Кіріспе
Тарихты феминистік тұрғыдан қарастыру. Феминистік тарих – тарихты әйел көзқарасынан қайта қарау. Бұл феминизм тарихымен бірдей емес, ол феминистік қозғалыстың пайда болуы мен дамуын сипаттайды. Сондай-ақ, ол әйелдердің тарихи оқиғалардағы рөліне назар аударатын әйелдер тарихынан да ерекшеленеді. Феминистік тарихтың мақсаты – әйелдердің жазушылары, суретшілері, философтары және т.б. қайта ашу арқылы әйелдердің тарихқа деген көзқарасын зерттеу және жарыққа шығару, соның нәтижесінде өткенде әйелдердің дауысы мен таңдауының маңыздылығын қалпына келтіру және көрсету. Феминистік тарих тарихтың барлық аспектілеріне гендерлік мәселені енгізу арқылы тарихтың мәнін өзгертуге ұмтылады, сонымен қатар сыншыл феминистік көзқараспен қарауды да қамтиды. Джилл Мэтьюс: «Бұл өзгерістердің мақсаты саяси: әйелдерді кемсіткен және қанауға ұшыратқан тарихи ғылымның тәжірибесіне қарсы тұру және әйелдерге дербестік пен өзін-өзі анықтау мүмкіндігін беретін тәжірибе құру» дейді. Феминистік тарих шешуге тырысатын екі мәселе – әйелдерді тарихи және философиялық дәстүрден шеттету және олардағы әйелдерді немесе әйелдік қасиеттерді теріс бейнелеу. Алайда, феминистік тарих тек гендерлік мәселелермен ғана айналыспайды, сонымен қатар тарихты толық және тепе-тең түрде қайта түсіндіруге бағытталған. «Егер феминизмді жыныстар арасындағы айырмашылықтар мен теңсіздіктер тарихи процестердің нәтижесі екенін және табиғи емес екенін қатаң түрде мойындайтын ой-сана деп қарастырсақ, феминистік тарихтың әрқашан қос мақсатты орындағанын түсінуге болады: бір жағынан, әйелдердің өмірін, тәжірибесін және санасын олардың табиғи емес түрде орналастырылған қарапайымдық пен қараңғылықтан қайтару, екінші жағынан – гендердің құрылымын және қалай жұмыс істейтінін ашу үшін бүкіл тарихи баяндаманы қайта қарау және қайта жазу». – Сюзан Педерсен. «Жоғалып кеткен әйел» мәселесі академиялық феминистік зерттеулердің назарында болды. Әйелдер тарихы мен әдебиетін зерттеу ұмытылған мәдениеттің бай мұрасын ашады.
Feminist history refers to the re reading of history from a woman's perspective. It is not the same as the history of feminism, which outlines the origins and evolution of the feminist movement. It also differs from women's history, which focuses on the role of women in historical events. The goal of feminist history is to explore and illuminate the female viewpoint of history through rediscovery of female writers, artists, philosophers, etc., in order to recover and demonstrate the significance of women's voices and choices in the past. Feminist History seeks to change the nature of history to include gender into all aspects of historical analysis, while also looking through a critical feminist lens. Jill Matthews states "the purpose of that change is political: to challenge the practices of the historical discipline that have belittled and oppressed women, and to create practices that allow women an autonomy and space for self definition"
Two particular problems which feminist history attempts to address are the exclusion of women from the historical and philosophical tradition, and the negative characterization of women or the feminine therein; however, feminist history is not solely concerned with issues of gender per se, but rather with the reinterpretation of history in a more holistic and balanced manner. "If we take feminism to be that cast of mind that insists that the differences and inequalities between the sexes are the result of historical processes and are not blindly "natural," we can understand why feminist history has always had a dual mission—on the one hand to recover the lives, experiences, and mentalities of women from the condescension and obscurity in which they have been so unnaturally placed, and on the other to reexamine and rewrite the entire historical narrative to reveal the construction and workings of gender." —Susan Pedersen
The "disappearing woman" has been a focus of attention of academic feminist scholarship. Research into women's history and literature reveals a rich heritage of neglected culture.
Феминисттік тарихын түсіну
Феминистік тарих өткендегі әйел ғалымдарды іздеуді қазіргі заманғы феминистік көзқараспен, тарихқа олардың қалай әсер ететінін зерттеумен біріктіреді. Көптеген адамдар оны әйелдер тарихы деп жаңылыстырса да, феминистік тарих тек әйелдер перспективасынан тарихты қайта баяндаумен ғана шектелмейді. Керісінше, ол тарихты феминистік тұрғыдан түсіндіруді мақсат етеді. Бұл феминистік қозғалыстар тарихын баяндайтын феминизм тарихынан да ерекшеленеді. Феминист тарихшылар өз жұмысына "мәдени және әлеуметтік зерттеулерді" қосады. Феминистік тарих әйелдер өздерінің және басқа әйелдердің өмірі туралы жаза бастаған кезде пайда болды. Олардың кейбіреулері, мысалы Сьюзан Б. Энтони мен Одри Лорд, өздерінің феминистік қозғалыстарының тарихын құжаттады. Феминист тарихшылар талдау үшін ақпарат жинап, байланыс орнату үшін оны талдайды. Олар әйелдер тарихын жазумен ғана айналыспай, "қоғамдық тарихпен" байланыс жасауға мүмкіндік береді. Дегенмен, осы жетілдірілген тарихты студенттерге арналған оқу бағдарламасына енгізуде қиындықтар бар. Соңында, феминист тарихшылар енді өздерінің негізгі деректерінің онлайн базасын құруға қатысатын цифрлық гуманитарлық ғылымдарды, сондай-ақ белгілі феминист тарихшылардың жарияланған еңбектерін түсінуге қабілетті болуы керек. Феминистік цифрлық гуманистер феминист тарихшылармен бірлесіп екі тарихтың онлайн интеграциясын іске асыруға жұмыс істейді. Гарвардтың Әйелдер зерттеулерінің дерекқоры Герритсен жинағы сияқты көздерді қамтиды, бұл феминистерге ғылыми еңбектер жазуға және бірнеше тарихтың бар екендігін, сондай-ақ оларды біріктірудегі прогрестің жолын жариялауға мүмкіндік береді.
Әйелдер тарихымен байланысы
Феминист тарихшылар өткен әйелдердің әртүрлі дауыстарын зерттеу үшін әйелдер тарихын пайдаланады. Бұл ақпаратты жинау үшін өмірін осы іске арнаған мамандардың көмегі қажет. Ол тарихшыларға тарихты біріктіру үшін өте маңызды бастапқы дереккөздерді ұсынады. Мысалы, Фiedler-дің "Және қабырғалар құлайды?" (Шығыс Берлиннен феминистік көзқарас) сияқты алғашқы еңбектері өткен әйелдердің күнделікті өмірін көрсетеді. Онда олардың өміріне үкімет заңдарының қалай әсер еткені жазылған. Әйелдер тарихшылары заңдардың осы әйелдердің өмірін қалай өзгерткенін түсіндіреді, ал феминист тарихшылар осы ақпаратты "жоғалып бара жатқан әйелді" байқау үшін пайдаланады. Филдлер тіпті "[бұл феминисттер сыртқы жұмысты ұната отырып, жақсы үй шаруасындағы шығыс әйелдерін айтқанда көңілі қалды" деп еске алды. Себебі бұл феминисттер тек Германия Демократиялық Республикасының ресми тарихын білгендіктен, өздерін қиял әлеміне енгізіп алды. Шығыс әйелдерінің өмірін зерттегеннен кейін, ГДР-дің социалистік саясаты әйелдерді еңбекке тартуға ынталандырғанымен, осы саясатты жасаған әйелдер болмағанын анықтады. Тағы да патриархат әйелдерді елеусіз қалдырып, қоғамдық тарихты құрды. Фiedler сияқты назардан тыс қалған мәдени еңбектерді табу әйелдер тарихшыларына үлкен деректер базасын құруға мүмкіндік берді, ол феминист тарихшыларға қолжетімді. Тарихшылар осы дереккөздерді сол дәуірде жарияланған ғылыми еңбектермен салыстыру үшін талдайды. Бір кезеңдегі еңбектерді табу аса қиын емес, бірақ қиындық – дереккөзден алған білімді еңбектерден білгендерімен қалай үйлестіруді білуде.
Тарихтарын біріктіру
Феминист тарихшылар көбінесе екі нақты тарихты қарастырады. Біріншісі – жалпыға ортақ, жекелеген тарих. Ол саяси оқиғалар мен газеттерден құралған. Екіншісі – әйелдер тарихынан және бастапқы дереккөздерді талдаудан тұрады. Бұл екі тарихты біріктіру тарихшыларға өткенге феминистік көзқараспен қарауға көмектеседі, дәл сол сияқты феминист тарихшылар да солай жасайды. Солтүстік Каролина университетінің профессоры Питер Г. Филен "Әйелдер тарихы мен дәстүрлі тарихты біріктіру" атты мақаласында былай деп жазды: "Оның мақсаты – студенттерге өздеріне ұқсамайтын адамдардың құндылықтары мен мінез-құлқын түсінуге көмектесу. Тарих арқылы біз басқа адамдардың өміріне еніп, олардың өмірін қалыптастырған күштерді талдаймыз және мәдениеттің үлгілерін түсінеміз". Шерил Гленн феминистік тарихнаманың маңыздылығы туралы да жазады: "Риторика тарихына әйелдерді (немесе басқа да дәстүрлі түрде құқығынан айырылған топтарды) енгізу – этикалық және интеллектуалды жауапкершілікке ие әрекет болуы мүмкін, ол үнсіздікті жою, жоқшылықтарға қарсы тұру және әйелдердің қоғамдық өмірге қосқан үлесін көрсету үшін қатып қалған естеліктерді бұзады". Феминистік тарихтың осы қыры әдетте канон деп есептелетін тарихи жазбаларды тексеріп, оларды феминистік көзқараспен қайта қарастырады.