Кіріспе
Лаовай – "шетелдік" деген мағына беретін қытайша бейресми сөз (пиньиньде: lǎowài, сөзбе-сөз "ескі шетелдік"), "шетелдік" және/немесе қытай азаматы емес адамдарды атау үшін қолданылатын бейресми термин немесе жаргон. Көбінесе бұл сөз бейтарап мағынада қолданылады, бірақ кейбір жағдайларда сыпайысыз немесе жалпылама болуы мүмкін. Шетелдіктерді атау үшін ресми және сыпайы қытай тіліндегі сөздер: wàiguórén, wàibīn, guójì yǒurén және wàiguó pengyou. "Лаовай" әдетте Азиялық емес ұлт өкілдеріне қатысты қолданылады. Бұл термин көбінесе қытай азаматтығын алмаған этникалық хань тайлыларға немесе басқа Азия ұлттарына қатысты қолданылмайды.
Laowai is the Pinyin pronunciation/transliteration of (pinyin: lǎowài, lit. "old foreign"), an informal term or slang for "foreigner" and/or non Chinese national, usually neutral but possibly impolite or loose in some circumstances. Formal and polite Chinese terms for foreigner include wàiguórén , wàibīn , guójì yǒurén ) and wàiguó pengyou "Laowai" is commonly used to refer to foreigners of non Asian ethnicities. The term usually does not refer to ethnic Han of non Chinese citizenship or other Asian ethnicities.
Этимология
Бұл сөздің қолданылуы 1980 жылдары басталған, ықтимал, «шетелдік» (外国人) терминінің қысқартылған түрі ретінде, 外 (wài) белгісімен және префиксімен. Белгілер мен сөздер ретінде lǎo «қарт, аға, егде жастағы»; wài «сырт, шет, сыртқы, шекаралық» мағынасын білдіреді, сондай-ақ «көрініс, алыс, жергілікті емес, шетелдік, бейресми, басқа, дәстүрден тыс» сияқты кеңейтілген мағыналарды қамтиды. lǎo – құрмет көрсетудің кең таралған тілдік префиксі (ішінара егде жастағыларға берілетін құрметтен туындайды), оның қолданылуы мандарин тілінің ең ерте жазбаларына дейін жетеді. Мандарин тілінде бұл префикс жақсы қалыптасқан, сондықтан ол көптеген сөздерде ажырамас бөлікке айналып, бастапқы мағынасын жоғалтады. Мысалы, lǎoshī «ұстаз» сөзі lǎo және shī «ұстаз» сөздерінен құралған, ал «ұстаз» деген бастапқы сөзді жеке қолдануға болмайды. Басқа мысалдарға lǎotiānyé «(Аспанның) Иесі», lǎoxiāng «қалалас», lǎohǔ «жолбарыс», тіпті lǎoshǔ «ешкі», оның мәдени сипаттамасы үшін жек көрілетін және адамға зиян келтіретін жануар жатады. Активті қолданылуында lǎo префиксі көбінесе тегіне қосылып, ресми емес жағдайда жас емес адамдарға құрмет көрсету үшін қолданылады. Бұл сөзді көбінесе xiǎo «кішкентай, жас» префиксімен салыстырады, ол тегіне қосылғанда, сөйлеушіден кіші және сәл жас адамға деген жақындық пен достық сезімді білдіреді. Тағы бір сирек және шектеулі қолданылуы – сәл әзілмен, осы адамды белгілеу үшін сипаттамаға lǎo қосу. Мысалы, lǎowángù «қасарыс» сөзі wángù «қасарыс» сөзінен құралған. lǎo префиксінің ассоциациялары жағымды болуы мүмкін, жасқа немесе тәжірибеге ие екенін көрсетеді, мысалы, lǎopéngyou, немесе құрметті білдіреді, lǎo отбасының үлкендеріне немесе ұстаздарға (lǎoshī) сөйлегенде қолданылады. Ол сондай-ақ адамның атымен (әдетте, тегімен) бірге қолданылып, оған таныс және құрметпен қарауға болады (мысалы, 周 (Zhōu) тегі бар адамды 老周 деп атауға болады, сөзбе-сөз «Ескі Чжоу»). Бұл қолданыс ересектерге ғана арналған, бірақ егде жастағыларға қарағанда таныстықты білдіреді және көбінесе тегін қолданылудың орнына лақап ретінде қолданылады. Алайда, белгілі бір шектеулі жағдайларда, ол ескі немесе қартайған көрінудің, lǎo gǔdǒng сияқты «саздағы ескі таяқтардың» немесе lǎo dōngxi («ескі нәрсе») сияқты теріс мағынаны да білдіруі мүмкін. Ол өнерде немесе әзілдерде «әрқашан» немесе «өте» мағынасында қолданылуы мүмкін: атақты комедиялық рөл Лǎoniān (老蔫, «Тұңғиыққа батқан») деп аталды. lǎoshī «ұстаз» сөзімен ойын ретінде Том Харди Қытайда әдетте жылтыр шашы үшін Lǎoshī деп танымал болды. Бұл сөз сонымен қатар белгілі бір ұлтты білдіру үшін де қолданылады, lǎo guórén сөзіне тілдік балама ретінде: lǎoměi, lǎomò, тіпті lǎozhōng – өзінің қытайлықтарына қатысты.
As characters and words, lǎo means "old; senior; aged"; wài means "out; outside; external; outer", and by extension various meanings including "appearance; faraway; distant; non local; foreign; informal; other; unorthodox". is a common colloquial prefix of respect (partly out of the value of seniority conferred), its use dating back to some of the earliest Mandarin vernacular records. In Mandarin, the prefix is well established enough that it is now inseparably fixed in many words, where its original meaning is lost. For example, lǎoshī "teacher" is composed of lǎo and shī "teacher", and the original word for "teacher" shī cannot be used alone. Other examples include lǎotiānyé "(Lord of) Heavens", lǎoxiāng "fellow townspeople", lǎohǔ "tiger", and even lǎoshǔ "mouse", an animal traditionally despised for its cultural character as well as its significant damages to humans. In its active use, the prefix lǎo is most often added to surnames to show respect in informal registers towards anyone not definitively young. This is often contrasted to another prefix xiǎo "small; little; young", which, added to surnames, shows closeness and friendly affection in informal registers towards anyone more junior and at least slightly younger than the speaker. Another much less common and rather restricted use is attaching to a descriptor to mark such a person, with a slightly humorous undertone. For example, lǎowángù "a stubborn one" is composed from wángù "stubborn". The associations of the prefix can be positive, indicating age or experience—such as lǎopéngyou —or respect, as in the familiar use of lǎo to denote the senior and respected members of families or to address teachers (, lǎoshī). It may also be used in combination with part of a person's name (usually the family name) to refer to that person in a familiar and respectful way (for example a person with the surname 周, or Zhōu, could be referred to as 老周, literally "Old Zhōu"). This usage is reserved exclusively for adults, but implies familiarity rather than seniority, and is often attached to specific individuals as a nickname rather than being freely used. However, in certain restricted contexts, it can also carry negative connotations of being old or aged looking , boring old sticks in the mud—as in lǎo gǔdǒng —or of years of experience and contempt—as in lǎo dōngxi (, lit. "old thing"). It may be used in the arts or in jokes with the sense of "always" or "very": a famous comedy role was named the Lǎoniān (老蔫, "Constantly Listless"). As a pun with lǎoshī "teacher", , Tom Hardy was affectionately known in mainland China as Lǎoshī ( s ) partly for his perpetually shiny hair. The character has come to be used for specific nationality as well, with lǎo functioning as a colloquial equivalent for guórén: lǎoměi , lǎomò ; even lǎozhōng to refer to Chinese themselves.
Терминнің бейресмилігі
Терминді қолдануды таңдағандар оны міндетті түрде қарапайымдыққа тоқетпейді, бірақ контекстке байланысты (айтылуы, манерасы, жағдай және т.б.) оның мағынасы өзгеріп, ренжіте алады. Қытайлар арасында бұл термин бейресми және бейтарап, жақсы көңілмен немесе тіпті қызықты түрде қолданылуы мүмкін. Қытайдың ресми баспасөз өкілдері "лаовай" сөзін орынсыз қолдануға алаңдаушылық білдіріп, оны ресми жарияланымдарда қолданудан жаңғырады. "Дашан" сахналық есімімен танымал Марк Роузуэлл – Қытай медиа индустриясындағы ең танымал шетел азаматы және бұл терминге орын бар екенін мойындады. Дегенмен, ол оны кемсітетін сөз деп танып, "нағыз 'лаовай' – Қытай тілін білмейтін шетелдіктер" деді. Көптеген адамдар мұны оның өзінің қоса алғанда, көпшілік бұл терминді қолданудан қашуға ұмтылатынын білдіреді деп түсіндіреді. Қытай және шетел авторларының редакциялық мақалалары ағылшын және қытай тілдеріндегі газеттерде осы тақырыпта жарияланды, әсіресе 2008 жылғы Пекинде өткен жазғы Олимпиада ойындары кезінде, Қытай үкіметі бұл терминді ренжітетін жағдайларда қолдануды шектеу мақсатында науқандар ұйымдастырды.