басты рөлдерде ойнаған «Екі сағаттық қайрат» (1945) фильмін түсірді, ол 1936 жылғы «Қараңғыдағы екі» фильмінің қайта түсірілімі болды. Сол жылы ол «Үйге әнмен оралу» фильмін де түсірді. Манн Republic Pictures студиясына «Адамның екі жақтары» (1946) фильмі үшін оралды. Ол RKO студиясында «Бамбук шашыралы» (1946) фильмін түсірді.
1947-1949: Noir фильмдері және мансабы
1946 жылы Манн Артур Б. Крим мен Роберт Бенджамин құрған, жаңадан ашылған Eagle Lion Films студиясымен келісімшарт жасады. Ол «Теміржол тонауы» (1947) фильмін түсірді. Маннның сөзінше, фильм он күнде түсірілген. Variety журналындағы рецензияда фильм «ескі үлгідегі, қанды-қырғынды гангстерлік фильм, актерлік құрамының салмағына қарамастан жақсы» деп бағаланған, ал Манн «күмәнді жағдайды дамытуда шынайы шеберлік танытқандығы» үшін мақталыпты. Сол жылы «Т-мендер» (1947) көрсетілімге шықты. Элмер Линкольн Айридің айтуынша, фильм АҚШ Қаржы министрлігінің Ал Капонеге салықтан қашу ісі бойынша жүргізген тергеуін бейнелеу туралы ұсыныстан бас тартудан туындаған. Оның орнына Айри тергеуге қатысты үш істі алға тартты. Бастапқы бюджеті 400 000 доллар болған «Т-мендер» 31 шілде мен 23 тамыз аралығында үш аптада түсірілді, қыркүйек айында төрт күн қайта түсірілімдер жүргізілді. Манн фильм үшін Джон Алтонды оператор ретінде арнайы шақырды, ол Republic студиясынан уақытша жұмысқа жіберілді, бұл олардың алғашқы ынтымақтастығы болды. Фильм көрсетілімге шыққан кезде бүкіл әлем бойынша 2,5 миллион доллар табыс тапты. Манн RKO студиясына «Жұмысы жоқ» (Desperate, 1947) фильміне оралды, сценарийін Дороти Атласпен бірге жазды. Variety журналындағы рецензияда фильм «көңілді гангстерлік фильм, атыс-шабысқа, кейіпкерлердің өліміне және бұрынғы кодекстен бұрынғы қатыгездікке толы» деп жазылған, ал Маннның режиссерлік жұмысы «шеберлікпен жасалған» деп бағаланған. Манн Eagle Lion студиясына оралып, «Жабайы келісім» (Raw Deal, 1948) фильмін түсірді, сценарийші Джон К. Хиггинс, сценарийші Леопольд Атлас және актер Деннис О’Кифпен қайта жұмыс істеді. Фильмнің оқиғасы Джо (О’Киф) төңірегінде өрбиді, ол әділетсіз түрде сотталып, бұрынғы достарынан жалтару үшін айыпталған. Ол түрмеден қашып, екі әйелмен бірге із суына түседі: жақсы ниетті әлеуметтік қызметкер Энн (Марша Хант), ол оны кепіл ретінде алып жүреді, және оны босатуға көмектескен тәтті әйел Пат (Клэр Тревор). Екі әйел де оған ғашық болуға тағдырланған. Фильм бірнеше басылымдардан жағымды пікірлер алды, бірақ The New York Times газетінен Босли Кроутер фильмді сынап жазған. «Жұмысы жоқ» және «Т-мендер» фильмдеріндегі Манннің жетістігі оны Eagle Lion студиясының ең бағалы режиссеріне айналдырды. 1948 жылдың ақпан айында Манн Бастилия шабуылының драмалық бейнесін түсіруге шақырылды, Ричард Базехарт генерал Лафайеттің көмекшісінің рөлін ойнады. Уолтер Уэнгер Жанна д’Арк (1948) фильмімен айналысқандықтан, ол бақылаушылық міндеттерді өндіріс дизайнері Уильям Камерон Мензиске тапсырды. Негізгі түсірілімдер 29 күнге созылды, 1948 жылдың тамыз-қыркүйек айларында 850 000 долларға түсірілді. Алтонмен қайта жұмыс істеп, Манн және ол төмен бюджеттік нуар стилін жасады, минималды декорациядағы төмен жарық деңгейлерін және көлеңкелерді, жоғары бұрыштан түсірілген кадрларды және кең көрермендерді бейнелеу үшін артқы проекцияны пайдаланды. Нәтижесінде «Үрейдің билігі» (Reign of Terror, 1949) атты фильм дүниеге келді. Түсірілім басталғаннан кейін Манн «Түнде серуендеген» (He Walked by Night, 1948) фильмінің бірнеше сахналарын түсіру үшін шақырылды, онда Базехарт та ойнады. Манн фильмде Хиггинс пен Алтонмен қайта жұмыс істеді. Алайда, Альфред Л. Веркерге ресми режиссерлік құқық берілді. «Т-мендер» (1947) фильмін зерттеу кезінде Хиггинс пен Манн Мексика-АҚШ шекарасындағы шекаралық патруль агенттері тақырыбына тап болды. «Шекаралық оқиға» (Border Incident, 1949) алғашқыда Eagle Lion студиясында дамытылды, бірақ 1948 жылдың желтоқсан айында MGM студиясының Доре Шари сценарийді 50 000 долларға сатып алып, Маннды фильмді түсіруге шақырды. Шари Маннмен студиямен бірнеше фильмге келісімшартқа да қол қойды. Бұрын, 1947 жылдың шілдесінде Манн мен Фрэнсис Розенвальд «Сендерді тыныштықпен іздеймін» (Follow Me Quietly, 1949) фильмінің сценарийін жазған, оны алғаш рет Джек Вратер Продакшнс Allied Artists үшін сатып алған. Дон Касл басты рөлге бекітілген. Бірнеше айдан кейін, желтоқсанда, RKO студиясы сценарийді Вратхерден сатып алғанын және жаңа сценарий жазу үшін Мартин Рэкинді тағайындағанын хабарлады.
1950-1958 жж. - Джеймс Стюартпен бірге түсірілген батыс фильмдері
1950-ші жылдар Маннның мансабындағы ерекше беткесу болды, он жыл ішінде ол он батыс фильмін түсірді (олардың үшеуі 1950 жылы жарық көрді). "Шекаралық оқиғадан" кейін (1949), Маннға Николас Найфак жүгініп, одан: "Вестерн түсіруге қызығушылық танытарсыз ба? Менде қызықты көрінетін сценарий бар". Оған "Шайтанның есігі" (1950) сценарийі табысталды, ол оны "өзім оқыған ең жақсы сценарий" деп бағалады. Фильмде Роберт Тейлор ойнады, ол Америка Азамат соғысындағы ерен еңбегінен кейін Вайоминг штатының Медисин-Боу қаласына оралғаннан кейін дискриминацияға ұшыраған шошон тайпасының өкілін сомдады. Негізгі түсірілім 1949 жылдың 15 тамызында басталып, қазан айының ортасына дейін созылды. MGM бастапқыда фильмді тақырыптық мәселесіне байланысты шығарудан тартынды, бірақ Джеймс Стюарттың ойнаған "Бұзылған жебе" (1950) фильмі сәтті болғаннан кейін фильмді көрсетуге рұқсат берді. Шыққан кезде фильм сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алмады. Одан кейін ол Джеймс Стюарттың қатысуымен Universal студиясында "Винчестер '73" (1950) батыс фильмін түсірді. Фильмді бастапқыда Фриц Ланг режиссерлеуге тиіс болған, бірақ ол Стюарттың басты рөлге лайық емес деп шешіп, жобадан бас тартты. Стюарт "Шайтанның есігі" (1950) фильмінің алғашқы монтажын көргеннен кейін Маннды алмастыруды ұсынды. Манн ұсынысты қабылдап, сценарийді қайта жазу үшін Борден Чейске жүгінді. Негізгі түсірілім 1950 жылдың 14 ақпанында Аризона штатының Тусон қаласында басталды, түсірілімге 30 күн бөлді. Фильм коммерциялық сәттілікке ие болды, дистрибьюторларға 2,25 миллион доллар табыс әкелді, бұл 1950 жылы Universal Pictures-тің екінші ең табысты фильмі болды. Хал Уоллистің шақыруымен Манн Барбара Стэнвик пен Уолтер Хьюстонның қатысуымен Paramount студиясында "Фуриялар" (1950) батыс фильмін режиссерлік етті. 1950 жылдың жазында шыққан фильм АҚШ пен Канадада 1,55 миллион доллар табыс тапты. Ол жерде Манн 24 түн бойы жұмыс істеді, көмекші оператор Уильям В. Скаллмен бірге Римнің өртенуі сахнасын түсірді. "Side Street" (1950) Маннның режиссерлік еткен соңғы фильм-нуары болды. Фильмде Фарли Грейнджер мен Кэти О'Доннелл ойнады, олар "They Live by Night" (1948) фильмінен кейін қайтадан бірге түсті. Одан кейін ол Дик Пауэллмен бірге "The Tall Target" (1952) триллерін түсірді. "Винчестер '73" (1950) фильмінің сәттілігінен кейін Universal Pictures Манн мен Стюарттың бірлескен жұмысын жалғастыруды қалады. Бір досының ұсынысымен Стюарт Билл Гуликтің "Bend of the River" романын Universal студиясына бейімдеуді ұсынды. Студия келісіп, фильмке құқықтарды сатып алды. Актер мен режиссер Universal студиясында "Thunder Bay" (1953) атты заманауи приключендік фильмін түсірді. Фильмнің соңғы нұсқасына қанағаттанбаған Манн: "Тырыстық, бірақ бәрі тым жасалмаған және оқиға әлсіз болды. Оны жақсартуға біздің күшіміз жетпеді, ол өте жақсы пікірлер алмады, бірақ әрине, ол пайда әкелді" деді. 1952 жылы MGM Манннан "Жылаңаш шұғыла" (1953) фильмін түсіруді сұрады. Бұл әңгіме сыйақы аңшысы Говард Кемп туралы, ол Америка Азамат соғысы кезінде жоғалтқан жерін қайта сатып алу үшін заңсыз адамның басына 5000 доллар сыйақы алуды қалайды. Алтын іздеуші мен армиядан дезертир болған адамның көмегімен Кемп заңсыз адамды және онымен бірге келген әйелді ұстап алады. Манн MGM-мен келісімшартын орындады, ол Стюартпен бірге "Жылаңаш шұғыла" (1953) фильмі үшін қайта бірікті. Манн мен Стюарт "Гленн Миллер туралы әңгіме" (1954) фильмімен ең үлкен жетістікке қол жеткізді. Фильмнің түсірілім кезінде АҚШ пен Канадада 7 миллион доллар табыс тапты. Сол жылы ол Уолтер Бреннанмен бірге "Алыстағы ел" фильмін түсірді. Бұл фильм Маннның Борден Чейспен соңғы ынтымақтастығы болды. Манн мен Стюарт тағы бір батыс емес фильмге, "Стратегиялық әуе командасына" (1955) қосылды. Стюарт АҚШ Әуе күштерінде қызмет еткен және оның кинода бейнеленуін қалады. Әуе күштерімен бірлесіп, Манн фильмді түсіруге келісті, ол Convair B 36 және Boeing B 47 ұшақтарын іс-қимылға түсіргісі келді, өйткені оның сөзінше, адам кейіпкерлері "қағаз-маше" болды. Фильмнің түсірілім кезінде ол 6,5 миллион доллар кассалық табыс тапты. Маннның Стюартпен соңғы ынтымақтастығы "The Man from Laramie" (1955) фильмінде болды. Фильм Томас Т. Флинннің 1954 жылы The Saturday Evening Post журналында алғаш рет жарияланған сериалынан алынған. Фильм Нью-Мексико штатының Коронадо және Санте-Фе қалаларында түсірілді. Бұл фильм Стюарттың олар бірге түсірген фильмдерінің ішіндегі ең сүйіктісі болды. Фильмнің түсірілімінен кейін Гарри Кон Манннан Columbia студиясы үшін тағы бір батыс фильмін түсіруді сұрады. Манн келісіп, "Соңғы шекара" (1955) фильмін түсіруге шешім қабылдады. Манн Стюартқа бас рөлді ұсынды, ол одан бас тартты және оның орнына Виктор Матурды алды. 1956 жылы Маннға Аарон Розенбергтен "Night Passage" (1957) сценарийі табысталды, ол оны Стюартпен қайта біріктіруді көздеді. Түсірілім 4 қыркүйекте басталуға тиіс болған, бірақ Манн жобадан бас тартты. Заманауи есептерде Маннның "Men in War" (1957) фильмін монтаждауды аяқтамағандықтан бас тартқаны айтылады. Алайда, кейінгі есептерде Манн сценарийге байланысты Чейспен шығармашылық дауға түскенін, ол сценарийдің әлсіз деп есептегенін көрсетеді. 1967 жылы Манн Стюарттың тек аккордеон ойнау үшін фильмге түскенін де айтты. Манн басқа режиссерді тағайындауды сұрады, және Джеймс Нильсон фильмді режиссерлік етуге шақырылды. Стюарт пен Манн енді бірге жұмыс істемеді. Манн Марио Ланзаның қатысуымен "Serenade" (1956) атты мюзиклді режиссерлік етті. Түсірілім кезінде ол актриса Сара Монтиэльмен жұмыс істеді, ол оның екінші әйелі болды. 1957 жылдың тамызында Манн Лион Фейхтвангердің "This is the Hour" романына фильм құқығын сатып алғанын хабарлады, ол суретші Франсиско Гойя туралы ойдан шығарылған әңгіме айтады. Монтиэль Мария Тереза де Кайтена, Альба герцогинясы рөлін ойнауға дайын болды. 1958 жылдың ақпанында Манн жобадан бас тартты, өйткені "The Naked Maja" (1958) атты қарсы фильм өндірісте болды. Одан кейін ол Джон Макпартландтың жақында жарияланған "Ripe Fruit" романына фильм құқығын сатып алды, Монтиэль бас рөлде ойнауға дайын болды. Алайда, жоба іске аспады. Манн Генри Фонда мен Энтони Перкинстің қатысуымен "The Tin Star" (1957) батыс фильмін режиссерлік етті. Манн Роберт Райан мен Альдо Рейдің қатысуымен екі фильмді шығару үшін Филип Йорданмен бірлесіп жұмыс істеді, алғашқысы "Men in War" (1957) Корея соғысы туралы болды. Фильм Маннның United Artists үшін түсірген үш фильмнің біріншісі болды. Оның екінші жобасы Эрскин Калдуэллдің сол кезде даулы болған "God's Little Acre" романының бейімделуі болды. Манн мен продюсер Сидни Хармон фильмді Огаста, Джорджия қаласында түсіруді жоспарлаған, бірақ романның даулы тақырыбы қала басшылары мен жергілікті фермерлердің қарсылығын күшейтті. Нәтижесінде, өндіріске штаттың ішінде түсіруге рұқсат берілмеді. 1957 жылдың қазанында олар ақыры Калифорния штатының Стоктон қаласын таңдады. Екі фильмде де Йордан ресми сценарийші ретінде көрсетілді, бірақ Бен Маддоу екі сценарийдің де авторы екенін мәлімдеді. Кейін Манн Гэри Купердің қатысуымен "Man of the West" (1958) батыс фильмін түсірді. Түсірілім 1958 жылдың 10 ақпанында басталды және сол жылдың соңында аяқталды. Фильм шыққаннан кейін The New York Times газетінің редакторы Ховард Томпсон фильмді "жақсы, тартымды, қатал батыс фильмі" деп сипаттады, ол "[өте жақсы ойналған және түсті және Cinema Scope-та әдемі түсірілген]". Басқа жерде, Cahiers du Cinéma журналының редакторы Жан-Люк Годар фильм Францияда шыққан кезде оған жоғары баға берді.
1959-1964: Кең экранды фильмдер
Манн Universal Pictures компаниясы "Спартак" (1960) фильмін режиссерлік ету үшін шақырылды, бұл Кирк Дугластың наразылығына себеп болды, ол Манн "суреттің масштабынан қорқып қалғандай" сезімде болды. 1959 жылдың 27 қаңтарында Калифорниядағы Өлім сахарасында шахта сахналарын түсіру басталды. Түсірілім жалғасқанда Дуглас Манн фильмді бақылаудан шығарғанын сезінді, атап айтқанда: "Ол Питер Устиновқа әрбір ұсынысын қабылдау арқылы өзінің сахналарын өзі режиссерлік етуге рұқсат берді. Ұсыныстар Питерге жақсы болды, бірақ фильм үшін міндетті емес". Студияның келісімімен Дуглас Маннды қызметтен босатуға рұқсат алды. Дугластың айтуынша, Манн 13 ақпанда өндірістен іздеусіз кетіп, Дуглас оған фильмді "қарызға тиесілі" екенін уәделеді. 1967 жылы Манн: "Кирк Дуглас "Спартактың" продюсері болды: ол мәндік жағына баса назар аударғысы келді. Мен құлдықтың барлық қорқынышты жағдайларын көрсету арқылы хабар оңай қабылданады деп ойладым. Фильм визуалды болуы керек, тым көп диалог оны өлтіреді. Содан бері келіспейміз: мен кетіп қалдым". 1959 жылдың 17 ақпанында Стэнли Кубрик режиссерлікке тағайындалды. Содан кейін Манн Гленн Фордты "Симаррон" (1960) фильмінің қайта түсіріліміне режиссерлік ету үшін MGM студиясына барды. Өндіріс барысында Манн он екі күн бойы түсірілім алаңдарында түсірді, бірақ түсірілім қиын дауылдарға тап болды. Жауап ретінде MGM студиясының басшылары өндірісті үй ішінде ауыстыруға шешім қабылдады. Манн бұл шешіммен келіспей, өндіріс "экономикалық апатқа ұшырады және жоба толығымен құлап кетті" деді. Манн өндірістен кетіп, оның орнына Чарльз Уолтерс келді. 1960 жылдың шілдесінде Манн Сэмюэл Бронстон үшін "Эль Сид" (1961) фильмін режиссерлік ету үшін шақырылды. Фильмде Чарлтон Хестон мен София Лорен ойнады. 1960 жылдың қарашасында түсірілім басталмас бұрын Лорен сценарийдегі диалогқа наразы болып, оны қара тізімдегі сценарист Бен Барцманнан қайта жазуды сұрады. Римге ұшақта бара жатқанда Манн Барцманды алып, оған соңғы түсірілім сценарийін берді, Барцман оны бастапқыдан жаңадан жазуға келісті. Фильм түсірілімі 1960 жылдың 14 қарашасында басталды және 1961 жылдың сәуіріне дейін жалғасты. 1961 жылдың желтоқсанында шыққан "Эль Сид" сыншылардың жоғары бағасын алды, Манннің режиссерлік шеберлігі, актерлік құрамы мен түсірілім жұмысы мақталып айтылды. АҚШ пен Канадада фильм 12 миллион долларлық табыс әкелді. Манн кейін "Рим империясының құлдырауы" (1964) фильмін режиссерлік етті. Жобаның бастауы Маннның "Эль Сид" (1961) фильмін түсіруді аяқтағаннан кейін басталды. Ол Эдвард Гиббонның алты томдық "Рим империясының құлдырауы және құлау тарихы" кітабының Оксфорд қысқаша басылымын Хатчард кітап дүкенінің терезесінде көрді. Манн кітапты оқып, Мадридке ұшып келгеннен кейін, кітаптың киноға бейімделуін Бронстонға ұсынды, продюсер оған келісті. Фильмде Хестон мен Лореннің қайта қатысуы жоспарланған, бірақ Хестон Бронстонның тағы бір жобасы – "Пекинде 55 күн" (1963) фильмінде ойнау үшін жобадан бас тартты. Оның рөлін Стивен Бойд орындады. Фильм түсірілімі 1963 жылдың 14 қаңтарында басталды және 1963 жылдың шілдесінде аяқталды. 1964 жылдың наурыз айында шыққан фильм АҚШ пен Канадада 1,9 миллион долларлық кассалық табыс әкелді, өндіріс бюджеті 16 миллион долларға бағаланған. Сол жылы шілдеде Манн 14-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде төрағалық етті.
1965-1967: Кейінгі фильмдер
1963 жылдың наурыз айында Манн мен продюсер С. Бенджамин Фиш «Белгісіз шайқас» атты фильмнің дамуын бастады, ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның атом бомбасын жасауына жол бермеу үшін норвегиялық қарсылық күшіндегі Кнут Хаукелидтің саботаж миссиясын тарихи тұрғыдан баяндайтын фильм болатын. Барцман сценарий жазу үшін шақырылды, ал дистрибьютор ретінде Allied Artists компаниясы тағайындалды. 1964 жылдың ақпанына қарай Бойд пен Эльке Сомер басты рөлдерге шақырылған болатын. Бірақ шілде айында Кирк Дуглас басты рөлді ойнауға келісті. Дуглас өзінің естеліктерінде Манннан күтпеген телефон соққаннан кейін рөлді қабылдағанын, ол оған бұрынғы уәдесі бойынша фильм "борышы" бар екенін айтқанын жазды. Содан кейін фильм «Телемарк батырлары» (1965) деп аталды. 1966 жылдың қазанында Манн Колумбия Пикчерс үшін «A Dandy in Aspic» (1968) шпиондық триллерін түсіруге және өндіруге келісімін берді. Желтоқсан айында түсірілім 1967 жылдың ақпан айында Австрия, Германия және Лондон қалаларында басталатыны хабарланды. Өлген кезде Манн үш жобамен айналысып жатқан: «Король» атты вестерн, ол «Король Лир» романынан еркін бейімделген, онда қыздардың орнына ұлдар қолданылған; «Доннер асуы» – пионерлердің Доннер асуына қатысты қиын сапары туралы фильм; және «Каньон» – жас үндістандық батырға айналатын жас жігіттің тағдыры туралы фильм.
Жеке өмір және өлім
1936 жылы Манн Нью-Йорк қаласындағы Macy дүкенінде клерк болып жұмыс істейтін Милдред Кенионға үйленді. Олардың Энтони мен Нина есімді екі баласы болды. 1956 жылы жұбайлар ажырасты. Бір жыл өткен соң Манн "Серенада" (1956) фильмінде түскен актриса Сара Монтиелге үйленді. 1963 жылы Мадридте олардың некесі жойылды. Оның үшінші әйелі – бұрын Садлерс Уэллс балетынде билеген Анна Кузко болды, оның Николас есімді бір ұлы бар еді.
Антигеройлардың суреті
2006 жылы Ричард Корлис Маннның антигеройлерінің көбінесе ауыр өткен шағы бар екенін атап өтті, бұл оларды фильмнің басында күңкең немесе циник қалдырады және оларға өзін өсіру жолы ұсынылады. Жан Пьер Курсодон мен Пьер Саваж Маннның бірнеше фильміндегі ауыр өткен шақтың, мысалы, "жақындарының өлімі (Уинчестер '73 және "Фуриялар" фильмінде әке, "Ларамиден келген адам" фильмінде аға, "Тин Стар" фильмінде әйел) болғанын айтты, ал кейіпкер жауапты тарапты жазалауға тырысады немесе, "Тин Стар" фильміндегідей, осы оқиға үшін қоғамға наразылық білдіреді". 1950 жылдары Манн батыс фильмдерін түсіруге көшті, ал "Уинчестер '73" (1950) Джеймс Стюартпен жасаған алғашқы жұмысы болды. Фильмнің продюсері Аарон Розенберг: "Ол [Манн] Джеймс Стюарттан бұрын көрінбеген бір нәрсені шығарды. Бұл - кенеттен жарылатын, тіпті маньяктық ашуға толы кейіпкер еді. Бұл Стюарт үшін де, батыс жанры үшін де жаңа көзқарас болды. Бұл кемшіліктері бар батыр еді" деді. "Жылаңаш қызылқұрт" (1953) фильмінде Говард Кемп (Стюарт) қашқынды Канзасқа қайтаруға ниеттенген жүлделі аңшы. Қашқынды өлтіру мүмкіндігі туғанда Кемп өзінің қылмыстық құштарлығын тоқтатып қалады. Корлис: "Бұл фильмдерде қайта-қайта орын алады: кейіпкер өзінің бұрынғы өзінің өзінің ең үлкен жауы екенін түсінеді" деп түсіндірді. 1965 жылғы сұхбатында Манн локацияда түсіруге басымдық беретінін айтып, былай деді: "Иә, локацияны пайдалану – бұл оған қатысы бар кейіпкерлерді күшейту үшін, өйткені сезімі мен актерлік шеберлігі шағын адам, керемет суретшілдік фонға қойылғанда, зор күшке ие бола алады. Локацияларды пайдаланудың үлкен құндылығы – ол бәрін жақсартады: оқиғаны, іс-қимылды және актерлік шеберлікті. Мен ешқашан декорацияны, шатқалды, тіршіксізді актерсіз көрсетпеймін". Курсодон мен Саваж Манн пейзаждарды повествомен байланыстыратынын атап өтті, "Оның камерасы ешқашан оқшалау үшін тым жақын да, тым алыс та емес. Ол әдемілікке қызығушылық танытпайды, сондай-ақ, символизмге де мән бермейді. Ол сценарийдің талаптарына ғана емес, сонымен қатар психологиялық және моральдық шиеленістердің көрінісі ретінде көрінетін сыртқы көріністерді таңдауда ерекше шеберлік танытты". "Симарон" (1960) фильмін түсіру кезінде Маннның локацияда түсіруге басымдық беруі MGM продюсері Сол Лессермен қақтығысқа түсті, ол түсірілімді үй ішінде көшірді, бұл Маннның фильмнен кетуіне себеп болды.