Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
283–284 жылдары Рим императоры болған
Roman emperor from 283 to 284
Ерте өмір және Карус билігі
Нумериан Карустың кіші ұлы болды. 282 жылы Ретия және Норикумдағы Жоғарғы Дунай легиондары император Пробқа қарсы бүлік жасағаннан кейін, император Нумерианның әкесі, преториандық префект Марк Аврелий Карусты император деп жариялады, осыдан кейін Проб қаза тапты. Бір дерек бойынша, Карус өзі императорға қарсы көтерілді, ал Сербиядағы Сремска Митровицада орналасқан Пробтың әскері Каруспен шайқасуға ниеттенбеді және өз императорын өлтірді. Historia Augusta және Гиббонның пікіріне сәйкес, оның көзқарасы негізінен Historia Augusta-ға сүйенеді, Карус Пробтың өліміне кінәлі емес еді және қылмыскерлерге қатаң жаза тағайындады. Алпыс жасқа толған Карус әулет құруды қалап, бірден Карин мен Нумерианды Цезарь дәрежесіне көтерді. 283 жылы Карус Каринге Батысты басқаруды тапсырып, Нумерианмен және преториандық префект Арий Апермен бірге Сасанидтерге қарсы соғыс үшін Шығысқа аттанды. Сасанидтер Шапурдың қайтысынан бері мұрагерлік дауға тартылып, Карустың ілгерілеуіне қарсы тұруға жарамсыз болды. Зонарас, Евтропий және Фесттің мәлімдемесінше, Карус парсыларға қарсы маңызды жеңіске жетіп, Тигрдің екі жағасында орналасқан Селеукия және Сасанидтердің астанасы Ктесифонды (қазіргі Аль-Мадаин, Ирак маңы) басып алды. Осы мерекелік оқиғаға орай Нумериан, Карус және Карин Перси максими атағын алды. Карус 283 жылдың шілдесінде немесе тамыздың басында қайтыс болды.
Numerian was the younger son of Carus. In 282, the legions of the upper Danube in Raetia and Noricum proclaimed as emperor Numerian's father, the praetorian prefect Marcus Aurelius Carus, after a mutiny against the emperor Probus, in which the latter was killed. By one account, Carus had himself rebelled against the emperor, and Probus' army, stationed in Sirmium (Sremska Mitrovica, Serbia), decided they did not wish to fight Carus and assassinated their emperor instead. According to the Historia Augusta and the view accepted by Gibbon, whose opinion is primarily dependent on the Historia Augusta as a source, Carus was not responsible for Probus's death, and inflicted severe punishment upon the murderers. Carus, already sixty, wished to establish a dynasty and immediately elevated Carinus and Numerian to the rank of Caesar. In 283, Carus left Carinus in charge of the West and moved with Numerian and his praetorian prefect Arrius Aper to the East to wage war against the Sassanid Empire. The Sassanids had been embroiled in a succession dispute since the death of Shapur and were in no position to oppose Carus' advance. According to Zonaras, Eutropius, and Festus, Carus won a major victory against the Persians, taking Seleucia and the Sassanid capital of Ctesiphon (near modern Al Mada'in, Iraq), cities on opposite banks of the Tigris. In celebration, Numerian, Carus, and Carinus all took the title Persici maximi. Carus died in July or early August of 283,
Нумериан мен Карин Аугусти ретінде
Карустың өлімі Нумериан мен Каринді жаңа Августтар етіп қалдырды. Карин тез арада Галлиядан Римге жол тартып, 284 жылдың қаңтарында келді, ал Нумериан шығыста қалды. Римдіктердің Персиядан кері шегінісі тәртіпті және қарсылықсыз болды, себебі парсы патшасы Бахрам II әлі де өзінің билігін орнатуға күш салып жатқан еді. 284 жылдың наурызына қарай Нумериан Сириядағы Эмесаға (Хомс) ғана жетті; қарашаға қарай Кіші Азияға ғана жетті. Эмесада ол әлі де тірі және денсаулығы жақсы болған, өйткені ол өзінің атына қол қойылған жалғыз рескрипт шығарды. 284 жылдың соңына дейін Кизикуста оның атына монеталар соғылды, бірақ ол сол кезде әлі де көпшілік назарында болған-болмағанын білу мүмкін емес. Эмесадан кейін Нумерианның қызметкерлері, оның ішінде префект Апер, Нумерианның көзі қабынуынан зардап шеккенін және жабық каретада саяхаттауға мәжбүр болғанын хабарлады. Армия Вифинияға жеткенде, Нумерианның әскерлерінің кейбіреулері каретадан шіріген мәйіт секілді иіс сезді. Алайда Гиббон Нумерианның шірігенінің иісі туралы хабарды қынжырлы күлкімен жоққа шығарады: "Император үйінде еш хош иіс таба алмады ма?"
The death of Carus left Numerian and Carinus as the new Augusti. Carinus quickly made his way to Rome from Gaul, arriving in January 284, while Numerian lingered in the East. The Roman retreat from Persia was orderly and unopposed, for the Persian King, Bahram II, was still struggling to establish his authority. By March 284, Numerian had only reached Emesa (Homs) in Syria; by November, only Asia Minor. In Emesa he was apparently still alive and in good health, as he issued the only extant rescript in his name there. Coins were issued in his name in Cyzicus at some time before the end of 284, but it is impossible to know whether he was still in the public eye by that point. After Emesa, Numerian's staff, including the prefect Aper, reported that Numerian suffered from an inflammation of the eyes and had to travel in a closed coach. When the army reached Bithynia, some of Numerian's soldiers smelled an odor reminiscent of a decaying corpse emanating from the coach. Gibbon, however, dismisses with derision the report of the stench of Numerian's decay: "Could no aromatics be found in the Imperial household?"
Нумериан қайтыс болғаннан кейін
284 жылы қарашада Никомедияда (Измит) Апер қолдау іздеу әрекеттеріне қарамастан, Нумерианның қазасы туралы ресми түрде хабарлады. Шығыс армиясы жаңа Августқа бірауыздан құрмет көрсетті. Диоклетиан императорлық мақтаны қабылдап, қылышын күн сәулесіне көтеріп, Нумерианның өліміне өзінің қатысы жоқ екеніне ант берді. Ол Апердің Нумерианды өлтіргенін және сол құбылысты жасырғанын мәлімдеді. Диоклетиан армияның барысында Аперді өлтірді, оны байлап әскер алдына алып келген еді.
Aper officially broke the news of Numerian's death in Nicomedia (İzmit) in November 284, despite Aper's attempts to garner support. The army of the east unanimously saluted their new Augustus. Diocletian accepted the purple imperial vestments and raised his sword to the light of the sun, swearing an oath denying responsibility for Numerian's death. He asserted that Aper had killed Numerian and concealed the deed. In full view of the army, Diocletian then turned and killed Aper, who had been hauled bound before the assembly.
Кейіпкер
"Август тарихы" бойынша, Нумериан көрнекті әдеби қабілеттерімен, өте жағымды мінезімен және ұлы шешен және ақын ретінде белгілі болған. Сенат оған "Ең шебер шешенге" деген жазуы бар ескерткіш орнатқан деседі.
According to the Historia Augusta, Numerian was a man of considerable literary attainments, remarkably amiable, and known as a great orator and poet. Allegedly, the Senate raised him a statue, inscribed To the most powerful of orators.
Екіншілік көздер
Барнс, Тимоти Д. Константин және Евсевий. Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы, 1981. Барнс, Тимоти Д. Диоклетиан мен Константиннің жаңа империясы. Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы, 1982. Боуман, Алан К. "Диоклетиан және бірінші тетрархия". «Кембридж ежелгі тарихы», XII том: Империяның дағдарысы, Алан Боуман, Аверил Камерон және Питер Гарнси редактерлігімен, 67–89 беттер. Кембридж университетінің баспасы, 2005. Лидбетер, Уильям. "Карус (282–283 ж.с.)". De Imperatoribus Romanis (2001a). 2008 жылғы 16 ақпанда қарастырылды. Лидбетер, Уильям. "Нумериан (283–284 ж.с.)". De Imperatoribus Romanis (2001b). 2008 жылғы 16 ақпанда қарастырылды. Лидбетер, Уильям. "Карнус (283–285 ж.с.)". De Imperatoribus Romanis (2001c). 2008 жылғы 16 ақпанда қарастырылды. Матизен, Ральф В. "Диоклетиан (284–305 ж.с.)". De Imperatoribus Romanis (1997). 2008 жылғы 16 ақпанда қарастырылды. Поттер, Дэвид С. Қоршаудағы Рим империясы: б.з. 180–395. Нью-Йорк: Рутледж, 2005. Қатты мұқабалы кітап. Жұмсақ мұқабалы кітап. Саузерн, Пэт. Северустан Константинге дейінгі Рим империясы. Нью-Йорк: Рутледж, 2001. Уильямс, Стивен. Диоклетиан және Римнің жаңаруы. Нью-Йорк: Рутледж, 1997.
Barnes, Timothy D. Constantine and Eusebius. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1981. Barnes, Timothy D. The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1982. Bowman, Alan K. "Diocletian and the First Tetrarchy." In The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire, edited by Alan Bowman, Averil Cameron, and Peter Garnsey, 67–89. Cambridge University Press, 2005. Leadbetter, William. "Carus (282–283 A. D.)." De Imperatoribus Romanis (2001a). Accessed 16 February 2008. Leadbetter, William. "Numerianus (283–284 A. D.)." De Imperatoribus Romanis (2001b). Accessed 16 February 2008. Leadbetter, William. "Carinus (283–285 A. D.)." De Imperatoribus Romanis (2001c). Accessed 16 February 2008. Mathisen, Ralph W. "Diocletian (284–305 A. D.)." De Imperatoribus Romanis (1997). Accessed 16 February 2008. Potter, David S. The Roman Empire at Bay: AD 180–395. New York: Routledge, 2005. Hardcover Paperback
Southern, Pat. The Roman Empire from Severus to Constantine. New York: Routledge, 2001. Williams, Stephen. Diocletian and the Roman Recovery. New York: Routledge, 1997.