Кіріспе
1677 жылы Афра Беннің пьесасы. «Ровер немесе қуылған кавалерлер» – ағылшын жазушысы Афра Бен жазған екі бөлімді пьеса. Ол Томас Киллигрюдің 1664 жылғы «Томасо немесе саяхатшы» пьесасының өңделген нұсқасы болып табылады және Карнавал уақытында Неапольдегі ағылшын ерлер мен әйелдер тобының махаббатқа толы оқиғаларын қамтитын бірнеше сюжеттік желілерден тұрады. Реставрация дәуірінің ақыны Джон Драйденнің пікірінше, ол «Киллигрюдің пьесасындағы еркектік күш-қуатынан кем, бірақ тілдік өрнектің жоғары деңгейдегі жетілдірілуін көрсетеді». Бұл пьеса үш ғасыр бойы «Беннің ең танымал және ең құрметті пьесасы» ретінде сақталды.
The Rover or The Banish'd Cavaliers is a play in two parts that is written by the English author Aphra Behn. It is a revision of Thomas Killigrew's play Thomaso, or The Wanderer (1664), and features multiple plot lines, dealing with the amorous adventures of a group of Englishmen and women in Naples at Carnival time. According to Restoration poet John Dryden, it "lacks the manly vitality of Killigrew's play, but shows greater refinement of expression." The play stood for three centuries as "Behn's most popular and most respected play."
Әйелдер
ФЛОРИНДА, Дон Педроның әпкесі және Хелена. Флоринда – өте бекем жітілікке ие әйел, полковник Белвиллге деген адал махаббатының арқасында күйеуге шығудан бас тартады. ХЕЛЕНА, монах болуға арналған жас әйел, Флоринданың қарындасы. Өзіне сенімді және әпкесі сияқты батыл, ол дінге күмән келтіріп, Уиллморды өзіне үйленуге көндіреді. ВАЛЕРИЯ, Флориндаға Педродан жасырыну үшін жоспар жасауға көмектесетін туысы. АНЖЕЛИКА БЬЯНКА, Испаниядағы танымал кортизан, өзін сату үшін Неапольге оралады. Дон Педро мен Дон Антонио Анжелика үшін төлем жасауға тырысады, бірақ ол Уиллморға ғашық болып, кейін оны өлтіруге әрекеттеніп, одан кешірім сұрайды. МОРЕТТА, Анжелика Бьянканың "жайдарлы қызы" немесе жеке көмекшісі. КАЛЛИС, Флоринда мен Хеленаның тәрбиешісі, қыздарды бақылап, олардың қиындыққа түспеуін қадағалайды. Алайда, ол оңай сендіріледі және кейін Флоринданың үйленуіне кедергі келтірмеу үшін сандыққа құлыпталады. ЛУСЕТТА, Бланттың киімдері мен мүліктерін ұрлайтын "алдағыш әйел". ¤ 1677 жылғы түпнұсқа қойылымда Энн Маршалл Анжелика Бьянканың, ал Элизабет Барри Хеленаның рөлін сомдады.
Бірінші акт
Елена мен Флоринданың тағдыры олардың өміріндегі ерлер, әсіресе ағасы мен әкесі тарапынан шешілді. Карнавал аяқталған соң Хелена монастырға кетеді. Флоринданың әкесі оны қарт Дон Винсентиоға үйлендіргісі келеді, ал ағасы Дон Педро – Дон Антониоға. Бірақ Флоринданың жүрегі ағылшын полковнигі Белвиллге ауған. Әйелдер осы жоспарларға қарсы болғандықтан, тағдырларынан қашу үшін карнавалға әсем киініп шығады. Белвилл, Блант, Фредерик және Уиллмор да карнавалдың қызығын көріп жүргенде Флоринда, Хелена және олардың туысы Валериямен кездеседі. Уиллмор мен Хелена бір-бірімен көңілдесуге тырысады, Хелена Уиллмормен кейін қайта кездесуге келіседі. Темірқасықпен Люсетта Блантты баурап ала бастайды. Флоринда ағасы жақындап келе жатқанын көргенде Белвиллпен кездесуді ұйымдастыруға асығады. Оған хат табыстап, Хелена мен Валериямен бірге қашып кетеді. Флоринданың хатында Белвиллге сол түні сағат онда оның бақшасына келіп, оны алып кетуі туралы жазылған. Блант Люсеттамен бірге жасырын түрде кетеді.
ІІ акт
Уиллмор, Белвилл және Фредерик әйгілі куртизан Анжеликаны көруге барады. Анжеликаның қызметшілері оның суретін үйінің алдына іледі. Ағылшындар оның сұлулығына таңғалады, бірақ оны сатып алуға – айына мың крона – ақшалары жетпейтінін түсініп, кетеді. Дон Педро кіріп, сурет пен бағасын көреді. Ол ақшаны алып, дереу оны алуға жүгіреді. Анжелика жоғары бағасының кесірінен ешкім оны сатып алмағанына қайғырады, бірақ екеуі де бай Дон Педро мен Дон Антонио туралы естігенде, олардың артынан жүруге шешім қабылдап, қайтадан үйге кіреді. Педро сахнаның бір жағынан, ал Антонио екінші жағынан кіреді; екеуі де бетперде киген. Антонио да Анжеликаның портретіне таңғалады және Флориндаға үйленген күйінде Анжеликамен қарым-қатынасқа түсе ала ма деп ойланады. Флоринданың аты аталғанда Педро Антонионы таниды. Олар төбелес бастайды. Уиллмор мен Блант кіріп, оларды айырысады. Педро Антонионы келесі күні Анжелика үшін дуэльге шақырады. Антонио келіседі. Осы уақытта Уиллмор Анжеликаның кішкентай суретін көріп, оны ұрлауға тырысады. Антонио оны қайтаруды бұйырады. Уиллмор бас тартады, Антонионың нағыз суретке төлеуге ақшасы жететінін айтады. Анжелика тағы да төбелес көру үшін кіреді. Анжелика Уиллморды өзімен сөйлесуге шақырады, себебі ол бастапқыда оның есімінен қатты қызығып, таң қалған еді. Уиллмор Белвилл мен Фредерик Анжеликаның ашуға берілгенін қорқады. Уиллмор Анжеликаны тегін махаббатқа көндіруге тырысады. Әдетте Анжелика мұндай ұсынысқа келіспейді, бірақ ол Уиллмордың өткірлігі мен тартымдылығына ғашық болады. Ол Моретта атты қызметшісінің ескертулеріне қарамастан, келіседі.
ІІІ акт
Хелена ғашық емес екенін айтады, бірақ Уиллмор туралы ойлаудан бас тарта алмайды. Әйелдер Белвиллдің, Бланттың және Фредериктің жақындағанын көріп, еркектерді тыңдайды. Белвилл, Блант және Фредерик Уиллморды Анжеликадан алуға келді, өйткені ол екі сағат бойы оның ішінде болды. Уиллмор сыртқа шығып, Анжеликаның әсемдігін тегін көргенімен мақтанады. Уиллмордың айтқандарының бәрін көріп, естіген Хелена жасырынған жерінен шығып, ештеңе болған жоқ деп ойлайды. Уиллмор онымен қайтадан флиртке кіріскенде, Анжелика кіреді, бетперде киіп, Уиллмордың өзіне берген антына опасыздық жасағанын көреді. Ақыры, Геллена өзінің сұлулығын мақтаған Уиллморға бетін көрсетеді. Бұл Анжеликаның соңғы қасығы. Ол қызметшілерінің біріне Хелленаның кім екенін анықтап, шабуылға шығады. Хелена Уиллмордың Анжеликаның үйінде не істеп жүргенін сұрайды; ол ештеңе болғанын жоққа шығарады. Содан кейін Хелена оған шабуыл жасап, оның Анжелика туралы айтқандарын қайталайды. Ол Уиллморға Анжеликаны қайта көрмеуге уәде береді. Осы уақытта Флорида мен Валериа Белвиллдің Флоридаға деген адалдығын сынап, оны еліктіруге тырысады, ал ол олардың кім екенін білмейді. Ол берік тұрады. Әйелдер шығып кетеді, бірақ Флорида Белвиллден медальонмен кетеді. Белвилл медальондағы Флоринданың суретін таниды және Виллмор мен Фредериктің көмегімен оны сол түні құтқаруға шешім қабылдайды. Осы арада Блант Лусеттаның ақшасы мен киімдерін алдайды. Флорида өзінің бағында Белвиллді түнгі киіммен күтеді. Уиллмор ішімдік ішіп, Флоринданы жезөкше деп ойлап, оны өзімен ұйықтауға көндіруге тырысады. Ол қарсылық көрсеткенде, ол оны зорлауға тырысады, бірақ Белвилл мен Фредерик кірген кезде Флорида қашады. Уиллмор мен Белвилл соғысқа жақын, бірақ Фредерик араласады. Алайда, шу Педро мен оның қызметшілерін баққа әкеледі. Бірде ұрыс басталып, ағылшындар қашып кетеді. Уилмор ашулы Белвиллге Флориданың кім екенін білмейтінін және оны жезөкше деп ойлағандығын түсіндіруге тырысады. Белвилл мен Фредерик Флоринданы іздеп кетеді. Антонио оның пажасы Анжеликаға төлегендіктен, онымен ұйықтай алады деп үміттеніп кіреді. Уилмор мұны көріп, Антониомен ұрыс бастайды. Антонио жараланып құлайды. Уилмор Антонионы өлтіргеніне сеніп, қашады. Белвилл, Уиллмордың жарақаттанғанын сезініп, қашып кіреді. Сол кезде әскерилер Белвиллді ұстап алады. Антонио күшін жинап, Белвиллдің үйіне әкелінуін бұйырады.
IV акт
Дон Антонио Белвиллдің өзін жарақаттағаны үшін кінәсіз екеніне сенбейді; дегенмен, ол Белвиллге түрмеге қамаудың баламасын ұсынады. Антонио жараланғандықтан, Педромен жекпе-жек өткізе алмайтындықтан, Белвилл Антонио болып киініп, оның орнына бара алады. Белвилл Флоринда үшін күресуге келіседі. Флорида Белвиллдің жоспарланғандай оның терезеге келмегеніне ренжіді және алдағы жекпе-жек Белвилл мен Педро арасында болады деп қорқады. Педро кіреді, маска киіп, Антониомен күресетінін айтады, бұл Флоринданың кейбір қорқынышын жеңілдетеді. Белвилл Антонио болып маскараланған күйінде кіреді. Флорида оларды тоқтатуға жүгіреді. Белвилл Флоринданың неліктен өзінің бәсекелесін қорғағанын түсінбейді, бірақ олар оны итеріп, күреседі. Флорида оларды Белвилл Педроны қарусыздаған кезде тоқтатады. Ол Педроны құтқарсын деп жалбарынады. Белвилл Флоринданың аяғына семсерін қойып, оған өз махаббатын білдіреді. Бұл әрекет Педроның көзінде оны құтқарады, сондықтан ол өз қарындасын Антонио деп санайтын адамға береді және олар бірден үйленсін деп талап етеді. Флорида наразылық білдіреді, бірақ Белвилл жасырын түрде өзінің кім екенін көрсету үшін маскасын көтереді. Сол сәтте Уиллмор мен Фредерик кіреді. Уилмор оны құшақтап қарсы алады. Қалқасы Белвиллдің бет-әлпетін түсіреді. Педро енді үйлену тойына рұқсат беруден бас тартады, өйткені бұл Белвиллдің емес, Антонионың күресі еді. Ол Флоринданы өзіне алдау үшін алып кетеді. Белвилл тағы да жеңіліп, ашуланып, Уиллморға қарсы шығады және оны қуып шығады. Анжелика өзінің қызметшілері Моретта мен Себастьянмен бірге кіреді, Уиллмордың Хеленаны жақсы көретіндігіне ашуланады. Себастиан оны қайтару үшін Уилмордың артынан жүгіреді. Анжелика Уиллморды басқа әйелмен бірге болған деп айыптайды. Уилмор әдеттегідей оны қайтадан таңғалдыруға тырысады. Елена кіреді, ол еркек кейпіне енген. Ол араласуға шешім қабылдап, Хеленаның қызметшілері ретінде Анжеликаға жақындайды. Ол сүйіктісі Анжеликаға келгендіктен құрбандық үстелінің алдында тұрған жас қыз туралы әңгімелейді. Содан кейін ол сүйіктісінің Уиллмор екенін айтады. Анжелика оқиғаға қатты әсер етеді, Уилмор тек қызығады және бұл әйелдің кім екенін білу үшін шыдамсыз. Кенеттен Уиллмор Хеленаны таниды және не болып жатқанын біледі. Ол Анжеликаға бұрылып, Хеленаны сиған, сұм, маймыл және т.б. деп сипаттап береді. Ол Еленаға қожайынына қайтуды бұйырады. Анжелика Уиллморға ашуланып, кек алуға ант береді және Уиллморды жібереді. Уиллмор Хелленаны қайтарып алуға тырысатынын айтып, сыртқа шығады. Флорида мен Валериа Педродан бір сәтке қашып, әртүрлі костюмдерге жамылған. Содан соң Дон Педро, Белвилл және Уиллмор кіреді. Педро мен Белвиллдің әңгімелері өте маңызды болып көрінеді. Уилмор Флоринданың қасынан өтіп бара жатқанда, оны тағы да куртизан деп ойлап, артынан жүреді. Фредерик келіп, Бланттың оқиғаларын Белвилл мен Педроға баяндайды. Олар оны іздеп жүр. Флорида қайтадан келіп, оны Уиллмор қуып жүр. Содан кейін Хеллена келіп, Уиллморды "белгісіз" әйелді қуып жүргенін көреді. Ол олардың қайда кеткенін білу үшін шақырады. Флорида Уиллмордан қашу үшін есікті қағып алады; бұл Белвиллдің үйі болып шығады. Хеллена жіберген хаттан ақпарат таралады. Блант Белвиллдің үйінде тұрады. Флорида келіп, Блантты көріп, одан көмек сұрайды. Содан кейін Блант әйелдерді жек көруіне байланысты оны зорлауға тырысады. Фредерик Флориданың жезөкше екеніне сенімді болып, Блантқа қосылады. Флорида оларға бриллиантты сақина береді және Бельвиллмен кеңесуді сұрайды. Фредерик оның құнды әйел болуы мүмкін деп қорқады және Блантты күтуді сұрайды. Блант әлі де күмәнмен қарайды, бірақ келіседі. Фредерик Флоринданы бөлмеге қамап қояды.
V акт
Белвилл, Уиллмор, Фредерик және Педро Бланттың бөлмесіне кіріп, оған күледі. Блант бір сәт бұрын оның бөлмесінде бір қыз болғандығын айтады және оларға Флорида берген сақинаны көрсетеді. Белвилл бұл сақинаны Флориндаға берген сақина деп таныды. Басқа ер адамдар қыздың Флорида екенін білмейтіндіктен, оны шығарып, өздері қалағандай етіп жасауға шешім қабылдайды. Олар кімнің қолы ұзын екенін көру үшін семсерлерін суырып алады. Дон Педро жеңіске жетіп, Флоринданың есігін ашады. Флорида әлі де маскаланған күйінде Педроның соңынан жүгіреді. Ол Валериа келгенде құтқарылады және Педроға Флоринданың қайда жасырынғанын Каллис білетінін айтып, оны кетуге көндіреді. Ол кеткеннен кейін Флорида бет-әлпетін алып тастайды. Валерия Белвилл мен Флориндаға Педро қайтып келместен бұрын тез үйленуге кеңес береді. Фредерик пен Валерия да үйленуге шешім қабылдайды. Белвилл діни қызметкерді әкелуге бір жігітті жібереді. Фредерик пен Блант Флоринданы зорлағанына көздері жетіп, кешірім сұрап, сақинаны қайтарады. Флорида оларды кешіреді. Белвилл, Флорида, Валерия және Фредерик үйленуге кетеді; Блант тігіншіге барады. Уилмор Педроның қайтып келуін күзету үшін қалады. Анжелика Виллморға тапанша ұстап, оған тапаншамен қорқыта отырып, оған ашуланады. Уиллмор оған қызмет көрсету үшін ақы төлеуді ұсынады, ол бас тартады. Ол оны өлтіруге дайындалған кезде, Дон Антонио қолын шүберекпен кіреді. Ол Анжеликаның қаруын тартып алады, содан кейін Уиллморды Анжеликаның суретін ұрлаған адам ретінде таниды. Ол Уиллморды өлтіруді ұсынды. Педро кіреді. Анжелика Уиллморды тірі қалдырып, кетеді. Дон Педро Дон Антонионың дуэльге неге келмегенін сұрайды; Антонио оған не болғанын айтып, ашуланып кетеді. Педро Флоринданы Бельвиллге кек алу үшін беруге шешім қабылдайды. Уилмор оған неке қиюдың орындалғанын айтады. Педро шығып кетеді. Хелена кіреді, әлі де жігіт киімінде, және Уиллмормен шала-салақтасады, ол онымен ұйықтағысы келеді, бірақ онымен үйленгісі келмейді. Ақыры Хелена оны үйленуге көндіреді. Педро, Белвилл, Флорида, Фредерик және Валерия кіреді. Олар Уиллмор мен Хеленаның үйлену тойы туралы біледі және Педро оны мақұлдайды, әпкесі құрметінен (қыздығынан) қорқады. Блант испан киімінде кіреді, күлкілі көрінеді. Карнавалдан шыққан музыкалық қойылымдар мен маскалар биге айналады. Пьеса Хелена мен Уиллмор арасындағы махаббат анттарымен аяқталады.
Өмірбаян
Голландияға қарсы II Карл үшін тыңшы болып жұмыс істегені үшін танымал болған Бейн, король оның шығындарын төлеуден бас тартқанда, аз көлеміндегі табысынан айырылды. Ол табыс табу үшін жазуға көшті. Бейн роялист болды, және оның шығармалары пуритандықтарды көбінесе жағымсыз бейнелейді. "Шығарылған кавалерлер" деген қосымша тақырып – ағылшын аралық кезеңінде кавалер күштері бастан өткерген жер аударуға сілтеме жасайды.
Қабылдау
"Ровер" 1677 жылы премьерасы болып, үлкен жетістікке қол жеткізді, сондықтан Бен 1681 жылы шығарылған жалғасын жазды. Реставрациялық комедияның ерекше танымал үлгісі, бұл пьеса ұзақ уақытқа созылды, бұл Бехнге одан жақсы табыс табуға мүмкіндік берді, ол әр үшінші түнде кассадан табыс алды. Уиллмор (Иеуі II Карл немесе Джон Уилмот, 2-ші Рочестер графы) өте танымал кейіпкер болып шықты, төрт жылдан кейін Бэн пьесаның жалғасын жазды. Король Карл II өзі "Ровердің" жанкүйері болған және жеке сахнада спектакльдің көрсетілімін көрген. Сыншы Сьюзан Карлсон Бэннің көптеген шығармалары қатал сынға ұшыраса да, "Ровер" "мүмкін, оның шығармасының түпнұсқалығы туралы сын талабынан аздап бүлінген" деп дәлелдейді. Кемблдің нұсқасында әдеттегі бес емес, үш акт бар. Бұл Бэннің алғашқы еңбегіне қолданылған жалғыз қысқарту емес. Кемблдің шығармасының соңғы нұсқасында жыныстық қатынасқа қатысты сюжеттің көп бөлігі алынып тасталды. Хеленаның зорлау және қаламаған неке туралы сөйлеген сөзі алынып тасталды, ал Уиллмордың Флоринданы зорлауына қатысты сюжеттің бөлігі ғана айтылды. Апра Беннің "Ровер" кітабының бұл нұсқасы әдептірек және саяси тұрғыдан дұрыс болса да, ол "идеялар үнемі әдепсіз, ал тіл жиі әдепсіз" деп сынға түсті.