Париж университетінің 1229 жылғы студенттік көтерілісі

Кіріспе

Студенттік ереуіл

1229 жылғы Париж университетінің ереуілі Францияның Париж қаласында болды. Ереуілге себеп – жергілікті тавернадағы төленбеген есеп бойынша туындаған дау болды. Осы дау салдарынан патшайым жалдамалы сақшыларын студенттік наразылықты басуға бұйырғанда бірнеше студент қаза тапты. Студенттер "тарапқа шашу" яки студенттік ереуіл арқылы наразылық білдірді; профессорлар дәрістерді тоқтатты. Бұл екі жылдан астам уақытқа созылып, Папа Григорий IX Parens scientiarum бұйрығын шығарған кезде ортағасырлық университеттің бірнеше реформаларына әкелді. Оқиға қала мен университет арасындағы, сондай-ақ шіркеу, діни емес билік және жаңадан қалыптасқан студенттер тобы арасындағы билік күресін, сонымен қатар Париж университетіне қарасты жергілікті шіркеу билігінің әлсіреуін көрсетеді. Университет тікелей Папаның қарауына берілді, бұл Иннокентий III кезінде күшейген шіркеу құрылымын орталықтандыру бағдарламасының бір бөлігі болды.

Өмірбаян

Париж университеті Еуропадағы алғашқы университеттердің бірі болды және теологияға баса назар аударғандықтан, сол кездегі ең беделді университеттердің бірі саналды. Университеттің негізгі қағидалары оның оқыту миссиясы және схоластикасымен анықталды; осы қағидалар қалалардың өсуіне, демократиялық кеңеюге және 12 ғасырдың интеллектуалдық жаңаруына жол ашты. Университет 12 ғасырдың ортасында құрылған және 1200 жылы Шіркеуден заңдылығын мойындаған ресми жарғысын алды. Оны Шіркеу басқарды, ал студенттер Шіркеудің бір бөлігі саналды; олар шәлкейіп киініп, бастарының үстін қырқып, Шіркеутің қорғауында екендерін көрсететін. Студенттер Шіркеудің ережелері мен заңдарына бағынып өмір сүрді және корольдің заңдары мен соттарына бағынбады. Бұл қала заңдарын бұзу арқылы студенттердің тудырған мәселелеріне себеп болды, себебі қаланың әділдікке тікелей жүгіну мүмкіндігі болмады, сондықтан олар Шіркеу соттарына шағымдануға мәжбүр болды. Студенттер көбінесе өте жас болды, 13 немесе 14 жасында мектепке келіп, 6-дан 12 жылға дейін білім алды. Олар көптеген аймақтардан келді және көптеген еуропалық тілдерде сөйледі, олардың барлығы ана тілдерімен анықталды. Латын тілі мектептегі жалпы тіл болды. Соңында, профессорлар төрт "ұлтқа" бірікті: француз, пикардиялық, нормандық және "ағылшын" деп аталған, түрлі ұлттардан (көбінесе ағылшын, неміс, скандинавиялық және басқа Орталық Еуропалықтар) құралған топ. Студенттердің басым көпшілігі Еуропаның элиталық немесе аристократиялық топтарынан шықты, себебі университетке бару және онда тұру, сондай-ақ оқу ақысы кедейлерге қол жетпейтін болды. 1200 жылы "қала мен шәлкейіп кигендер" арасында көтеріліс болды, онда Париж қаласының проректоры бірнеше студентті өлтіруге бұйрық берді. Университеттегі профессорлар тобы осы оқиғаны пайдаланып, король Филипп Августтан жеңілдіктер алды, ол университет кетіп қалуынан қорқатын. Сол кездегі университеттер ғимараттары жоқ ғалымдардың гильдиясы болды, олардың көшіп кетуі оңай болды және бұл оларға үлкен күш берді.

The University of Paris was one of the first universities in Europe and then considered the most prestigious of the time because of its focus on theology. The University's founding principles were defined by its teaching mission and scholasticism; these set off trends of city growth, democratic expansion, and the 12th century intellectual renaissance. The University was established in the mid 12th century and received its official charter from the Church in 1200 recognizing its legitimacy. The Church ran it, and students were considered part of the Church; they wore robes and shaved the tops of their heads in tonsure to signify they were under its protection. Students operated according to the rules and laws of the Church and were not subject to the king's laws or courts. That caused ongoing problems of students abusing the laws of the city, which had no direct recourse for justice and so had to appeal to ecclesiastical courts. Students were often very young, entering the school at 13 or 14 and staying for 6 to 12 years. They came from many regions and spoke many European languages, with all defined by their native language. Latin was the lingua franca at school. Eventually, the Masters were organized into four "nations" comprising the French, the Picards, the Normans, and a polyglot of nationalities (predominantly English, Germans, Scandinavian, and otherwise Central European) referred to as "English". The overwhelming majority of students were from the elite or aristocratic classes of Europe, as the cost of travel and maintenance of a stay at the university, as well as basic tuition, was beyond the reach of the poor. In 1200, a "town and gown" riot occurred where shortly after the provost of the city of Paris ordered a retaliation, killing several students. The group of masters at the University used this incident to acquire privileges from the king, Phillip Augustus, who feared the university would leave. Universities at this time were guilds of scholars who had no concrete setting or establishment of building, making relocating a simple move, which held great power.

Көтеріліс

1229 жылдың наурыз айында, Шабан шейшембісінде, Париждің ораза алды карнавалы аяқталып, қазіргі заманғы Марди Грас сияқты, адамдар маска киіп, көңіл көтеріп жүрген кезде, мас студенттердің тобы Сент-Марсельдің шеткі ауданындағы бір мейрамханаға кірді. "Тәтті шарап" ішіп болған соң, студенттер мейрамхана иесімен төлем туралы дауласып, жанжаққа ұшырады. Мейрамхана иесі көршілерін шақырғаннан кейін, студенттерді дереу ұрып-соғып, көшеге шығарып салды. Келесі күні, Күл шәрбәсінде, ашулы студенттер ағаш таяқтармен қаруланып, көптеп оралып, күнәдан қайту мерекесіне байланысты жабық болған мейрамханаға шабуыл жасады, мейрамхана иесін ұрып-соғып, мекемені қиратты. Содан кейін болған тәртіпсіздіктерде басқа дүкендерге де зиян келді, олар көшелерге тарады. Студенттердің дін қызметкерлерінің қорғауында болуына байланысты, корольдік соттардың билігінен босатылып, олар наразылықтарын шіркеу соттарына жолдады. Шіркеу соттары университет студенттерін қорғауға бейім екенін білді, және Кембридж университетінің Оксфордтан бөлінуіне ұқсас жағдайдан қорқып, мәселені сақтықпен қарастыруға тырысты. Алайда, Людовик IX-тың кәмелетке толмаған кезінде Францияның регенті болған Кастилиялық Бланка іске араласып, жаза талап етті. Университет қалалық күзетшілерге тәртіпсіздік жасаған студенттерді жазалауға рұқсат берді. Кербез мінезімен белгілі күзетшілер студенттердің тобын тауып, күтпегендей қаталдықпен бірнешеуін өлтірді. Кейіннен қаза тапқан студенттердің нағыз тәртіпсіздікке қатысы болмаған деген қауесет тарады.

Шабуылдау

Университет бұл әрекетке дереу наразылық білдіріп, 1229 жылдың 27 наурызында ереуіл бастады. Сабақтар тоқтатылып, ереуілге шыққан студенттер Реймс, Оксфорд немесе Тулуза сияқты басқа университеттерге кетіп, үйлеріне қайтты немесе басқа жерде жұмыс іздеді. Оқытушылар сабақ беруді және оқуды тоқтатты; барлығы патшайым мен легатқа барып, әділдік талап етті. Олар барлығын жазалаудың әділетсіз екенін, тек кінәлілер ғана жазаға тартылуы керек деп сенді. Патшайым олардың өтінішін қабылдамағаннан кейін, оқытушылар айналасындағы университеттерге тарады. Латын тілі көшелерде жиі естілетін Париждің студенттік ауданы – Латын кварталына экономикалық қиындықтар туды. Университет Париж экономикасының маңызды бөлігі болды, сонымен қатар қаланың мәртебесін арттырды.

Қаулы

Екі жылдық келіссөздерден кейін, Париж университетінің түлегі Григорий IX 1231 жылғы 13 сәуірде университетке «Ғылым анасы» деген атақ берген Parens scientiarum бұйрығын жариялады. Бұл құжаттағы «шу» – шайтанның әрекетінен туған жай ғана оқиға ретінде қарастырылады. Папа университетке бірнеше еркіндік берді: дәрістердің басталу және аяқталу уақыты, қайтыс болғандарды жерлеу, дәріс мазмұны және кім дәріс бере алатыны. Алайда, Рим папасы Григорий IX осы құжатта университетке қатаң бақылауды сақтап, дінге қарсылықты азайтып, теологияны күшейтті. Бірнеше жолдар ұстаздардың философ болуға талпынысын тоқтатты, оларға Құдайдың білімді қызметкерлері болуды және тек қана қасиетті жазбалардан сабақ беруді бұйырды. Дәрістерді тоқтату қаупі – ортағасырлық университеттердің құқықтар алуға тырысқанда қолданған экономикалық құралы және ықпал ету тәсілі болды. Құжатта шеберлерге лекцияларды түрлі себептермен – «ауыр зиян немесе құқық бұзушылықтан» бастап «жатақханалардың жалға ақысын бағалау құқығына» дейін – «үзуге» рұқсат берілді.