Кіріспе

Сен-Жан-де-Люз (баск тілінде: Donibane Lohizune) – Францияның оңтүстік-батысындағы Пиреней Атлантики департаментіне қарасты коммуна. Сен-Жан-де-Люз Баск провинциясының Лабурди (Лапурди) аймағының бір бөлігі. Аймақтан Нивель және оның шағын салалары – Этсеберри, Исака және Ксантако өзендері қалаға су жеткізеді. Сонымен қатар, Басарун және оның кіші саласы Менди де Сент-Жан-де-Люз қаласынан өтіп толығымен суға құяды. Өзен қайық жүруге қолайлы және Ерромардия жағажайы арқылы теңізге жалғасады. Соседiлес Бидарт ауданындағы танымал Ухабия өзенінің саласы Амисола да Сент-Жан-де-Люз арқылы теңізге құяды.

Көлік

Сен-Жан-де-Люс D810 департаменттік жолымен және бұрынғы 10-шы ұлттық жолымен шектесе орналасқан. Қалаға A63 тас жолының 3-шы (Saint Jean de Luz Nord) және 2-ші (Saint Jean de Luz Sud) шығулары арқылы баруға болады. Сен-Жан-де-Люс-Сибур станциясы SNCF Бордо-Ирун теміржол желісімен қамтамасыз етіледі. Биарриц әуежайы Сен-Жан-де-Люске ең жақын орналасқан әуежай.

Этимология

Сен-Жан-де-Люз – Лабурдин баск тіліндегі Донибане Лохизуне атауының француз тіліндегі нұсқасы. "Доне" – "қасиетті", "Ибане" – "Жохан" және "лохи" – "палшық" + "z" – "содан жасалған" + "уне" – "жер"; демек, "Қасиетті Жоханның батпағы" деген мағынаны білдіреді. "Люз" сөзінің испан тілінде "жарық" дегенді білдіретіні туралы жиі кездесетін жаңылыс пікір бар. Қалаға ғасырлар бойы осы аймақта болған жиі су тасқындарының құрметіне осы ат берілген.

Тарих

Сен-Жан-де-Люз Францияның Атлантика жағалауында, Испаниямен шекарадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Қаланың байлығы оның порты мен тарихынан бастау алады, ол балық аулау және баск корсарлары немесе қарақшыларының кемелерді тартып алуымен байланысты (ағылшын теңізшілері Сен-Жан-де-Люзді "Жылан ұясы" деп атаған). Осы гүлденудің шыңы 17 ғасырда болды, ол қаланың "Алтын ғасыры" деп есептеледі. Осы кезеңде Сен-Жан-де-Люз Лабурд аймағындағы халық саны бойынша Байоннан кейін екінші орынға ие болды, оның халқы шамамен 12 000 адамды құрады.

Людовик XIV-нің үйлену тойы

Сен-Жан-де-Люз патшалық үйлену тойымен әйгілі. 1659 жылы кардинал Мазарин бірнеше айды Сен-Жан-де-Люзде өткізді, одан ол Бидасоа өзеніндегі Фазан аралына (қазіргі Хендайға жақын) франко-испан кездесулері үшін дерлік күн сайын сапар шегетін. Осы кездесулердің нәтижесінде Пиреней келісімі жасалды, оның бір тармағы Луи XIV-нің Испания инфантасы Мария Терезаға үйленуі болды. Сен-Жан-де-Люз және оның шіркеуі 1660 жылдың 9 маусымында патшалық үйлену тойын қабылдау үшін таңдалды. Бұл үйлену тарихтағы ең маңызды саяси одақтардың бірі болып саналады, ол қатыгез соғысқа нүкте қойды. Бүгінде соборға келгендер басты есіктің кірпішпен қапталғанын көреді. Осы ерекшелікке қатысты екі аңыз бар: біріншісі, бұл жұбайлар өткен есік Франция мен Испания арасындағы келіспеушіліктердің аяқталуын көрсете отырып, кейіннен жабылды. Жергілікті тұрғындар арасында кең таралған нұсқа бойынша, король Людовик XIV есікті жабық қоюға бұйырған, ешқандай жұбай оның ізімен шіркеуге кіріп үйленбес үшін.

Жарым арал соғысы

Веллингтон герцогы 1813–14 жылдары Пиреней соғысы кезінде қалада қысқы бас штабын орналастырды.

XIX ғасырдың соңы

XIX ғасырдың соңына қарай Сен-Жан-де-Люз айналасындағы жоғары қоғам үшін танымал жағажайлық курорт қаласына айналды. Биарриц сияқты ("Жағажайлар патшайымы, патшалардың жағажайы" деп аталады), Сен-Жан-де-Люз француз және испан аристократиясы үшін ерекше құрметке ие болды. 1900 жылдардың басында ол Карлисттердің құпия әрекеттерінің ортасыға айналды. Жақын орналасқан Сибуре қаласының тумасы, композитор Морис Равел, өмірінің көп бөлігін өткізген Парижден Сен-Жан-де-Люзға жиі демалысқа келетін. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Маршал Петеннің қару тоқтату туралы ұсынысынан кейін, Баск елінің жағалау бойындағы бір бөлігі неміс оккупациясы аймағына қарады. Келісім күшіне енгенге дейін, 1940 жылдың маусым айының ортасында қаладан польша армиясы эвакуацияланды.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдан кейін Фаргеот ауданының дәстүрлі балық шаруашылығына негізделген бірқатар салалары, негізінен балықтың көп аулануы және басқа аймақтардан келген бәсекелестік салдарынан біртіндеп жойылды. Бұл өзгеріс қаланың көшпенділік және туризм салаларына қарай трансформациялануын күшейтті. Сен-Жан-де-Люзде қала тұрғын үйлерінің 40% астамы екінші үйлер болып табылады. 1960 жылдары қала солтүстікке қарай (Авеню де л'Океан) және оңтүстікке қарай (Урдазури ауданы) бағытында кеңейді. 1970 жылдардан бері Сен-Жан-де-Люз автожол арқылы Бордоға солтүстікке, Испанияға оңтүстікке қосылды, ал соңғы кезде TGV теміржолы да пайда болды. Сен-Жан-де-Люз кең және әдемі жер-су аймағымен, сондай-ақ қала құрылысынан сақталған, жақсы күйіндегі жағалаумен мақтанады. Шындығында, Баск жағалауының бір бөлігі дамыған, бірақ Форт-Сокоа мен Аббадия табиғи қорығы және қамалы арасындағы аймақ жақсы қорғалған күйде қалды.

Мәдени мұра

Қалада 17 және 18 ғасырларда Quai de L'Infante, Rue Mazarin, Rue Gambetta және Place Louis XIV бойында салынған көптеген тұрғын үйлер бар. Бұл, бір жағынан, осы кезеңдегі отбасылардың, кеме иелерінің және баск саудагерлерінің куәлігі. Олардың бірі, 1640 жылы Quai de L'Infante жанында салынған, "Maison Joanoenea" деп аталады, және осы жерде король анасы, Австриялық Анна, Людовик XIV-нің Испания Инфантасы Мария Терезамен 1660 жылдың 8 мамырында үйленуге дейін болды. Инфанта 7 маусымда да сол жерде тұрды. Жергілікті жұртшылық бұл үйді "Maison de l'Infante" деп атайды, ол қазір танымал туристік орынға және мұражайға айналды. Верден алаңында Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза болған жауынгерлердің құрметіне ескерткіш орнатылған, ал Quai L'Infante-де тағы бір ескерткіш Орион қарсылық қозғалысына арналған. Бұл екінші тақта Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда тұтқынға түсуден қашуға көмектескен француздық құпия желілерінің маңыздылығын еске салады. Соңында, жағалау бойында әлі көрінетін бірнеше бункерлер бар. Олар негізінен Атлантикалық қабырғаның бөлігі болды, ол Германияның Батыс Францияға күтілетін одақтастардың шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі еді. Кейбір қалдықтары әлі де Санта-Барбе серуендеу жолында көрініп тұр.

Туризм

Қазіргі уақытта Сент-Жан-де-Люз туризмге үлкен тәуелді, қауіпсіз, таза жағажайлары, ең жоғары сапалы қонақүйлер, теңіз сулы шипажай, жүзу бассейндері, казино, гольф алаңдары және құрылысы жүріп жатқан конференц-орталығы бар. Қала сонымен қатар аймақтық туризмнің артықшылықтарын пайдаланады, көптеген адамдар жыл бойы ашық дүкендері бар жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа қызығушылық танытады. Баск елінен, Испаниядан немесе Гипускоядан, сондай-ақ жақын орналасқан Байоннадан және Францияның оңтүстік-батысының басқа аймақтарынан көптеген саяхатшылар келеді. Қала ерекше зейнеткерлерге тартымды, олардың көпшілігі Францияның басқа өңірлерінен осы жерге қоныстанған. Жыл бойына көптеген мәдени және спорттық шаралар ұйымдастырылады. Ravel академиясы ұйымдастырған классикалық музыканың тәжірибелік сабақтары мен қоғамдық концерттері, әдетте сол аттас зал ішінде өтеді. Жас режиссерлерге арналған кинофестиваль, серфинг туралы кинофестиваль және Баск пелотасы бойынша чемпионаттар бар.

Басктардың дәстүрі "Қуат сынақтары"

Баск күш сынақтарының бастауы осы аймақтағы күнделікті еңбекпен байланысты. Ғасырлар бойы жас баск шаруалары физикалық күш сынасып, өзара жарысқан. Баск елінің ормандарындағы еңбек aizkolariak (айқашпен немесе arpanariakпен жұмыс істейтін ағаш кесушілерге негізделген) сын-тестілерін, сондай-ақ ағаш кезегін және ағаштарды спорттық түрде кесуді қалыптастырды. Соборлар мен монастырлар үшін үлкен тастардан ғимараттар салу arrijasotzaileak – яғни тас көтерушілер деп аталатын сынақтың дамуына себеп болды. Көптеген жарыстар егістік жұмыстарынан туындаған, олардың ең танымалсы – lastoaltxatzea, сабан шүмектерін көтеру. Бұл көбінесе шанышқы немесе шынжырлы көтергіш арқылы жасалады және әдетте joko (көлік көтеру), zakulasterka (жеке эстафета немесе қаппен жүгіру) және untziketariak (сүт құмыраларын тасымалдау жарысы) сияқты жарыстармен бірге ұйымдастырылады. Сонымен қатар, soka shot, яғни арқан тартыс – он төрт елде танылған халықаралық спорт түрі. Жаз айларында жергілікті Xiste ұйымы Баск күшін көрсету шараларын ұйымдастырады, көбінесе Сен-Жан-де-Люздегі басты қалалық аренада.