Кіріспе

Фанни Бернидің 1778 жылғы романы «Эвелина, немесе Жас ханымның әлемге қадам басу тарихы» – ағылшын жазушысы Фанни Бернидің 1778 жылы тұңғыш рет жарық көрген романы. Авторлығы аталмай жарияланғанымен, ақын Джордж Хаддесфорд оның авторын ашты, бұл Фанни Бернидің айтуынша, «нашар өлең» арқылы болды. Бұл 3 томдық хаттар арқылы баяндалатын романда, басты кейіпкер Эвелина – танылмаған, бірақ ағылшын аристократының заңды қызы, сондықтан ол 17 жасқа дейін елсіз жерде өсіп келеді. Лондон мен Бристольдің жанындағы Хотуэллз курортында орын алатын бірқатар қызықты оқиғалар арқылы Эвелина 18 ғасырдағы ағылшын қоғамының күрделілігін түсініп, романның соңында бір көрнекті ақсүйек адамның назарына ілігеді, оның есесінде олардың арасында романтикалық қарым-қатынас пайда болады. Сезімталдық пен ерте романтизм идеяларын қамтитын бұл сентименталды роман, оның ішіндегі қоғамды сатиралайды және Джейн Остин мен Мария Эджворттың туындыларына жол ашатын маңызды алғышарт болып табылады, олардың романдары да осы мәселелерді зерттейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман леди Говардтың өзінің көп жылғы танысы Артур Вилларсқа жазған хатында Вилларстың қамқорлығының әжесі Эвелина Анвиллдің Англияға барып, немересі Эвелинамен танысуын жаңартуды жоспарлап отырғанын айтады. Он сегіз жыл бұрын, мэм Дюваль қызы Каролинамен қарым-қатынасын үзген, бірақ Евелинаның туғанын немесе өмір сүргенін Евелина жасөспірім шақтарына дейін білген жоқ. Осыны білген соң, мадам Дюваль Эвелинаны қайтарып алып, оны өзінің ең жақын туысы ретінде Францияға алып кетуге ниетті. Вилларс ақсақалдың айтуынша, дюваль ханымның ықпалы Эвелинаны анасы Каролинаның тағдырына ұқсас тағдырға ұшыратады. Эвелинаны мадам Дювальдан сақтап қалу үшін, преподобный оған Ховард Гроувқа, леди Ховардтың үйіне, ұзақ демалыс күндері баруына рұқсат береді. Ол сол жерде болған кезде, отбасы леди Говардтың күйеу баласы, теңіз офицері капитан Мирван жеті жыл бойы Англияға қайтып келе жатқанын біледі. Лондонға сапарға шыққан Мирвандарға қосылуға асыққан Эвелина өзінің қамқоршысынан олармен бірге баруына рұқсат беруін сұрайды, бұл сапар бірнеше аптаға созылатынын уәде етеді. Вилларс келіспей келіседі. Лондонға келген Евлинаның сұлулығы мен әлеуметтік мәртебесі жағымсыз көңіл-күй мен жағымсыз болжамдарды туғызады. Ол 18-ғасырдағы Лондон қоғамының ережелері мен мінез-құлқын білмейтін, ол өзін әлеуметтік мазаққа ұшырататын қорлау (бірақ күлкілі) қателіктердің тізбесін жасайды. Ол көп ұзамай екі мырзаның назарын өзіне аударды: сұлу және өте лайықты мырзалар, және кішіпейіл мінез-құлық үлгісі; және Сэр Клемент Уиллоуби, екі жақты ниетін бар барнетті. Эвелинаның Лондонға әжесімен және Брангтондармен, оның ұзақ уақыт бойы белгісіз туыстарымен, олардың әдепсіз, әлеуметтік өрлеу әзіл-қалжыңдарымен бірге, Эвелинаны Лорд Орвиллдің қол жетпейтіндігіне сендіреді. Ақыры Мирвандар елге оралып, Эвелина мен мадам Дювальды алып кетеді. Эвелинаның ашкөз туыстарынан шыққаны үшін, дюваль ханым Эвелинаның әкесі сэр Джон Белмонтты сотқа беруді жоспарлайды және оны қызының игілігіне сот арқылы танылуға мәжбүр етеді. Вилларс құрметті қаһарлы, олар сотқа шағымдануға қарсы шешім қабылдады, бірақ Леди Ховард сэр Джон Белмонтқа хат жазады, ол жағымсыз жауап береді. Ол Эвелинаның өз қызы болуы мүмкін деп ойламайды, өйткені оның өз қызы деп есептелетін жас әйел бар (ол өзі білмей, шын мәнінде заңды емес), сондықтан Дюваль ханым оны ақша үшін алдауға тырысады деп санайды. Дюваль ханым ашуланып, Эвелинаны сотқа беру үшін Парижге апарып жіберемін деп қорқытады. Екінші келісім бойынша Эвелина Лондонға әжесінің қасына оралады, онда ол өзінің нашар тәрбиеленген Брангтон ағайындарымен және олардың шулы достарымен уақыт өткізуге мәжбүр болады, бірақ оны Мистер Макартни алаңдатып, меланхолиялы және өте кедей шотланд ақыны. Оны екі пистолетпен тапқан кезде, ол өзін-өзі өлтіруді ойлап жүргенін және құтқарылуға үміттенуін айтады; кейін ол өзіне-өзі құртуды ғана емес, сонымен қатар тас жол тонауды ойлап жүргенін айтады. Ол өте қиын қаржы жағдайында, өзінің ата-анасының тегін іздеумен айналысады, сонымен қатар анасының кенеттен қайтыс болғанынан және сүйіктісінің шын мәнінде оның әпкесі екенін білгеннен кейін қалпына келеді. Эвелина оған қапшағын сыйлайды. Әйтпесе, Брангтондармен бірге болған уақыты біркелкі қорқынышты: мысалы, Мэрилебон бағына барған кезінде оған мас теңізші шабуыл жасайды және бірнеше шулы адамдар жақындасады, содан кейін оны жезөкшелер құтқарады. Осы қорқынышты компанияда ол Лорд Орвиллмен қайтадан кездеседі. Ол енді оны ешқашан құрметтей алмайтынына сенімді, ол Лондонның сәнсіз бөлігінде оны іздеп тапқанда, таңғалады және олардың таныстығын жаңартуға қызығушылық танытады. Лорд Орвиллден келген деп есептелетін қорлаушы және әзіл-оспақ хат оны күйретіп, оны дұрыс түсінбегеніне сендіреді, ол Бери-Хиллге үйіне оралады және ауырады. Аурудан баяу айығып келе жатқан Эвелина көршісіне, мысқылдап сөйлейтін жесір әйелге, миссис Селвинге, Клифтон-Хайтс курортына еріп, Лорд Орвиллдің әпкесі, леди Луиза Ларпентке үйленуінің қарсаңында әйел сүйгіш Лорд Мертонның назарын өзіне тартады. Лорд Орвиллдің келгенін білген Эвелина оның әдепсіз хатынан кейін одан алыстауға тырысады, бірақ оның жұмсақ мінез-құлқы оған деген қызығушылық пен оның бұрынғы екіжүзділігіне сену арасында қатаңдап қалады. Мистер Маккартнидің күтпеген түрде пайда болуы, күмәнсіз, қызғаныш сезімімен көрінетін, біршама бейқам Лорд Орвиллдің. Эвелинан...

Кейіпкерлер

Романның басты кейіпкері мисс Эвелина Анвилл – леди Каролина Белмонттың (туған аты Каролина Эвелин) және сэр Джон Белмонттың қызы. Оқиғаны бірқатар хаттар жеткізеді, ал ол өзінің өміріндегі нақты тәжірибелерін, негізінен қамқоршысы / псевдо-әкесі, преподобный Вилларсқа баяндайды. Ол сол кездегі әйелдерге тән ізгі қасиеттерді бейнелейді. Мистер Ловел оны әлеуметтік жағынан «ешкім» деп атағанымен, басқа кейіпкерлер оны жоғары бағалайды. Лорд Орвилл оны «өте әдемі және қарапайым қыз» деп, ал сэр Клемент алғашқы томда «фәреште» деп сипаттайды. Роман оның сынақтары мен қиындықтарын, сондай-ақ өзінің қабілеттеріне және көрегендігіне деген сенімінің артуын көрсетеді. Артур Вилларс Эвелинаны өз баласындай тәрбиелеген және оны «жүрек баласы» деп атаған дін қызметкері. Ол оның ұстазы, қамқоршысы және романдағы Эвелинаның әкелік бейнесі. Ұятқа қалған леди Белмонтты (Кэролин) қабылдап, оның баласын қорғауға ант берген. Романның барлық кезеңінде Эвелинаның моральдық нұсқаушысы және сенімді серігі болып табылады. Сэр Клемент Уиллоуби – кіші дворян (барон). Эвелина оны Лондонға алғашқы сапары кезінде атақты Риддоттода кездестіреді. Оның ықыласына ие болуды қалайтын ол оны жарқын жарнамалармен және жағымды сөздермен өте ашық құттықтайды. Эвелина оны ұнатпайды, тек капитан Мирван мен миссис Селвиннің ықыласына ие болғандықтан ғана төзімділік танытады. Ол капитан Мирванмен бірге мадам Дювальға шабуыл жасағанда, ашуланғанда немесе ренжіткенде де бірге болады. Лорд Орвилл – ақылды джентльмен және граф. Ол Эвелинаны бірнеше рет құтқарады, соның ішінде сэр Клементтің қысымынан да сақтайды. Ол өзінің дәрежесіне және тұлғасына сай мінез-құлық таныту арқылы Эвелинаның жоғары бағасын жетеді. Ол ашық, әдемі, мейірімді, зейін қоя білетін және сезімтал адам. Капитан Мирван – зейнеткерлік әскери капитаны, ол шетелдіктерді жек көреді және мадам Дювальды үнемі ренжітеді. Мирванның күйеуі және Марияның әкесі, ол кейде отбасын ұялтады (немесе Эвелина солай ойлайды). Миссис Мирван – Эвелинаға деген шынайы қамқорлық пен жанашырлық танытқан әйел. Ол Лондонға және Говард Гроувқа барған кезде оған қамқорлық жасайды, Эвелинаны екінші баласы сияқты қарайды. Миссис Мария Мирван – Эвелинаның балалық шағынан танысқан досы, оның нағыз серігі және сенімді адамы. Мадам Дюваль – Эвелинаның ағылшын әжесі, ол француз болып жүр. Ол Эвелинаны Францияға алып кетуге ниетті, жалпы ағылшын ықпалынан және әсіресе преподобный Вилларстан алысқа. Ол өсектес және білімсіз, сондықтан Эвелинаға жағымсыз. М. Дюбуа – мадам Дювальдің серігі. Ол тек француз және ағылшын тілдерін біраз біледі. Эвелина Лондонға екінші рет келгенде онымен жақын қарым-қатынас жасайды, өйткені оның қарапайым Брангтоннан туған туыстарымен салыстыру оның пікірін көтереді. Өкінішке орай, бұл оның мадам Дювальдың ашуын туғызатын жағымсыз әрекеттерге итермелейді. Капитан Мирван оны «Монсьер Слипер» деп атайды, өйткені ол бірде мадам Дювальді көтеріп жүргенде саздан сүрінді. Брангтондар – Эвелинаның Лондондағы туыстары, Хай Холборнда күміс шеберханасы бар саудагер отбасы. Эвелина Лондонға екінші рет келген кезде олармен араласуға мәжбүр болады; ол олардың әдепсіз мінез-құлқына шыдамсыздықпен қарайды және олардың партиясында деп ойлау ұятқа қалады, әсіресе Лорд Орвиллмен олардың компаниясында кездескенде. Миссис Брангтондар өздерінің сұлуларының Эвелинаға берген назарына қызғанышпен қарайды; олардың ағасы ақырында, сәттіліксіз, мадам Дюваль арқылы Эвелинаға ұсыныс жасауға тырысады. Мистер Маккартни – шотландтық кедей ақын, ол Брангтонның үйінде тұрады және олардың көптеген масқара әзіл-сықақтарының нысанасы болып табылады. Эвелина оны өзін-өзі өлтіруге тырысу кезінде құтқарады; кейін ол оның қарулы тонаудың арасында шешуге болмайтынын айтады. Бұл әрекетке оның анасының өлімі және сүйіктісінің шын мәнінде оның танылмаған қарындасы екенін білу себеп болды. Қыздың нақты туысы анықталса, олар үйленуге болады. Ол Эвелинаның жартылай бауыры, өйткені оның әкесі сэр Джон Белмонт. Лорд Мертон Эвелинамен алғаш рет жиналыста кездесті. Ол кейін Бристольде Лорд Орвиллдің әпкесі болып танысады. Лорд Мертон өзінің серігі мистер Коверлимен бірге өзін мас, құмар ойыншы ретінде танытады. Мистер Ловел – Эвелинаның алғашқы жиналысынан бас тартқан би серіктесі. Ол оның басқа би серіктесін (Лорд Орвилл) қабылдап, оны қабылдамағаны қоғам туралы білімінің жоқтығына байланысты екенін түсінсе, ашуланып, оны ұялтатын әр мүмкіндікті пайдаланады.