Кіріспе

19-20 ғасырдағы ағылшын актері сэр Джонстон Форбс Робертсон (16 қаңтар 1853 – 6 қараша 1937) – ағылшын актері, театр директоры және актриса Гертруда Эллиоттың күйеуі. Ол Виктория дәуірінің ең ұлы Гамлеті және өз заманының ең талантты актерлерінің бірі саналды, жұмысына көңілі толмаса да, өмір бойы актерлік өнерге жарамаймын деп ойлаған. Ол экономист болған, сонымен қатар актриса Мериэл Форбстың (ағасы Норманның немере қызы) атасы болды, ол актер Ральф Ричардсонға үйленді. Ол Чартерхаус мектебінде білім алған. Бастапқыда суретші болуды жоспарлаған ол үш жыл бойы Корольдік академияда оқыды. Театрлық мансабын драматург Уильям Горман Уиллс, оны жеке қойылымдарда көргеннен кейін, "Мэри, Шотландия королевасы" пьесасында рөл ұсынғанда бастады.

Актерлік мансап

Оның көптеген қойылымдары оны, басқалармен қатар, АҚШ-қа саяхаттауға және сэр Генри Ирвингпен жұмыс істеуге алып келді. Ол ағылшын актерлерінің арасында ең ерекше және талғампаз актерлердің бірі ретінде даңққа ие болды. Ол Сазерленд герцогы мен оның отбасының жақын досы болды және олармен Трентэм-холлда жиі қонақтап тұрды; оларға мұқтаж жазушылар мен музыканттарды ұсынғаны мәлім. Форбс Робертсон алғаш рет Генри Ирвингтің екінші рөлінде ойнап көзге түсті, ал кейін Гамлет рөлінде өзінің есімін жариялады. Оның ертегі табыстарының бірі В. С. Гилберттің «Дэнл Друс, Blacksmith» пьесасындағы рөлі болды. 1882 жылы ол Лотти Венн және Марион Терримен бірге Г. В. Годфридің «Парвен» комедиясында Корт театрында ойнады. Джордж Бернард Шоу «Цезарь мен Клеопатра» пьесасын оған арнап жазды. Шоу былай деді:
«Мен Форбс Робертсон үшін «Цезарь мен Клеопатраны» жаздым, себебі ол біздің заманымыздың классикалық актёрі және менден мұндай қызмет талап етуге құқылы. Форбс Робертсон – мен білетін жалғыз актер, ол сөйлеудің сезімін оның ырғағынан таба алады. Оның өнері драматургтің өнерімен тікелей кездеседі, оны толықтырып, түсіндірмелер мен еліктеусіз көркемдікпен жеткізеді. Форбс Робертсон болмағанда «Цезарь мен Клеопатра» жазылмаған болар еді. Форбс Робертсонның басқа да атақты рөлдері – Ромео, Отелло, Леонтс («Қысқы ертегі») және «Үшінші қабаттың артқа өтуі» пьесасының басты рөлі; 1908 жылы Бродвейде қойылған (1916 жылы түсірілген, 1918 жылы көрсетілген). Ол 44 жасқа келгенде ғана Гамлетті ойнады, бірақ осы рөлдегі табысынан кейін 1916 жылға дейін ойнауын жалғастырды, соның ішінде сақталған нұсқасы (1913). Форбс Робертсонның «Шіршәмбелік шолу» журналында жарияланған «Гамлет» спектакліндегі өнері туралы рецензиясында (1897 жылғы 2 қазан) Джордж Бернард Шоу былай деп жазды:
«Бұл буын мұндай әсемдік көрген емес. Оны қайта-қайта көруге болады. Оның ақылы – құмарлықтың мүшесі. Оның мәңгілік өзін-өзі сынауы тірі және қызықты. Мистер Форбс Робертсонның өзінің өнерінде үздіксіз әсемдік, қызығушылық және алуан түрлілік бар, бұл оның актер ретіндегі танымал шеберлігінің және Шекспир өнеріне деген шынайы құштарлығының, сондай-ақ оның қиялымен табиғи таныстығының нәтижесі. Форбс Робертсон сонымен қатар талантты суретші болды және өзінің ұстазы Сэмюэл Фелпстің портретін салған, ол қазір Лондондағы Гаррик клубында ілінеді. Форбс Робертсон 1880 жылдары Мэри Андерсонмен бірге пьесаларда ойнады. Ол оған ғашық болды, оның қолынан сұрады. Ол оның ұсынысын мейірімділікпен қабылдамады, бірақ олар достас болып қалды. Кейіннен ол актриса Беатрис Кэмпбеллмен 1890 жылдардың ортасында Шекспирдің бірнеше пьесаларында бірге ойнаған кезде қысқа ғашықтыққа берілді. 1908 жылғы 26 қарашада ол Лондонның Пикадилли циркіндегі Критерион мейрамханасында Актрисалар франчайзинг лигасының құрылтай жиналысын өткізді. Лиганың алғашқы президенті – Мэдж Кендал, ал оның әйелі Гертруда Эллиотт бір жылдан кейін екінші президент болды. Форбс Робертсон сайлау құқығын қолдаған іс-шараларда жиі сөз сөйледі. Джонстон Форбс Робертсон 1913 жылы 60 жасында рыцарь атағына ие болды, содан кейін ол қысқа уақытқа актерлік қызметтен қанағаттанды. Алайда ол 1914-1915 жылдары АҚШ-қа қоштасу турнесі үшін сахнаға оралды. Ол Нью-Йоркте үш ай бойы жұмыс істеді, содан кейін сегіз спектакльге арналған декорацияларды, костюмдерді және реквизиттерді тасу үшін сегіз теміржол жүк вагонын пайдаланып, елді аралап сапарлады; ал актерлер мен персонал үшін екі жолаушы вагоны болды. Оның соңғы өнер көрсетуі Бостонның Сандерс театрында Гамлет қойылымымен болды. Екінші қоштасу турнесі соңынан келді; ол 1915 жылдың қазан айында Детройттен бастап 122 қалаға төрт спектакльмен барды. Саяхат Чикаго, Индианаполис, Сент-Луис, Канзас-Сити, Солт-Лейк-Сити және Сан-Францискоға барды, онда ол төртінші қызы Диананың туғанын білді. Осы кезде олар репертуардан «Цезарь мен Клеопатраны» алып тастап, саяхат жоспарын тек үш пьесаға дейін қысқартуға шешім қабылдады. Ол өзінің өмірбаянында бір таңертең декорациялардың, соның ішінде сфинкстің жағаға жиналып, өртеліп кеткенін баяндаған. Саяхат Канадаға жалғасты. Оның Гамлет рөліндегі және актерлік мансабындағы соңғы қойылымы 1916 жылы Гарвард университетінің Шелдон лекциялық театрында болды, сахнасы Форбс Робертсонның қойылымы үшін әсіресе Елизавета дәуіріндегі Фортуна театрының сахнасын қайталау үшін жасалған.

Неке және отбасы

1900 жылы 47 жасында ол американдық актриса Гертруда Эллиоттқа (1874–1950) үйленді, ол Максин Эллиотттың қарындасы еді. Олардың төрт қызы болды. Олардың үлкен қызы Максин Форбс Робертсон, «Блосс» деген есіммен танымал болды, ол ұшақ жасаушы Ф. Г. Майлзға үйленді және «Майлз Авиакомпаниясының» директоры мен дизайнері атанды. Ол бұрын 1924 жылы Уиллингдонның 2-ші маркизі Иниго Фриман Томасқа үйленген, алайда 1932 жылы олар ажырасып кетті. Олардың екінші қызы Жан Форбс Робертсон талантты актриса болды. Жан арқылы ол актриса Джоанна Ван Гизгемнің әкесі. Олардың үшінші қызы Хлоя Форбс Робертсон (1909–1947) суретші болды. Олардың төртінші қызы Диана Форбс Робертсон (1914–1988) жазушы еді, ол кейіннен әйелі Максин Эллиотттың өмірбаянын жазды.

Өлім және мұра

1937 жылы 6 қарашада ол Кент қаласының Довер маңындағы Сент-Маргарет шығанағында қайтыс болды және 9 қарашада Лондондағы Голдерс Грин крематорийінде өртеліп, күлі шашылды. Еске алу шаралары Лондондағы Вестминстердегі Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде өтті. Бренда Путнамның 1932 жылы жасаған Форбс Робертсонның мүсіні Вашингтон қаласындағы Фолгер Шекспир кітапханасында сақталған.