Кіріспе

Реплюссия (Repulsion) – 1965 жылы түсірілген британдық психологиялық қорқыныш триллері. Режиссері – Роман Полански, басты рөлде – Катрин Денев. Полански мен Жерар Брах жазған әңгімеге негізделген сюжетте, әпкесімен бірге тұратын пәтерде жалғыз қалған, көңілсіз, мазасы бұзылған жас әйел Кэрол басынан өткен қорқынышты оқиғалар көрсетіледі. Фильм Кэролдың көзқарасымен, оның жарқын көріністері мен қорқынышты түстері арқылы, оның еркектермен және олардың оған деген құштарлығымен қарым-қатынасын баяндайды. Иан Хендри, Джон Фрейзер, Патрик Уаймарк және Ивон Фурно қосалқы рөлдерде ойнаған. Лондон қаласында түсірілген бұл фильм Поланскидің ағылшын тіліндегі тұңғыш және «Судағы пышақтан» (1962) кейінгі екінші толық метражды туындысы. Фильм алғаш рет 1965 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді, содан кейін халықаралық кинотеатрларда шықты. «Реплюссия» шыққаннан кейін көптеген сыншылардың мақтауына ие болды және қазір Поланскидің ең ұлы туындыларының бірі саналады. Гилберт Тейлордың операторлық жұмысы үшін фильм BAFTA сыйлығына ие болды.

Сюжет

Кэрол Ледус - сұлу, ұялшақ бельгиялық маникюрші, Лондон қаласында үлкен әпкесі Хеленмен тұрады. Кэрол өте оқшауланған және күнделікті қарым-қатынаста қиындықтармен күреседі. Ол Кэролға ғашық болып, оған құмарлықпен шабуыл жасайды, бірақ Кэрол оған қызығушылық танытпайды. Кэрол Хеленнің Майкл есімді үйленген ер адаммен қарым-қатынасынан қысылады, Кэрол оны ұнатпайтын сияқты. Ол өзінің тіс ұстайтын шайбасын және тіс щеткасын ванна бөлмесіндегі стаканында қалдырып кету әдетіне ренжіді, ал түнде ұйықтауға тырысады, әпкесі мен Майклдың жыныстық қатынаста болу дыбыстарынан ренжіді. Бір күні Кэрол жұмыстан үйіне келе жатып, жолдың жарығынан қысылып қалды. Ол Колинмен кездесіп, онымен сөйлесуге тырысады. Ол оны үйіне апарып, бірнеше рет сүйгенге тырысады, бірақ ол кері шегінеді, жоғарғы қабатқа жүгіріп, жылап-сықтап жыламай тұрып, тістерін қатты жуйды. Сол түні Хелен Кэролдан Майклдың тіс щеткасы мен шаш шашқыш машинасын дәретханадағы қоқыс шелегіне тастағаны үшін жауап алады. Салонға келгенде, Кэрол жұмысшыларымен және клиенттерімен сөйлеспей, бірден алыстап барады, сондықтан оның бастығы оны үйге жіберуге шешім қабылдайды. Сол түні Хелен мен Майкл Италияға демалуға кетеді, Кэрол пәтерде жалғыз қалады. Кэрол түскі асқа тоңазытқыштан қояндарды алып шығады. Ол тамақты пісірудің орнына Майклдың үйде қалған бірнеше заттарына, оның ішінде иісі құсуды тудыратын жуылмаған көйлекке көңіл бөлінеді. Кэрол әпкесі киген киімнің бірін киіп көргенде, айнадан қараңғы кейіпкерді көреді. Сол түні ол жатын бөлмесінің сыртында қадамдар естіді. Кэролдың жалғыздығы оған әсер ете бастайды, ол үш күн жұмыс істемейді. Бір күні таңертең ол ваннаны құйып, шығып кетеді. Ол жарық шаша бастағанда, қабырға жарылып қалады. Ол бөлмесіне кіргізіп, қайтадан қадамдар естіледі. Бұл жолы ол бөлмесіне кірген ер адамның оны зорлағанын елестетеді. Ол коридорда Колиннің телефон қоңырауынан оянады, бірақ телефонды қояды. Салонға оралғаннан кейін, Кэрол өзінің әмияншасында пісірілмеген қоянның басын табады. Маникюр жасап жатқанда, ол клиенттің саусағын кесіп алады да, үйіне ерте жібереді. Квартирада Кэрол ескі отбасылық суретті қарайды, сурет артындағы қабырға айна сияқты жарылады. Кейін Колин пәтерге келеді, бірақ Кэрол есікті ашудан бас тартады, сондықтан ол үйге кіреді. Ол оған өзінің сүйіспеншілігін білдіреді, ал ол оны шам қойғышпен өлтіріп, жауап береді. Ол қанды тазалап, есікті бөгеп, Колиннің денесін ваннаға салады. Төсекте ол зорлау туралы галлюцинацияларды бастан кешіреді. Ертеңіне ол жерге жылаңаш күйінде түседі. Кейінгі көріністе ол пәтерінің қараңғы дәлізінен өтіп бара жатқанда қабырғадан қолдар пайда болып, оны ұстап алады. Кейіннен Майклдың ашулы әйелі Хеленді іздеп телефон соқты, бұл Кэролға телефонның сымын кесіп тастауға мәжбүр етеді. Үй иесі Кэрол мен Хеленнің ақысын алуға келеді. Баррикадаға кіре алмай, пәтерге кіргенде, Кэролды көреді. Ол оған пәтер ақысын төлейді, бірақ ол пәтердің жай-күйіне ренжіді. Ол әлі де сыртта шіріп жатқан пісірілмеген қоянды көреді. Ол Кэролға үй жалдауын ұсынады, егер ол "оған қамқорлық жасаса", үй жалдауын ұмытып кетеді және ол жауап бермегенде, оны зорлауға тырысады. Ол оны итеріп тастап, Майклдың қырғыш пышағымен өлтіреді. Содан кейін ол галлюцинацияларға тереңдей түседі. Хелен мен Майкл үйге келгенде, Хелен үйдің жай-күйіне қатты қайғырады. Майкл Хеленнің гипервентиляция кезінде пайда болады және ваннада Колиннің өлі денесін табады. Хелен Кэролды кереуетінің астында кататониялық күйде табады. Көршілері келіп, Майкл оны көтеріп алып, сыртқа шығарып салады. Қонақ бөлмесінде, отбасылық фотосуретте - Кэролдың бұрын ойланғаны - Кэрол бала кезіне ұқсайды, мүмкін, фотосуреттегі үлкен еркек отбасы мүшесіне жек көрумен қарап, фотосуреттегі басқалар камераға күлімсірейді.

Талдау

Фильм әйел-қатқасы бар қорқынышты фильм ретінде ерекшеленеді. Оның әкесі бала кезінде оны зорлаған болуы мүмкін деген пікір айтылады, бұл оның невроздары мен психикалық күйзелісінің себебі болуы мүмкін. Басқа сыншылар Кэролдің әпкесінің жігіті Майклға қатысты заттарды жиі қолданатынын және оның фильм басында Кэролға қатты әсер ететінін атап өтті. Фильм сонымен қатар шекараны бұзу тақырыбын да қамтиды, Тамар Макдональд Кэролдың қалыпты "әйелдік жолдан" бас тартуын байқағанын айтады. Ол көбінесе басты кейіпкердің көзқарасын ұстанады. Түс көру сахналары ерекше күшті. "Жіреніш" Поланскидің "Пәтер трилогиясының" бірінші бөлігі деп есептеледі, одан кейін "Розмаридің баласы" (1968) және "Жалға алушы" (1976) фильмдері жарық көрді, екеуі де қорқынышты фильмдер және негізінен пәтерлерде өтеді.

Даму

Repulsion фильмінің сюжеті Роман Полански мен Жерар Брахтың ойлап тапқан идеясы, олар сценарийдің жоспарын Парижде жазды.

Кастинг

Денев, бір жыл бұрын "Шербургтің шатыршалары" фильміндегі басты рөлді ойнап болғаннан кейін, Кароль рөліне бекітілді.

Түсірілім

Поланскидің айтуынша, фильм 65 000 фунт стерлингтік шағын бюджетпен түсірілген. Фильмнің сыртқы түсірілімдері Лондонның Оңтүстік Кенсингтон ауданында өтті, ал Кэрол мен Хеленнің пәтерінің интерьері Твикенхэм студиясының кішкентай алаңында салынды. Нақты көрініс беру үшін фильмнің суретшісі Сеймус Фланнери және оператор Гилберт Тейлор Оңтүстік Кенсингтондағы жас әйелдер бірлесіп тұратын бірнеше нақты пәтерлердің ішкі көріністерін түсірді. Ресми "саундтрек" 2008 жылы 60-шы жылдардағы британдық саундтректерге маманданған Harkit британдық лейблі арқылы CD форматында жарық көрді. Саундтректегі кейбір әндер, мысалы, "Seduction in the Dark" және "Repulsion Nocturne", тіпті фильмде естілмейді. "Чикаго Сан-Таймс" газетінің Роджер Эберттің орнын ауыстырған Джим Эмерсон фильмді "Көргенге дейін 102 фильм" деп аталатын тізіміне қосты. Фильм DVD форматында шыққаннан кейін Дейв Кехр "The New York Times" газеті үшін жазған рецензиясында фильмнің техникасы мен тақырыптарын жоғары бағалап, былай деді: "Мырза Полански баяу камера қозғалыстарын, алаңдататын, қайталама шулардан (сағаттың тикіреуі, қоңыраудың соғуы, жүрек соғысы) мұқият жасалған саундтректі пайдаланды. Кэрол тар, қараңғы пәтерде өзін қорғағаннан кейін, экспрессионистік эффектілер (қабырғалардың кенеттен жарылуы, қараңғылықтан оны ұстауға тырысатын қолының созылуы) арқылы ықтимал шизофрениялық эпизодты көрсетуге тырысты". Rotten Tomatoes сайты 64 киносыншының 95%-ы фильмге оң баға бергенін, ал орташа бағасы 8.87/10 екенін хабарлады. Сайттың консенсусы: "Роман Поланскидің алғашқы ағылшын тіліндегі фильмінде шизофрениямен ауыратын әйелдің ақыл-есінен айырылуы бейнеленген, бұл көрерменге кейіпкер сияқты клаустрофобиялық сезім тудырады". 2019 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, фильм Rotten Tomatoes сайтының ең жақсы бағаланған фильмдер тізімінде 52-ші орында тұр. Metacritic, негізгі сыншылардың рецензияларына негізделген 100 балдық жүйе бойынша салмақты орташа балл береді, бұл фильмге 8 рецензия бойынша 90 балл берді.

Марапаттар

1965 жылы 15-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Қорығу» фильмі FIPRESCI жүлдесі мен жюридің ерекше сыйлығы – Күміс Берлин аюын жеңіп алды. Сондай-ақ фильм, үздік қара-ақ түсірілім үшін BAFTA сыйлығына ие болды.

Үй медиасы

2009 жылы фильм DVD және Blu-ray форматтарында The Criterion Collection жинағының бір бөлігі ретінде шықты. Екі форматта да екі деректі фильмше, Роман Полански мен Катрин Деневтің аудио түсіндірмелері, түпнұсқа трейлерлер және 16 беттік буклет кіреді.