Кіріспе
19-20 ғасырдағы ағылшын актері сэр Джонстон Форбс Робертсон (16 қаңтар 1853 – 6 қараша 1937) – ағылшын актері, театр директоры және актриса Гертруда Эллиоттың күйеуі. Ол Виктория дәуірінің ең ұлы Гамлеті және өз заманының ең талантты актерлерінің бірі саналды, жұмысына көңілі толмаса да, өмір бойы актерлік өнерге жарамаймын деп ойлаған. Ол экономист болған, сонымен қатар актриса Мериэл Форбстың (ағасы Норманның немере қызы) атасы болды, ол актер Ральф Ричардсонға үйленді. Ол Чартерхаус мектебінде білім алған. Бастапқыда суретші болуды жоспарлаған ол үш жыл бойы Корольдік академияда оқыды. Театрлық мансабын драматург Уильям Горман Уиллс, оны жеке қойылымдарда көргеннен кейін, "Мэри, Шотландия королевасы" пьесасында рөл ұсынғанда бастады.
Sir Johnston Forbes Robertson (16 January 1853 – 6 November 1937) was an English actor and theatre manager and husband of actress Gertrude Elliot. He was considered the finest Hamlet of the Victorian era and one of the finest actors of his time, despite his dislike of the job and his lifelong belief that he was temperamentally unsuited to acting. the economist, and he was also the great uncle of actress Meriel Forbes (granddaughter of his brother Norman), who married actor Ralph Richardson. He was educated at Charterhouse. Originally intending to become an artist, he trained for three years at the Royal Academy. He began a theatrical career, out of a desire to be self supporting, when the dramatist William Gorman Wills, who had seen him in private theatricals, offered him a role in his play Mary Queen of Scots.
Актерлік мансап
Оның көптеген қойылымдары оны, басқалармен қатар, АҚШ-қа саяхаттауға және сэр Генри Ирвингпен жұмыс істеуге алып келді. Ол ағылшын актерлерінің арасында ең ерекше және талғампаз актерлердің бірі ретінде даңққа ие болды. Ол Сазерленд герцогы мен оның отбасының жақын досы болды және олармен Трентэм-холлда жиі қонақтап тұрды; оларға мұқтаж жазушылар мен музыканттарды ұсынғаны мәлім. Форбс Робертсон алғаш рет Генри Ирвингтің екінші рөлінде ойнап көзге түсті, ал кейін Гамлет рөлінде өзінің есімін жариялады. Оның ертегі табыстарының бірі В. С. Гилберттің «Дэнл Друс, Blacksmith» пьесасындағы рөлі болды. 1882 жылы ол Лотти Венн және Марион Терримен бірге Г. В. Годфридің «Парвен» комедиясында Корт театрында ойнады. Джордж Бернард Шоу «Цезарь мен Клеопатра» пьесасын оған арнап жазды. Шоу былай деді:
«Мен Форбс Робертсон үшін «Цезарь мен Клеопатраны» жаздым, себебі ол біздің заманымыздың классикалық актёрі және менден мұндай қызмет талап етуге құқылы. Форбс Робертсон – мен білетін жалғыз актер, ол сөйлеудің сезімін оның ырғағынан таба алады. Оның өнері драматургтің өнерімен тікелей кездеседі, оны толықтырып, түсіндірмелер мен еліктеусіз көркемдікпен жеткізеді. Форбс Робертсон болмағанда «Цезарь мен Клеопатра» жазылмаған болар еді. Форбс Робертсонның басқа да атақты рөлдері – Ромео, Отелло, Леонтс («Қысқы ертегі») және «Үшінші қабаттың артқа өтуі» пьесасының басты рөлі; 1908 жылы Бродвейде қойылған (1916 жылы түсірілген, 1918 жылы көрсетілген). Ол 44 жасқа келгенде ғана Гамлетті ойнады, бірақ осы рөлдегі табысынан кейін 1916 жылға дейін ойнауын жалғастырды, соның ішінде сақталған нұсқасы (1913). Форбс Робертсонның «Шіршәмбелік шолу» журналында жарияланған «Гамлет» спектакліндегі өнері туралы рецензиясында (1897 жылғы 2 қазан) Джордж Бернард Шоу былай деп жазды:
«Бұл буын мұндай әсемдік көрген емес. Оны қайта-қайта көруге болады. Оның ақылы – құмарлықтың мүшесі. Оның мәңгілік өзін-өзі сынауы тірі және қызықты. Мистер Форбс Робертсонның өзінің өнерінде үздіксіз әсемдік, қызығушылық және алуан түрлілік бар, бұл оның актер ретіндегі танымал шеберлігінің және Шекспир өнеріне деген шынайы құштарлығының, сондай-ақ оның қиялымен табиғи таныстығының нәтижесі. Форбс Робертсон сонымен қатар талантты суретші болды және өзінің ұстазы Сэмюэл Фелпстің портретін салған, ол қазір Лондондағы Гаррик клубында ілінеді. Форбс Робертсон 1880 жылдары Мэри Андерсонмен бірге пьесаларда ойнады. Ол оған ғашық болды, оның қолынан сұрады. Ол оның ұсынысын мейірімділікпен қабылдамады, бірақ олар достас болып қалды. Кейіннен ол актриса Беатрис Кэмпбеллмен 1890 жылдардың ортасында Шекспирдің бірнеше пьесаларында бірге ойнаған кезде қысқа ғашықтыққа берілді. 1908 жылғы 26 қарашада ол Лондонның Пикадилли циркіндегі Критерион мейрамханасында Актрисалар франчайзинг лигасының құрылтай жиналысын өткізді. Лиганың алғашқы президенті – Мэдж Кендал, ал оның әйелі Гертруда Эллиотт бір жылдан кейін екінші президент болды. Форбс Робертсон сайлау құқығын қолдаған іс-шараларда жиі сөз сөйледі. Джонстон Форбс Робертсон 1913 жылы 60 жасында рыцарь атағына ие болды, содан кейін ол қысқа уақытқа актерлік қызметтен қанағаттанды. Алайда ол 1914-1915 жылдары АҚШ-қа қоштасу турнесі үшін сахнаға оралды. Ол Нью-Йоркте үш ай бойы жұмыс істеді, содан кейін сегіз спектакльге арналған декорацияларды, костюмдерді және реквизиттерді тасу үшін сегіз теміржол жүк вагонын пайдаланып, елді аралап сапарлады; ал актерлер мен персонал үшін екі жолаушы вагоны болды. Оның соңғы өнер көрсетуі Бостонның Сандерс театрында Гамлет қойылымымен болды. Екінші қоштасу турнесі соңынан келді; ол 1915 жылдың қазан айында Детройттен бастап 122 қалаға төрт спектакльмен барды. Саяхат Чикаго, Индианаполис, Сент-Луис, Канзас-Сити, Солт-Лейк-Сити және Сан-Францискоға барды, онда ол төртінші қызы Диананың туғанын білді. Осы кезде олар репертуардан «Цезарь мен Клеопатраны» алып тастап, саяхат жоспарын тек үш пьесаға дейін қысқартуға шешім қабылдады. Ол өзінің өмірбаянында бір таңертең декорациялардың, соның ішінде сфинкстің жағаға жиналып, өртеліп кеткенін баяндаған. Саяхат Канадаға жалғасты. Оның Гамлет рөліндегі және актерлік мансабындағы соңғы қойылымы 1916 жылы Гарвард университетінің Шелдон лекциялық театрында болды, сахнасы Форбс Робертсонның қойылымы үшін әсіресе Елизавета дәуіріндегі Фортуна театрының сахнасын қайталау үшін жасалған.
I wrote Caesar and Cleopatra for Forbes Robertson, because he is the classic actor of our day, and had a right to require such a service from me Forbes Robertson is the only actor I know who can find out the feeling of a speech from its cadence. His art meets the dramatist’s art directly, picking it up for completion and expression without explanations or imitations Without him Caesar and Cleopatra would not have been written. Forbes Robertson's other notable roles were Romeo, Othello, Leontes in The Winter's Tale, and the leading role in The Passing of the Third Floor Back; performed on Broadway 1908 (filmed in 1916, released 1918). He did not play Hamlet until he was 44 years old, but after his success in the part he continued playing it until 1916, including a surviving silent film (1913). In a theatre review of Forbes Robertson's performance in Hamlet published in The Saturday Review (2 October 1897) George Bernard Shaw wrote:
Nothing half so charming has been seen by this generation. It will bear seeing again and again. His intellect is the organ of his passion. His eternal self criticism is alive and thrilling as it can possible be. Mr. Forbes Robertson’s own performance has a continuous charm, interest and variety, which are the result not only of his well known grace and accomplishment as an actor, but of a genuine delight – the rarest thing on our stage – in Shakespeare’s art, and a natural familiarity with the plane of his imagination. Forbes Robertson was also a talented painter who did a portrait of his mentor Samuel Phelps that currently hangs in the Garrick Club in London. Forbes Robertson acted in plays with the actress Mary Anderson in the 1880s. He became smitten with her, fell in love with her and asked her hand in marriage. She kindly turned him down though they remained friends. Later he and actress Beatrice Campbell enjoyed a brief affair during the time she starred with him in a series of Shakespearean plays in the mid 1890s. On 26 November 1908 he chaired the inaugural meeting of the Actresses' Franchise League at the Criterion Restaurant in Piccadilly Circus, London. The first president of the league was Dame Madge Kendal and his wife Gertrude Elliott became the second president a year later. Forbes Robertson was a regular speaker at events in support of suffrage. Johnston Forbes Robertson was knighted in 1913 at the age of 60, at which point he retired briefly from acting. He returned to the stage, however, for his first farewell tour of the US in 1914–1915. It began in with a three month run in New York, then traveled the country using eight rail road freight cars to carry the sets, costumes and properties for eight shows; and two passenger cars for the actors and personnel. His last appearance was at the Sanders Theatre in Boston with a performance of Hamlet. The second farewell tour followed; it traveled to 122 towns, beginning in Detroit in October 1915, with four plays. The tour traveled to Chicago, Indianapolis, St. Louis, Kansas City, Salt Lake City, and San Francisco – where he learned of the birth of his fourth daughter, Diana. At this point they decided to reduce the itinerary to only three plays, by eliminating Caesar and Cleopatra from the repertoire. In his autobiography he describes how, on one early morning, the set, including the sphinx, was piled onto a beach and set on fire. The tour continued into Canada. His last performance as both Hamlet and as an actor, was in 1916 at the Sheldon Lecture Theatre of the University of Harvard, the stage of which had been made to replicate the stage of the Elizabethan Fortune Theatre especially for the Forbes Robertson's performance.
Неке және отбасы
1900 жылы 47 жасында ол американдық актриса Гертруда Эллиоттқа (1874–1950) үйленді, ол Максин Эллиотттың қарындасы еді. Олардың төрт қызы болды. Олардың үлкен қызы Максин Форбс Робертсон, «Блосс» деген есіммен танымал болды, ол ұшақ жасаушы Ф. Г. Майлзға үйленді және «Майлз Авиакомпаниясының» директоры мен дизайнері атанды. Ол бұрын 1924 жылы Уиллингдонның 2-ші маркизі Иниго Фриман Томасқа үйленген, алайда 1932 жылы олар ажырасып кетті. Олардың екінші қызы Жан Форбс Робертсон талантты актриса болды. Жан арқылы ол актриса Джоанна Ван Гизгемнің әкесі. Олардың үшінші қызы Хлоя Форбс Робертсон (1909–1947) суретші болды. Олардың төртінші қызы Диана Форбс Робертсон (1914–1988) жазушы еді, ол кейіннен әйелі Максин Эллиотттың өмірбаянын жазды.
Өлім және мұра
1937 жылы 6 қарашада ол Кент қаласының Довер маңындағы Сент-Маргарет шығанағында қайтыс болды және 9 қарашада Лондондағы Голдерс Грин крематорийінде өртеліп, күлі шашылды. Еске алу шаралары Лондондағы Вестминстердегі Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде өтті. Бренда Путнамның 1932 жылы жасаған Форбс Робертсонның мүсіні Вашингтон қаласындағы Фолгер Шекспир кітапханасында сақталған.