Токелау музыкасы: дәстүрлер мен түрлері

Кіріспе

Токелау музыкасы Атафу, Нукунону және Факаофо атолдарында орындалады. Ол негізінен үйлесімді хор өнерімен ерекшеленеді, сонымен қатар соққылы аспаптармен сүйемелденеді, оларға бүршік барабандар (пате), покихи (ағаш қорап) және апа (печенье жәшігі) жатады. Нукунонуда дәстүрлі ән мен би өте дамыған.

Тарих

Нукунону – Токелаудың үш аралының бірі (қалған екеуі – Атафу және Факаофо), мұнда католик миссионерлерінің ықпалымен дәстүрлі музыка мен әндер дамыды. Музыка мен би Тувалудан келгенімен, ол ескі үлгілерді ығыстырған, акультурацияланған “фателе” түріне енді. Барабандар бұл музыканың көптеген жылдар бойында серігі болды. 1841 жылдан бері қолданылып келе жатқан ойық гонгтарды 1843 жылы АҚШ зерттеу экспедициясы да байқаған. “Фателе” музыкасында жиі қолданылатын “покихи” (кілемшемен жабылған қораптар) – еуропалық үлгідегі жаңалық, ол 1921 жылға дейін пайда болды. Әр ән бір шумақтан басталып, оны жартылай он ретке дейін қайталайды, содан кейін әннің соңына қарай темп пен ырғағы жеделдейді. Бұл дәстүр Тувалу музыкасына тән. “Фетеле” – жағдайға қарай жазылған шығармалардың қысқартылған, әрі қызықты нұсқасы. Қоғам әншінің осындай әндерді жазу және орындау қабілетін біледі. Осындай әндердің тәжірибелі авторы мен орындаушысы “пулуту” деп аталады. Халыққа танымал “пулутулардың” бірі – Ихая, ол әнші ғана емес, сонымен қатар ағаш шебер және балықшы, сондай-ақ әзіл-қалжыңмен үйлесім тапқан шешен. “Сива” – тағы бір ән мен би түрі, ол гавайилік “хулаға” ұқсас жұмсақ музыкамен орындалады. Бұл биде қол және дене қимылдары көркем көз қозғалыстарымен үйлеседі. Ерлер соғыс биін орындайды, ол “ерлер сивасы” деп аталады. Егде жастағы әйелдер де “сива” биін орындайды және “палагилерге” (батыстықтардың жергілікті атауы) және Паго Самоа тұрғындарына олармен билеуге шақырады. Басқа ән мен би түрлері: таяқтармен билеу; отырып, хормен бірге орындалатын әрекет әні; отырып билейтін, ерлер мен әйелдердің қатысатын топтық би; айналмалы ескектермен (каноэ ескекшелерімен) билеу; және немесе , әйелдер орындайтын, комедиялық элементтері бар би.

Nukunonu is one of the three islands of Tokelau (the other two are Atafu and Fakaofo) where, under the positive influence of the Catholic Christian missionaries, traditional music and song took positive development Though the music and dance form was imported from Tuvalu, it was adopted into the “acculturated fatele” which has replaced the old forms. Drums were a common accompaniment in music for quite a long time. Slit gongs was also another instrument in use since 1841 that was noticed by the United States Exploring Expedition in 1843. Pokihi (mat covered boxes) is another widely seen instrument used in fatele music, which was a post European innovation seen even in 1921. Each song begins with a stanza that is repeated up to a half dozen times, followed by increased pitch and tempo near the end of the piece. This tradition is shared with the music of Tuvalu. Fetele is a song form which is an abridged and fascinating song rendering of compositions which are situation specific and sung to the text format. The community is usually aware of the singer's capability in composing and rendering such songs. The experienced composer and singer of these songs is known as "pulotu". One such pulotu who is popular among the public is Ihaia, who is not only a singer but also carpenter and fisherman, with oratory skills blended with humour. Siva is another form of song and dance which is played to soft music which is akin to the Hawaiian hula. In this form hand and arm expressions are synchronized with expressive eye movements. The men perform war dances which is called the men's siva. Older women also perform siva and challenge the palagis (local name for westerners) and the Pago Samoans to dance with them. Other forms of song and dance include , a line dance with sticks; , an action song which is sung with a seated chorus; , a seated group dance with men and women performers; , which is danced with spinning foes (canoe paddles); and or , which is performed by women and includes an element of comedy.