Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сен-Жан-де-Люз (баск тілінде: Donibane Lohizune) – Францияның оңтүстік-батысындағы Пиреней Атлантики департаментіне қарасты коммуна. Сен-Жан-де-Люз Баск провинциясының Лабурди (Лапурди) аймағының бір бөлігі. Аймақтан Нивель және оның шағын салалары – Этсеберри, Исака және Ксантако өзендері қалаға су жеткізеді. Сонымен қатар, Басарун және оның кіші саласы Менди де Сент-Жан-де-Люз қаласынан өтіп толығымен суға құяды. Өзен қайық жүруге қолайлы және Ерромардия жағажайы арқылы теңізге жалғасады. Соседiлес Бидарт ауданындағы танымал Ухабия өзенінің саласы Амисола да Сент-Жан-де-Люз арқылы теңізге құяды.
Saint Jean de Luz (; , locally Donibane Lohizune ; ; lang es) is a commune in the Pyrénées Atlantiques department, southwestern France. Saint Jean de Luz is part of the Basque province of Labourd (Lapurdi). Water from the area flows into the town from the Nivelle and its smaller tributaries, the Etxeberri, Isaka and Xantako streams. There is also the Basarun, and its smaller tributary the Mendi, which passes directly through Saint Jean de Luz. The river has been made accessible to boats and it joins the sea by the Erromardia beach. A branch of the Uhabia, an emblematic river in the neighbouring Bidart district, and its smaller Amisola tributary, also pass to the sea through St Jean de Luz.
Көлік
Сен-Жан-де-Люс D810 департаменттік жолымен және бұрынғы 10-шы ұлттық жолымен шектесе орналасқан. Қалаға A63 тас жолының 3-шы (Saint Jean de Luz Nord) және 2-ші (Saint Jean de Luz Sud) шығулары арқылы баруға болады. Сен-Жан-де-Люс-Сибур станциясы SNCF Бордо-Ирун теміржол желісімен қамтамасыз етіледі. Биарриц әуежайы Сен-Жан-де-Люске ең жақын орналасқан әуежай.
Saint Jean de Luz straddles Route départementale D810, the old Route nationale 10. The town can be reached from the A63 motorway, Exit 3 (Saint Jean de Luz Nord) and Exit 2 (Saint Jean de Luz Sud). The Saint Jean de Luz Ciboure station is served by the SNCF Bordeaux–Irun railway. Biarritz Airport is the closest airport to Saint Jean de Luz.
Этимология
Сен-Жан-де-Люз – Лабурдин баск тіліндегі Донибане Лохизуне атауының француз тіліндегі нұсқасы. "Доне" – "қасиетті", "Ибане" – "Жохан" және "лохи" – "палшық" + "z" – "содан жасалған" + "уне" – "жер"; демек, "Қасиетті Жоханның батпағы" деген мағынаны білдіреді. "Люз" сөзінің испан тілінде "жарық" дегенді білдіретіні туралы жиі кездесетін жаңылыс пікір бар. Қалаға ғасырлар бойы осы аймақта болған жиі су тасқындарының құрметіне осы ат берілген.
Saint Jean de Luz is the French adaptation of the Labourdine Basque Donibane Lohizune – from done 'saint', Ibane 'John' and lohi 'mud' + z 'made of' + une 'place of'; thus meaning 'Saint John's swamp'. It is a common misconception that Luz would be the Spanish word for 'light'. The town is named after the frequent floodings which occurred in the area over the centuries.
Тарих
Сен-Жан-де-Люз Францияның Атлантика жағалауында, Испаниямен шекарадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Қаланың байлығы оның порты мен тарихынан бастау алады, ол балық аулау және баск корсарлары немесе қарақшыларының кемелерді тартып алуымен байланысты (ағылшын теңізшілері Сен-Жан-де-Люзді "Жылан ұясы" деп атаған). Осы гүлденудің шыңы 17 ғасырда болды, ол қаланың "Алтын ғасыры" деп есептеледі. Осы кезеңде Сен-Жан-де-Люз Лабурд аймағындағы халық саны бойынша Байоннан кейін екінші орынға ие болды, оның халқы шамамен 12 000 адамды құрады.
Saint Jean de Luz is located on the Atlantic coast of France, just a few kilometres from the border with Spain. Its wealth stems from its port and its past, with the town being associated with both fishing, and with the capture of vessels by its own Basque corsaires, or pirates (English sailors used to call Saint Jean de Luz the "Viper's Nest"). This prosperity reached its height during the 17th Century, which is still considered as the town's "Golden Age." During this period, Saint Jean De Luz became the second largest town in the Labourd region with a population or around 12,000, just behind Bayonne.
Людовик XIV-нің үйлену тойы
Сен-Жан-де-Люз патшалық үйлену тойымен әйгілі. 1659 жылы кардинал Мазарин бірнеше айды Сен-Жан-де-Люзде өткізді, одан ол Бидасоа өзеніндегі Фазан аралына (қазіргі Хендайға жақын) франко-испан кездесулері үшін дерлік күн сайын сапар шегетін. Осы кездесулердің нәтижесінде Пиреней келісімі жасалды, оның бір тармағы Луи XIV-нің Испания инфантасы Мария Терезаға үйленуі болды. Сен-Жан-де-Люз және оның шіркеуі 1660 жылдың 9 маусымында патшалық үйлену тойын қабылдау үшін таңдалды. Бұл үйлену тарихтағы ең маңызды саяси одақтардың бірі болып саналады, ол қатыгез соғысқа нүкте қойды. Бүгінде соборға келгендер басты есіктің кірпішпен қапталғанын көреді. Осы ерекшелікке қатысты екі аңыз бар: біріншісі, бұл жұбайлар өткен есік Франция мен Испания арасындағы келіспеушіліктердің аяқталуын көрсете отырып, кейіннен жабылды. Жергілікті тұрғындар арасында кең таралған нұсқа бойынша, король Людовик XIV есікті жабық қоюға бұйырған, ешқандай жұбай оның ізімен шіркеуге кіріп үйленбес үшін.
Saint Jean de Luz is known for its royal wedding connection. In 1659, Cardinal Mazarin spent several months in Saint Jean de Luz, from where he would embark on almost daily trips to Pheasant Island in the river Bidassoa (near modern day Hendaye) for Franco Spanish meetings that resulted in the Treaty of the Pyrenees, one clause of which was the marriage of Louis XIV to Maria Theresa, the Infanta of Spain. Saint Jean de Luz and its church were chosen to host the royal wedding on 9 June 1660. The marriage is one of the most important political marriages in history that brought an end to a bitter war. Today, visitors of the cathedral can see that the main door is bricked off. Two legends circulate this oddity: First, it has been said that the door the couple passed through was later closed to represent the closing of the troubles between France and Spain. A more popular theory among the locals is that the king, Louis XIV, ordered the door to be closed off, so no other couple could walk into the church to be married in his footsteps.
Жарым арал соғысы
Веллингтон герцогы 1813–14 жылдары Пиреней соғысы кезінде қалада қысқы бас штабын орналастырды.
The Duke of Wellington set up his winter headquarters in the town during the Peninsular War, 1813–14.
XIX ғасырдың соңы
XIX ғасырдың соңына қарай Сен-Жан-де-Люз айналасындағы жоғары қоғам үшін танымал жағажайлық курорт қаласына айналды. Биарриц сияқты ("Жағажайлар патшайымы, патшалардың жағажайы" деп аталады), Сен-Жан-де-Люз француз және испан аристократиясы үшін ерекше құрметке ие болды. 1900 жылдардың басында ол Карлисттердің құпия әрекеттерінің ортасыға айналды. Жақын орналасқан Сибуре қаласының тумасы, композитор Морис Равел, өмірінің көп бөлігін өткізген Парижден Сен-Жан-де-Люзға жиі демалысқа келетін. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Маршал Петеннің қару тоқтату туралы ұсынысынан кейін, Баск елінің жағалау бойындағы бір бөлігі неміс оккупациясы аймағына қарады. Келісім күшіне енгенге дейін, 1940 жылдың маусым айының ортасында қаладан польша армиясы эвакуацияланды.
To the end of the nineteenth century, Saint Jean de Luz became a popular beachside resort town for the surrounding high society. Like Biarritz (called "The queen of the beaches, the beach of kings"), Saint Jean de Luz was particularly appreciated by the French and Spanish aristocracy. By the early 1900s, it turned into the scene of Carlist conspiratorial activities. The composer Maurice Ravel, a native of the nearby town of Ciboure, frequently vacationed at Saint Jean de Luz from Paris, where he was centered for almost his entire life. Following Marshal Pétain's call for an armistice on the outset of World War II, a coastal fringe of the Basque Country fell in the German occupation area. Before the agreement was enforced, a retreating Polish Army was evacuated from the town in mid June 1940.
Соғыстан кейінгі
1945 жылдан кейін Фаргеот ауданының дәстүрлі балық шаруашылығына негізделген бірқатар салалары, негізінен балықтың көп аулануы және басқа аймақтардан келген бәсекелестік салдарынан біртіндеп жойылды. Бұл өзгеріс қаланың көшпенділік және туризм салаларына қарай трансформациялануын күшейтті. Сен-Жан-де-Люзде қала тұрғын үйлерінің 40% астамы екінші үйлер болып табылады. 1960 жылдары қала солтүстікке қарай (Авеню де л'Океан) және оңтүстікке қарай (Урдазури ауданы) бағытында кеңейді. 1970 жылдардан бері Сен-Жан-де-Люз автожол арқылы Бордоға солтүстікке, Испанияға оңтүстікке қосылды, ал соңғы кезде TGV теміржолы да пайда болды. Сен-Жан-де-Люз кең және әдемі жер-су аймағымен, сондай-ақ қала құрылысынан сақталған, жақсы күйіндегі жағалаумен мақтанады. Шындығында, Баск жағалауының бір бөлігі дамыған, бірақ Форт-Сокоа мен Аббадия табиғи қорығы және қамалы арасындағы аймақ жақсы қорғалған күйде қалды.
After 1945, some of the traditional fishing based industries of the Fargeot district gradually disappeared, mainly by overfishing and competition from elsewhere. The change strengthened the transformation of the town towards more luxury and tourism industries. In Saint Jean de Luz over 40% of dwellings of the town are second homes. In the 1960s, the town expanded northwards (Avenue de l'Ocean) and also southwards in the direction of (the Urdazuri district). Since the 1970s, St Jean de Luz has been connected to Bordeaux to the north and Spain to the south by the motorway, and more recently by the TGV railway. St Jean de Luz boasts extensive and attractive land and scenery, as well as a well preserved coastline which has so far escaped urbanisation. Indeed, some of the Basque coast has seen a degree of development, but the area between Fort Socoa and the Abbadia nature reserve and castle remains well protected.
Мәдени мұра
Қалада 17 және 18 ғасырларда Quai de L'Infante, Rue Mazarin, Rue Gambetta және Place Louis XIV бойында салынған көптеген тұрғын үйлер бар. Бұл, бір жағынан, осы кезеңдегі отбасылардың, кеме иелерінің және баск саудагерлерінің куәлігі. Олардың бірі, 1640 жылы Quai de L'Infante жанында салынған, "Maison Joanoenea" деп аталады, және осы жерде король анасы, Австриялық Анна, Людовик XIV-нің Испания Инфантасы Мария Терезамен 1660 жылдың 8 мамырында үйленуге дейін болды. Инфанта 7 маусымда да сол жерде тұрды. Жергілікті жұртшылық бұл үйді "Maison de l'Infante" деп атайды, ол қазір танымал туристік орынға және мұражайға айналды. Верден алаңында Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза болған жауынгерлердің құрметіне ескерткіш орнатылған, ал Quai L'Infante-де тағы бір ескерткіш Орион қарсылық қозғалысына арналған. Бұл екінші тақта Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда тұтқынға түсуден қашуға көмектескен француздық құпия желілерінің маңыздылығын еске салады. Соңында, жағалау бойында әлі көрінетін бірнеше бункерлер бар. Олар негізінен Атлантикалық қабырғаның бөлігі болды, ол Германияның Батыс Францияға күтілетін одақтастардың шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі еді. Кейбір қалдықтары әлі де Санта-Барбе серуендеу жолында көрініп тұр.
The town features a large number of residences built in the 17th and 18th centuries along the Quai de L'Infante, Rue Mazarin, Rue Gambetta and at the Place Louis XIV. In some respects this is testament to the families, shipowners and Basque merchants from this period. One of these, built alongside the Quai de L'Infante around 1640, is called the "Maison Joanoenea", and it is here that the Queen Mother, Anne of Austria, stayed before the marriage of Louis XIV to Maria Theresa, the Infanta of Spain on 8 May 1660. The Infanta stayed there on 7 June. Locally this house is referred to as the "Maison de l'Infante", and it has become a popular tourist attraction and museum. A monument in the Verdun Square honours the memory of the fallen soldiers from World War I and World War II, and another monument on the Quai L'Infante is dedicated to the resistance movement Orion. This second plaque commemorates the importance of the work of French escape networks which helped people evade capture in Occupied France during World War II. Finally, there are some bunkers still visible along the coast. These formed part of the infamous Atlantic Wall, German defences against the anticipated Allied invasion of Westen France. Some remains are still visible on the Santa Barbe promenade.
Туризм
Қазіргі уақытта Сент-Жан-де-Люз туризмге үлкен тәуелді, қауіпсіз, таза жағажайлары, ең жоғары сапалы қонақүйлер, теңіз сулы шипажай, жүзу бассейндері, казино, гольф алаңдары және құрылысы жүріп жатқан конференц-орталығы бар. Қала сонымен қатар аймақтық туризмнің артықшылықтарын пайдаланады, көптеген адамдар жыл бойы ашық дүкендері бар жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа қызығушылық танытады. Баск елінен, Испаниядан немесе Гипускоядан, сондай-ақ жақын орналасқан Байоннадан және Францияның оңтүстік-батысының басқа аймақтарынан көптеген саяхатшылар келеді. Қала ерекше зейнеткерлерге тартымды, олардың көпшілігі Францияның басқа өңірлерінен осы жерге қоныстанған. Жыл бойына көптеген мәдени және спорттық шаралар ұйымдастырылады. Ravel академиясы ұйымдастырған классикалық музыканың тәжірибелік сабақтары мен қоғамдық концерттері, әдетте сол аттас зал ішінде өтеді. Жас режиссерлерге арналған кинофестиваль, серфинг туралы кинофестиваль және Баск пелотасы бойынша чемпионаттар бар.
Nowadays, St Jean de Luz depends strongly on tourism with safe clean beaches, notable high quality hotels and a seawater spa, swimming pools, a casino, golf courses and a conference centre that is under construction. The town also benefits from regional tourism, with many attracted by the pedestrian area full of shops open all year round. It also attracts a large number of visitors from Basque Country, Spain, or Gipuzkoa along with many from nearby Bayonne and the rest of southwestern France. The city is particularly attractive to retired people, many of whom come to settle there from other areas across France. Many cultural and sporting events are held throughout the year. There are internships and public concerts of classical music organized by the Académie Ravel, usually in the auditorium of the same name. There is a film festival dedicated to young filmmakers, a surfing film festival and Basque Pelota championships.
Басктардың дәстүрі "Қуат сынақтары"
Баск күш сынақтарының бастауы осы аймақтағы күнделікті еңбекпен байланысты. Ғасырлар бойы жас баск шаруалары физикалық күш сынасып, өзара жарысқан. Баск елінің ормандарындағы еңбек aizkolariak (айқашпен немесе arpanariakпен жұмыс істейтін ағаш кесушілерге негізделген) сын-тестілерін, сондай-ақ ағаш кезегін және ағаштарды спорттық түрде кесуді қалыптастырды. Соборлар мен монастырлар үшін үлкен тастардан ғимараттар салу arrijasotzaileak – яғни тас көтерушілер деп аталатын сынақтың дамуына себеп болды. Көптеген жарыстар егістік жұмыстарынан туындаған, олардың ең танымалсы – lastoaltxatzea, сабан шүмектерін көтеру. Бұл көбінесе шанышқы немесе шынжырлы көтергіш арқылы жасалады және әдетте joko (көлік көтеру), zakulasterka (жеке эстафета немесе қаппен жүгіру) және untziketariak (сүт құмыраларын тасымалдау жарысы) сияқты жарыстармен бірге ұйымдастырылады. Сонымен қатар, soka shot, яғни арқан тартыс – он төрт елде танылған халықаралық спорт түрі. Жаз айларында жергілікті Xiste ұйымы Баск күшін көрсету шараларын ұйымдастырады, көбінесе Сен-Жан-де-Люздегі басты қалалық аренада.
The origin of Basque Trials of Strength is found in the daily tasks carried out across the region. For centuries, young Basque farmers pitted themselves against each other in physical challenges. Labouring in the forests of the Basque country gave rise to the challenge known as aizkolariak (based on lumberjacks working with an ax or arpanariak), as well as athletic sawing of tree stumps and wood. The construction of buildings, often based on large stones for the cathedrals and monasteries led to the development of the challenge known as arrijasotzaileak – literally those who lift stones. Several events originate from working in the fields, the best known of which is lastoaltxatzea, the lifting of straw bales. This is done either using a pitchfork or a pulley, and is often organized in tandem with joko (cart lifting), zakulasterka (individual relay or sack races), and untziketariak, a race involving pitchers of milk. Also well known is soka shot, or tug of war, which is an internationally recognised discipline celebrated in fourteen countries. During the summer, demonstrations of Force Basque are organised by the local Xiste organization, often at the main municipal arena in Saint Jean de Luz.