Василий Розанов: Революционер мысль және қайшылықтар философы

Кіріспе

Ресей жазушысы және философы (1856–1919)

Василий Васильевич Розанов (Васи́лий Васи́льевич Рóзанов; 2 мамыр 1856 [ескі стиль бойынша 20 сәуір 1856] – 5 ақпан 1919) революцияға дейінгі символизм дәуіріндегі ең даулы орыс жазушыларының және маңызды философтардың бірі болды.

Көзқарастар

Розанов христиандық ілімдерді дені сау сексуалдық және отбасылық өмір туралы идеялармен келістіруге тырысты, бірақ оның қарсыласы Николай Бердяев айтқандай, ол "сексті Сөзбен қарама-қарсы қойды". Осы мәселелерге, сондай-ақ дінге деген қызығушылығы Розановты орыс символизміне жақындатты. Розановтың шығармаларында фаллосқа сілтемелер болғандықтан, Клаус фон Бейме оны орыс интеллигенциясының Распутині деп атады. Розановтың есейген туындылары – жеке күнделіктер, онда жеке ойлар, спонтанды шумақтар, аяқталмаған мақалдар, жарқын афоризмдер, естеліктер және қысқа эсселер бар. Ол сөйлеу интонацияларын қайта жасай алуға тырысқан туындылары "Уединение" (1911) және "Құрған жапырақтар" (1913 және 1915) екі томдық шағын трилогияны құрайды. Розанов өзін Федор Достоевскийдің "Жер асты адамы" деп жиі айтқан және бір уақытта қарама-қарсы пікірлерді жақтауға құқығы бар екенін жариялаған. 1890-жылдары ол Алексей Сувориннің иелігіндегі консервативті "Жаңа уақыт" газетінде саяси очерктер жариялағанда алғаш рет назар аударды. Розановтың әрқашан парадоксалды және дау тудыратын пікірлері оны патша үкіметімен және Ленин сияқты радикалдармен қақтығысқа түсірді. Мысалы, Розанов орыс православиесін сынаудан, тіпті христиандардың өлімге бейімділігін мақтаудан христиандық сенімді мақтауға, иудаизмді мақтаудан ашық антисемитизмге және гомосексуализмді адам табиғатының бір қыры ретінде қабылдаудан Николай Гоголь және басқа да жазушылардың жасырын гомосексуалдар болғаны туралы айыптауларға дейін тез өтті. Ол саясатты "ескірген" деп жариялады, өйткені "Құдай енді саясатты қаламайды"; "біздің заманымыздың апокалипсисін" құрды; және орыс халқының "дені сау сезімдерін", билікке құштарлығын және модернизмге деген қарсылығын ұсынды. Розанов революциядан кейінгі ашаршылық жылдары монастырда аштықтан қайтыс болды. Оның шығармалары Кеңес Одағында басылып, ұмытылды, бірақ Максим Горький және Вenedikt Ерофеев сияқты көрнекті жазушылар оның жанкүйерлері болды, ал оның идеялары Владимир Набоковтың күнделікті өмірге (быт/быт) утопиялық көзқарасына әсер еткен деп есептеледі. Бірақ соңғы кезде оның парадоксалды жазбалары орыс оқырмандарына қайта қолжетімді болды және Розановтың саяси көзқарастарына жақын оқырмандар арасында жаңа қызығушылық пайда болды. Розанов Дмитрий Галковскийдің философиялық романы "Шешілмейтін тұйыққа тірелу" (1988) үшін негізгі шабыт көзі болып табылады, ол 19 ғасырғы Ресей тарихын қайта қарастырып, Розановты орыс философиялық ой-пікірінің ортасына қояды. Розанов Ресейден тыс жерлерде көп танымал емес, бірақ кейбір батыс ғалымдары оның шығармашылығы мен тұлғасына қызығушылық танытуда.

Rozanov tried to reconcile Christian teachings with ideas of healthy sex and family life, but as his adversary Nikolai Berdyaev put it, he "set up sex in opposition to the Word". His interest in these matters, as in matters of religion, brought Rozanov close to Russian Symbolism. Because of references to the phallus in Rozanov's writings, Klaus von Beyme called him the Rasputin of the Russian intelligentsia. Rozanov's mature works are personal diaries containing intimate thoughts, impromptu lines, unfinished maxims, vivid aphorisms, reminiscences, and short essays. Those works in which he thus attempted to recreate the intonations of speech form a loosely connected trilogy, comprising Solitaria (1911) and the two volumes of Fallen Leaves (1913 and 1915). Rozanov frequently referred to himself as Fyodor Dostoyevsky's "Underground Man" and proclaimed his right to espouse contrary opinions at the same time. He first attracted attention in the 1890s when he published political sketches in the conservative newspaper Novoye Vremya ("New Time"), owned and run by Aleksey Suvorin. Rozanov's comments, always paradoxical and sparking controversy, led him into clashes with the Tsarist government and with radicals such as Lenin. For example, Rozanov readily passed from criticism of Russian Orthodoxy, and even of what he saw as the Christian preoccupation with death, to fervent praise of Christian faith, from praise of Judaism to unabashed anti Semitism and from acceptance of homosexuality as yet another side of human nature to vitriolic accusations that Nikolai Gogol and some other writers had been latent homosexuals. He proclaimed that politics was "obsolete" because "God doesn't want politics any more"; constructed an "apocalypse of our times"; and recommended the "healthy instincts" of the Russian people, their longing for authority, and their hostility to modernism. Rozanov starved to death in a monastery in the hungry years following the revolution. His work was suppressed and largely forgotten in the Soviet Union, but there were some prominent writers, including Maxim Gorky and Venedikt Erofeev, among his admirers, and his ideas are thought to have exercised an influence on Vladimir Nabokov's approach to the everyday world of existence (быт/byt) as utopic. Recently, however, his paradoxical writings have once again become available to Russian readers, and there has been somewhat of a resurgence among readers sympathetic to Rozanov's political views. Rozanov is the main source of inspiration for Dmitry Galkovsky's philosophical novel The Infinite Deadlock (1988), which revises 19th century Russian history and places Rozanov at the center of Russian philosophical thought. Rozanov remains little known outside Russia, but some western scholars have become increasingly fascinated by his work and his persona.