Украина облыстарының әкімшілік бөлінісі

Кіріспе

Украинаның бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісінің түрі – Украинадағы облыс (область, ;), кейде аймақ немесе провинция деп аударылады, елдің негізгі бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі болып табылады. Украинаның аумағы 24 облысқа, сондай-ақ бір автономиялық республикаға және ерекше мәртебесі бар екі қалаға бөлінген. Украина – унитарлық мемлекет болғандықтан, облыстардың Украина Конституциясында белгіленген және заңмен берілген құзыреттерінен өзге заңдық кеңдігі шектеулі. Конституцияның XI тарауының 140–146-баптары жергілікті билік органдары мен олардың құзыреттеріне тікелей қатысты. Облыстар райондарға бөлінеді, әр облыста 2020 жылғы шілдедегі реформадан кейін 3-тен 8-ге дейін район бар.

Жалпы сипаттамалары

Украинада «облыс» термині негізгі әкімшілік бөліністі білдіреді. Ресей империясы кезінде және 1920 жылдарға дейін Украина бірнеше губренаторлықтарға бөлінген. «Облыс» термині 1932 жылы Кеңес үкіметімен енгізілді, Украина КСР жеті облысқа бөлінді. Алғашқы облыстар – Винница, Киев, Одесса, Харьков және Днепропетровск облыстары болды. Содан кейін, 1932 жылдың жазында, Донецк облысы Харьков және Днепропетровск облыстарының шығыс бөліктерінен құрылды; ал 1932 жылдың күзінде Киев және Харьков облыстарының шекарасында Чернигов облысы құрылды. 1935-1938 жылдар аралығында Украина мен Беларусьте Совет Одағының батыс шекарасында орналасқан бірнеше жаңа құрылған және өздігінен басқарылатын арнайы шекаралық округтер (округи) болды. 1937-1938 жылдары округтер таратылғаннан кейін Киев, Винница, Одесса және Харьков облыстары әрқайсысы төрт қосымша облысқа бөлінді (Житомир облысы, Камянец-Подільський облысы (кейін Хмельницький), Николаев облысы, Полтава облысы). Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Донецк облысы Сталино облысы мен Ворошиловград облысына бөлінді, ал Кировоград облысы Киев, Николаев және Одесса облыстарының бөліктерінен құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Украинаға Батыс Украина мен Бессарабиядан тағы сегіз облыс қосылды. Украинаны нацистік Германия басып алғаннан кейін, аумақ Бас үкімет, Румыния Корольдігі және Украина Рейхкомиссариаты арасында бөлінді және мүлдем басқа әкімшілік бөлініс жүзеге асырылды (қараңыз Украина Рейхкомиссариаты). Соғыстан кейін мемлекетте Кеңес үкіметінің қайта орнатуына байланысты облыстар бойынша әкімшілік бөлініс қайта жаңғырылып, тағы бір облыс – Закарпатье қосылды. 1954 жылы Қырым облысы Ресей Кеңес Федеративтік Социалистік Республикасынан Украина КСР-іне берілді; айналасындағы облыстардың бір бөлігі Черкас облысына қосылды, ал Измаил облысы Одесса облысына енді. 1959 жылы Дрогобыч облысы Львов облысымен біріктірілді. Украинаның көптеген облыстары өздерінің әкімшілік орталықтарының атымен аталады, сонымен қатар олар аймақтағы ең ірі және дамыған қалалар болып табылады. Облыстардың халқы Черновцы облысындағы 904 000-нан бастап шығыс Донецк облысындағы 4,4 миллионға дейін жетеді.

In Ukraine, the term oblast denotes a primary administrative division. Under the Russian Empire and into the 1920s, Ukraine was divided between several governorates. The term oblast was introduced in 1932 by Soviet authorities when the Ukrainian SSR was divided into seven oblasts, replacing the previous subdivision system based on okruhas and encompassing 406 raions (districts). The first oblasts were Vinnytsia Oblast, Kyiv Oblast, Odesa Oblast, Kharkiv Oblast, and Dnipropetrovsk Oblast. Soon after that, in the summer of 1932, Donetsk Oblast was formed out of eastern parts of Kharkiv and Dnipropetrovsk oblasts; in the fall of 1932 Chernihiv Oblast was formed on the border of Kyiv and Kharkiv oblasts. Between 1935 and 1938, there were several newly created and self governed special border okrugs (okruhas) located along the western border of the Soviet Union in Ukraine and Belarus. Upon liquidation of the okruhas in 1937–1938, Kyiv, Vinnytsia, Odesa, and Kharkiv oblasts were each split into four additional oblasts (Zhytomyr Oblast, Kamianets Podilsky Oblast (later Khmelnytskyi), Mykolaiv Oblast, Poltava Oblast). Just before World War II, the Donetsk Oblast was split into Stalino Oblast and Voroshylovhrad Oblast and the Kirovohrad Oblast was created out of portions of Kyiv, Mykolaiv and Odesa oblasts. During World War II, Ukraine added eight more oblasts of the West Ukraine and Bessarabia. Upon the occupation of Ukraine by Nazi Germany the territory was split between General Government, Kingdom of Romania and Reichskommissariat Ukraine and carried out a completely different administrative division, see Reichskommissariat Ukraine. With the re establishing of Soviet power in the state after the war, the administrative division by oblast resumed, adding one more oblast—Zakarpattia. In 1954, the Crimean Oblast was transferred from the Russian Soviet Federative Socialist Republic to the Ukrainian SSR; parts of the surrounding oblasts were incorporated into the Cherkasy Oblast, while Izmail Oblast was absorbed by Odesa Oblast. In 1959, Drohobych Oblast was merged with Lviv Oblast. Most of Ukraine's oblasts are named after their respective administrative centers, which are also the largest and most developed cities in the region. Oblast populations range from 904,000 in Chernivtsi Oblast to 4.4 million in the eastern Donetsk Oblast.

Конституциялық ережелер мен өкілеттіктер

Украина Конституциясы Украинаны унитарлық мемлекет ретінде бекітеді. Конституцияның аумақтық құрылымына қатысты нақты мәтіні мынадай: text=Украинаның аумақтық құрылымы мемлекеттік аумақтың бірлігі мен бөлінбеушілігі, мемлекеттік билікті жүзеге асырудағы орталықтандыру мен орталықсыздандырудың үйлесімі және өңірлердің тарихи, экономикалық, экологиялық, географиялық және демографиялық ерекшеліктерін, этникалық және мәдени дәстүрлерін ескеретін теңгерімді әлеуметтік-экономикалық даму қағидаттарына негізделген.|sign=Украина Конституциясы|source=IX тарау: Украинаның аумақтық құрылымы, 132-бап

Украинаның әр облысының өз заңнамалық және атқарушы билігі бар, олардың көп бөлігі Киевтегі орталық мемлекеттік органдарға бағынады. Әр аймақ Украина үкіметі мен Украина Конституциясы қабылдаған заңдарға сәйкес басқарылады. Әр аймақ өз салықтарын өзі жинап, одан кейін Киевтен бюджетінің бір бөлігін алады, бұл оларға жинаған салықтарының бір бөлігін қайтаруға мүмкіндік береді. Облыстардың әрқайсысында (сондай-ақ Украинаның басқа да бөлімшелерінде) атқарушы билікті жергілікті сайланған әкімшіліктер жүзеге асырады. Жергілікті әкімшіліктердің басшылары Министрлер кабинеті ұсынғаннан кейін Украина Президенті тағайындайды және босатады. Украина унитарлық мемлекет болғандықтан, осы жергілікті әкімшіліктердің нақты саяси күші мен салмағы шамалы. Өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде жергілікті әкімшіліктердің басшылары Президентке есеп береді және атқарушы биліктің жоғары органдарына бағынады. Облыс үкіметтеріндегі заңнамалық билікті олардың тиісті облыстық кеңестері жүзеге асырады, олар өз кезегінде жергілікті әкімшіліктердің қызметін қадағалайды. Днепропетровск облысы мен Кировоград облысының астаналары 2016 жылы совет топонимдерін ауыстыру процесінің бір бөлігі ретінде Днепр және Кропивницкий деп қайта аталды. Облыстардың атаулары Украина Конституциясында көрсетілгендіктен, оларды өзгерту күрделі және ұзақ процеске талап етеді, сондықтан 2024 жылға қарай екі облыс ресми түрде кеңестік атауларын сақтайды. Дегенмен, 4 облыс даулы және көбінесе Ресейдің бақылауында. Бұл облыстар курсивпен жазылған. Аймақ Аумақ (км²) Халық саны (2022) Халық тығыздығы Әкімшілік орталығы Райондар Жұмыс істейтін қауымдар Лицензиялық тақта префиксі20,8911,198,00061.80Черкассы466CA, IA31,851.3994,00034.67Чернигов557CB, IB8,093.6897,000111.67Черновцы352CE, IE31,900.53,214,000104.83Днепр786AE, KE26,505.74,157,000167.81Донецк (Краматорск)866AH, KH13,894.01,382,00099.38Ивано-Франковск662AT, KT31,401.62,683,00087.74Харьков756AX, KX28,4491,026,00038.35Херсон549BT, HT20,636.21,274,00064.52Хмельницкий360BX, HX24,577.5958,00041.29Кропивницкий449BA, HA28,118.91,775,00061.15Киев769AI, KI26,672.52,145,00086.25Луганск (Северодонецк)837BB, HB21,823.72,515,000116.65Львов773BC, HC24,587.41,126,00048.25Николаев452BE, HE33,295.92,395,00071.71Одесса791BH, HH28,735.81,392,00051.98Полтава460BI, HI20,038.51,146,00057.52Ровно464BK, HK23,823.91,094,00048.97Сумы551BM, HM13,817.11,035,00078.65Тернополь355BO, HO26,501.61,566,00062.12Винница663AB, KB 20,135.31,046,00051.56Луцк454AC, KC 12,771.51,247,00097.59Ужгород664AO, KO27,168.51,699,00066.45Запорожье567AP, KP29,819.21,213,00043.03Житомир465AM, KM

Each of Ukraine's oblasts has its own legislative and executive authority, most of which is subordinate to the central government authorities in Kyiv. Each region is administered under laws passed by the Ukrainian government and the Constitution of Ukraine. Each region levies its own taxes and, in return, receives a portion of its budget from Kyiv, which gives them a portion of the taxes it levies. Executive power in each of the oblasts (as well as in other subdivisions of Ukraine) is exercised by local elected administrations. The heads of local administrations are in turn appointed and dismissed by the President of Ukraine upon nomination by the Cabinet of Ministers. Since Ukraine is a unitary state, there is little true political power and weight that these local administrations actually hold. Carrying out their authority, the heads of local administrations are accountable to the President and are subordinate to higher bodies of executive leadership. Legislative power in the oblast governments is exercised by their respective oblast councils, which in turn supervise the activities of local administrations. The capital cities of the Dnipropetrovsk Oblast and Kirovohrad Oblast were renamed to Dnipro and Kropyvnytskyi in 2016 as part of a process of replacing Soviet toponyms. As the names of the oblasts are mentioned in the Ukrainian Constitution changing them requires a complicated and lengthy process, thus as of 2024 the two oblasts still formally retain their Soviet names. However, 4 oblasts are disputed and mostly de facto under control of Russia. These oblasts are written in the italic typeface. Region Area (km2) Population (2022) Pop. density Administrative center Raions HromadasLicense plate prefix20,8911,198,00061.80Cherkasy466CA, IA31,851.3994,00034.67Chernihiv557CB, IB8,093.6897,000111.67Chernivtsi352CE, IE31,900.53,214,000104.83Dnipro786AE, KE26,505.74,157,000167.81Donetsk (Kramatorsk)866AH, KH13,894.01,382,00099.38Ivano Frankivsk662AT, KT31,401.62,683,00087.74Kharkiv756AX, KX28,4491,026,00038.35Kherson549BT, HT20,636.21,274,00064.52Khmelnytskyi360BX, HX24,577.5958,00041.29Kropyvnytskyi449BA, HA28,118.91,775,00061.15Kyiv769AI, KI26,672.52,145,00086.25Luhansk (Sievierodonetsk)837BB, HB21,823.72,515,000116.65Lviv773BC, HC24,587.41,126,00048.25Mykolaiv452BE, HE33,295.92,395,00071.71Odesa791BH, HH28,735.81,392,00051.98Poltava460BI, HI20,038.51,146,00057.52Rivne464BK, HK23,823.91,094,00048.97Sumy551BM, HM13,817.11,035,00078.65Ternopil355BO, HO26,501.61,566,00062.12Vinnytsia663AB, KB 20,135.31,046,00051.56Lutsk454AC, KC 12,771.51,247,00097.59Uzhhorod664AO, KO27,168.51,699,00066.45Zaporizhzhia567AP, KP29,819.21,213,00043.03Zhytomyr465AM, KM

Губернаторлар мен заң шығарушы органдар

АтыЖатқарушыЗаң шығарушыОблыс әкіміҚазіргі әкімОблыс кеңесіҒимаратОрын саныОтыру жоспарыЧеркассы облысының әкіміИгорь ТабурецЧеркассы облысы кеңесі64Чернигов облысының әкіміВячеслав ЧаусЧернигов облысы кеңесі64Черновцы облысының әкіміСергій ОсачукЧерновцы облысы кеңесі64Днепр облысының әкіміВалентин РезниченкоДнепр облысы кеңесі120Донецк облысының әкіміПавло КириленкоДонецк облысы кеңесі163Ивано-Франковск облысының әкіміСвітлана ОнищукИвано-Франковск облысы кеңесі84Харьков облысының әкіміОлег СинегубовХарьков облысы кеңесі120Херсон облысының әкіміГеннадий ЛагутаХерсон облысы кеңесі64Хмельницкий облысының әкіміСергій ГамалійХмельницкий облысы кеңесі64Киев облысының әкіміОлексій КулебаКиев облысы кеңесі84Кировоград облысының әкіміОлег СинегубовКировоград облысы кеңесі64Луганск облысының әкіміАртем ЛисогорЛуганск облысы кеңесі124Львов облысының әкіміМаксим КозицкийЛьвов облысы кеңесі84Николаев облысының әкіміВиталий КимНиколаев облысы кеңесі64Одесса облысының әкіміМаксим МарченкоОдесса облысы кеңесі84Полтава облысының әкіміДмитро ЛунінПолтава облысы кеңесі84Ривне облысының әкіміВіталій КовальРивне облысы кеңесі64Сумы облысының әкіміДмитро ЖивицькийСумы облысы кеңесі84Тернополь облысының әкіміВолодимир ТрушТернополь облысы кеңесі64Винница облысының әкіміСергій БорзовВинница облысы кеңесі84Волын облысының әкіміЮрій ПогуляйкоВолын облысы кеңесі64Закарпатье облысының әкіміВіктор МикитаЗакарпатье облысы кеңесі64Запорожье облысының әкіміОлександр СтарухЗапорожье облысы кеңесі84Житомир облысының әкіміВіталій БунечкоЖитомир облысы кеңесі64