Кіріспе

Британдық кісі өлтіруші (1894–1931)
ағылшын футболшысы

Альфред Артур Роуз (6 сәуір 1894 – 10 наурыз 1931) – британдық кісі өлтіруші, «Жанатын көлік кісі өлтірушісі» деп танылған. 1930 жылғы қарашада Нортгемптонширдегі Хардингстоун қаласында белгісіз ер адамды өлтіргені үшін Бедфорд түрмесінде сотталып, дарға асылды. Роуз өзінің өлімін сахналауға тырысып, көлігінде есінен таныған белгісіз автостопшыны өртегендіктен оның қылмысы «Жанатын көлік кісі өлтіруі» деп аталды. Бұл кісі өлтіру ерекшелігі құрбанның кім екені ешқашан анықталмады, нәтижесінде Роуз белгісіз адамды өлтіргені үшін сотталып, кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Жақында ДНК-тестілеу жүргізілгеніне қарамастан, құрбанның кім екені әлі де белгісіз.

Ерте өмір

Альфред Артур Роуз 1894 жылғы 6 сәуірде Лондонның Херн-Хилл қаласындағы Милквуд-роуд көшесінде туды. Ол ағылшын әкесі мен ирланд анасының үш баласының бірі еді. Оның әкесі Уолтер шұлық сатушы болған, ал анасы актриса болған, ол 1900 жылы күйеуі мен балаларын тастап кеткені хабарланды. Жарақаттарының салдарынан Роузге жуық бір жыл ауруханада емделді, сол жақ жақ аймағына бірнеше операция жасалды, олардың кейбіреулері денесіне кірген сынықтарды алып тастау үшін жасалды. Роуздың аяғындағы жарақат салдарынан тізесі бүгілмейтін болды және ісік пайда болды, бұл оның жүру қабілетіне қиындық туғызды. Роуз Лидс және кейін Клэктон-он-Сидегі әскери госпитальдарда емделді. 1916 жылғы 11 ақпанда ол әскерден ресми түрде босатылды және аптасына жиырма шиллинг мөлшерінде әскери зейнетақы алды.

Қайта қалпына келтіру

Сауыққаннан кейін, Рауз әйелімен бірге Стоук-Ньюингтонға оралды. Заманауи медициналық құжаттар оның өмірінің осы кезеңінде де ауыр мүгедек екенін көрсетеді. 1916 жылдың шілдесінде Рауздың дәрігері оның есте сақтауында кемшіліктер бар екенін және оның кез келген бас киім кие алмайтынын атап өтті, себебі оның уақытша бөлігінің айналасындағы жара сезімтал болған. Сонымен қатар, Рауздың сөйлеу және жазу қабілеттері осы жарақаттан зардап шекпегенмен, оның медициналық жазбаларындағы бір жазбада: "Ол ешқандай жағдайда ынталандырылмаса, жақсы ұйықтайды" делінген. Осының салдарынан 1916 жылдың тамызында Рауздың әскери зейнетақысы аптасына жиырма бес шиллингке дейін арттырылды. 1917 жылдың қаңтар айының соңында Рауздың дәрігері оның аяғындағы жарақаттан сауығуда белгілі бір прогресс жасағанын анықтады және бұл жарақатты Рауздың өзінің күш-жігерімен жеңуге болатынына сенді. Бір жыл өткен соң Рауз дәрігеріне бас айналудан зардап шегетінін айтты, бірақ дәрігер оның қаншалықты сөйлегіш екенін, тіпті "кейде шамадан тыс күлетінін" байқады. 1918 жылдың қыркүйегінде Рауз тағы да есте сақтауында кемшіліктер бар екеніне шағымданды. Одан әрі, ол осы жолы ұйқысыздықтан зардап шегетінін айтты.

Жұмыс орнына қайта оралу

1919 жылғы 30 шілдеде Раусты тексерген дәрігер оның тізесін 30 проценттен артық бүгілмегенін, бірақ соғыста алған бас жарақатынан кейін ұзақ мерзімді мүгедектікке ұшырамағанын байқады. Дәрігер Раустың тізе қозғалысының шектелуіне ешқандай физикалық себеп таба алмады. Сондықтан, бұл неврозға байланысты деп есептелді және оның 1918 жылғы қыркүйектен бері аптасына жиырма жеті шиллинг алты пенс болатын зейнетақысы 1919 жылғы 17 қыркүйектен бастап аптасына он екі шиллингке дейін төмендетілді. 1920 жылғы тамыздағы соңғы тексеру оның бас жарақатының толыққанды жазылғанын және тізе қозғалысының шектелуінің күрт азайғанын көрсетті. Раустың зейнетақысы келесі айда тоқтатылды, оған барлық зиян өтемақы ретінде 41 фунт 5 шиллинг 0 пенс төленді. Денсаулығы мен қозғалыс қабілетін қалпына келтіру үшін Рауз жергілікті теннис клубының белсенді мүшесі болды. 1920 жылдан бастап ол физикалық еңбекке қатысты бірнеше жұмыстарды да атқарды. Осы жұмыстардың көпшілігі көлік құралдарын пайдаланумен байланысты болды, нәтижесінде Рауз орташа деңгейдегі білікті механик болды. Сол жылы ол құпия қарым-қатынастар жасауды бастады, ол әрдайым жалғыз екенін көрсетіп, өзіне ұнаған кез келген әйелді немесе қызды азғыратын. Ол алғаш рет 14 жастағы Эдинбург қызын азғырып, 15 жасында жүкті қылды, содан кейін тастап кетті, нәтижесінде қыз үйленбеген аналар үйінде бала туды. Төрт жыл өткен соң, 1925 жылы Рауз Хендон қаласындағы Нелли Таккер есімді үй қызметшісімен қарым-қатынас бастады. 1928 жылы Таккер қыз бала туды, жақында Таккер Раузға қарсы алимент талабын (әртүрлі әйелдерден алғашқысы) өндіріп алды. 1929 жылғы маусымда Рауз Лестердегі фирмада коммерциялық саяхатшы болып жұмысқа орналасты, ол негізінен Оңтүстік жағалау және Мидлендс аймақтарында тіреуіштер мен галстук-жапсырғыштарды сатты. Бұл жұмыс Раузға аптасына 4 фунт стерлинг, жұма сайын жол шығындары және ай сайын сату комиссиясы төледі. Осы жұмыс арқылы Рауз өзі мен әйелі үшін Лондонның Фриерн Барнет ауданындағы Бакстед-роудтағы үйге ипотека алуға жеткілікті ақша тапты. Сонымен қатар, 1930 жылдың жазында ол 1928 жылғы Morris Minor көлігін сатып алды.

Өнегелілік

Роуздың жоғары жыныстық қатынасы мен жалпы жыныстық қатынасы, сонымен қатар оның жұмысы оны бүкіл елде кеңінен саяхаттауға мәжбүр еткендіктен, 1929 және 1930 жылдары ол әйелдермен бірнеше рет қарым-қатынас жасағаны белгілі. Эдинбургтегі 14 жасар қыз мен Такер сияқты, бұл әйелдердің көбісі кедей ортадан шыққан және Роустың харизматикалық тұлғасына, оның Лондон кәсіпкерінің бай екендігіне және некеге тұру уәделеріне алданып қалар еді. Сонымен қатар, ол үйленген және балалы болғанмен, кем дегенде үш әйелді үйленген. Осы істердің нәтижесінде Роуз бірнеше заңсыз балалардың әкесі болды.

Қаржылық қысым

Роуз жоспарын дәл қай уақытта шешкені және оған қалай келгені әлі анықталған жоқ, өйткені тұтқындалғаннан кейін ол жоспарын қалай және қашан ойлап тапқаны туралы бірнеше қайшы есептер берді. Дегенмен, Роуз бастапқыда 1930 жылы маусымда Эпсом қалашығының шетіндегі ауылдық жолда өлтірілген жас шотланд қызметкері Агнес Кессонның өлімі туралы хабарларды оқығаннан кейін, өзінің өлімін сахналап, кісі өлтіру туралы ойлана бастағанын айтты, бірақ оның кісі өлтіру ісі аяғына дейін ашылмады. Сонымен қатар, Роуз өзінің өлімін сахналау туралы шешімге Текердің 1930 жылдың жазында одан екінші бала күтіп жатқанын хабарлауы себеп болғанын мәлімдеді (19 қазан күні заңды емес қыз дүниеге келді). Роуздің сөзіне қарағанда, ол жай ғана «жаңа өмір бастағысы келді», бірақ заңды әйелі мен алты жасар ұлының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, жоспарын орындаудан бірнеше ай бұрын өзінің атына 1000 фунт стерлингтік өмір сақтандыру полисін жасады, ол көлік жүргізушісінің қаза болған жағдайында төленеді. Бұл өмір сақтандыру полисінде оның заңды әйелі пайда алушы ретінде көрсетілген, ал 2 немесе 3 қарашада ол өзімен шамамен бірдей дене бітімі бар, «Лебедь және Пирамида» пабында танысқан адамды іздеді, ол бұрын оған «әдеттегі қиын жағдай туралы» айтқан және оған: «Гуынор, менің өмірім мен өлімімді білетін адам жоқ» деді. Жауап ретінде Роуз оған коммерциялық саяхатшы ретінде жұмыс істегендіктен, Мидлендс аймағында оған жұмыс таба алатынын және 5 қарашада сол жерге баратынын айтты. Кейінірек берген көрсетмесінде Роуз машинасындағы өртті Гай Фокс күніне сәйкес келу үшін таңдағанын, өйткені «өрт осы күні дәстүрлі тойлау рәсімдеріне байланысты көп назар аудармайды» және оның құрбаны 5 қарашада Лестерге онымен бірге баруға, қалада жұмыс табуға уәде бергенін айтты. Құрбанының қарсылығын азайту үшін Роуз солтүстікке қарай бара жатқанда ішу үшін оған вискинің бір бөтелкесін сатып алды.

Өлтіру

1930 жылы 6 қарашада таңғы сағат 1:50 шамасында Нортгемптон қаласындағы Гай Фокс түніндегі биден үйлеріне қайтып келе жатқан екі жас жігіт, жақын орналасқан Хардингстоун ауылынан алыс жерде өртті көрді. Гай Фокс түнінің әлдеқашан өткенін ескерсек, жігіттер алыстан көрінетін өртті мал төбесі деп ойлады. Олар үйлеріне қарай Hardingstone Lane бойымен жүргенде, әдемі киінген, аташе портфелі бар бір ер адам оларға қарама-қарсы бағытта өтті. Жас жігіттердің бірі алыстағы жалынды байқағанда, Руз иесін издеп, «Сірә, біреу от жағып отырған болар» деді. Одан кейін ол екі жігіттің қасынан өтіп, Нортгемптон-Лондон басты жолына бұрылды. Екі жігіт отқа жақындады, бірақ өрттің көзі – Морис Минор машинасының өртеніп, оң қолы шыбықтан күйіп кеткенін көрді. Констебль Коппинг кейіннен ол құрбанның бас сүйегі күйдірілген регби добы сияқты көрінгенін еске алды. Маңыздысы, машинаның жанынан үш адам шашы ілген ағаш балға табылды. Өрт көліктің көп бөлігін жойғанмен, машинаның артқы жағындағы нөмірлік тақтасы өрттен көп зақымдалмады, сондықтан полиция оның Фриерн Барнеттен Альфред Артур Роузға тиесілі екенін анықтады. Екі жас жігіт Хардингстоун Лейнінің соңында кездескен ер адам туралы тергеушілерге хабарлағаннан кейін, полиция жергілікті және ұлттық баспасөзге үндеу жасап, осы ер адамды алға шығып, тергеуге көмектесуге шақырды. Оқиға 7 қарашада көптеген ұлттық газеттерде толыққанды жарияланды.

Сот-медициналық сараптама және тергеу

Көлікті сот-медициналық тексеруден кейін, отын резервуары мен көліктің карбюраторы арасындағы қоректендіру құбырындағы буындар өртенуден бұрын босап, отынға көліктің ішіне және астына еркін ағып кетуіне мүмкіндік берді, бұл өрттің қасақана болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, құрбанның қанын спектроскопиялық зерттеулер және оның ауа жолдары микроскоптық зерттеулер арқылы өрттің басталған кезінде құрбанның есінен таныса да, тірі болғанын көрсетті. Оның үстіне, ол өрт басталғаннан кейін 30 секунд ішінде қайтыс болған деп есептелген. Жәбірленушінің жасы 33 пен 37 аралығында болған, ал өкпелерінің жағдайына байланысты, өмір бойы өте тозаңды жағдайда жұмыс істеген болуы мүмкін. Полиция Роустың Фриерн Барнет үйіне барып, оның әйелімен сұхбат жасады. Г-н Роуз күйеуінің 5 қараша күні сағат 20:30-да Лестердегі іскерлік кездесуге қатысу үшін үйден кеткенін және ол (қате) келесі күні таңғы сағат 2 шамасында үйге келгенін растады, ештеңе айтпады. Содан кейін ол полиция қызметкерлерімен бірге Нортгемптонға барып, құрбанды анықтауға көмектесуді сұрады. Қалдықтардың нақты жағдайына байланысты оған денені көруге рұқсат берілмеді, бірақ оның орнына ол құрбаннан табылған киімнің сынықтары мен 30 шиллинг бар әмиянды анықтай алатынын растауын сұрады. Миссис Руз киімдердің күйеуі киген киімдерге ұқсайтынын айтты, бірақ ол сенімді бола алмады; әмиян сөзсіз күйеуіне тиесілі болды. Ол өзінің Хаммерсмит Бродвейге автобуспен баратынын жариялады. Таңертеңгі сағат 10-да ол Кардиффте Хаммерсмит Бродвейге баратын автобусқа отырды. Руздің көлігі кеткеннен кейін Дженкинс жергілікті полицияға Руздың оның үйінде болғанын және оның баратын жерін хабарлады; олар өз кезегінде оның қайда болғаны туралы Метрополитен полициясына хабарлады. Сол күні кешке Роузды Хаммерсмит автобустық аялдамасында күтіп тұрған Метрополитен полициясының детектив-сержанты Скелли тұтқындады. Хаммерсмит полиция бөлімшесінде Роузға Нортгемптоншир полициясының қызметкерлері оны сұхбаттау үшін Хаммерсмитке бара жатқаны туралы хабарланды. Осыған жауап ретінде Руз өз арызында құрбаны Сент-Олбанс маңында кездескен автостопшы екенін және ол (Руз) өзін-өзі босату үшін көлікінен шыққан кезде көлікін өртеп жібергенін мәлімдеді. Роуз өзінің тұтқындалған кезінде қылмысын мойындау үшін Скоттланд-Ярдқа бара жатқанын айтып, "Барлығының біткеніне қуаныштымын. Мен бұл туралы Скотланд-Ярдқа хабарласайын деп едім. Мен жауаптымын. Мен оның біткеніне өте қуаныштымын. Ұйқысы келмейді". Нортгемптоншир полиция қызметкерлері келген кезде, Руз ескертіліп, Нортгемптон полиция бөлімшесіне жеткізілді.

Алғашқы мойындау

Нортгемптон полиция бөлімшесінде Роуз бұрынғы мәлімдемесімен қайшылықты айтып, ол құрбанды Ұлы Солтүстік жолында Мидлендс бағытында автостоппен келе жатқанда кездестіргенін және оған көлік ұсынғанын мәлімдеді. Ол бағытын жоғалтып, Hardingstone Lane-ге жасырап келді. Осы жерде ол көлікті тоқтатып, табиғатқа қажеттілігін өтеді, ал оған сигара берген жолдесіне багаждық бөлімдегі канистрадан көліктің жанармай багын толтыруды сұрады. Роуздың сөзінше, ол кері қарағанда көлік өртеніп жатқан, ал ішінде адам тұрған. Ол көлік есігін ашуға тырысты, бірақ оттың ыстығынан кері шегінуге мәжбүр болды. Өзінің қиын жағдайына үрейленген ол оқиға орнынан қашып кетті. Оған көліктегі жанармай багы мен карбюратор арасындағы жанармай құбыры бұралып алынғанын көрсететін сот-медициналық сараптамалар ұсырылғанда, Роуз өрттің кездейсоқ болғанын қатыстыра айтты, құрбанның мас күйде болғанына және оған берілген сигарадан от тұтанғанына байланысты болуы мүмкін екенін болжады, содан кейін жанармай багын толтырғаннан кейін жанармайдың бір бөлігі көліктің ішіне төгіліп кеткен. 27 қарашада Роуз Нортгемптон сот отырысында белгісіз адамды өлтіргені үшін ресми айыпталып, 3 желтоқсанға дейін қамауға алынды. Осы күні сот 26 қаңтарда өтетін күнді белгіледі.

Сот

Альфред Роустың соты 1931 жылдың 26 қаңтарында Нортгемптонның қысқы сот сессиясында басталды. Ол судья Талботтың алдында сотталды. Корольдік прокуратураның бас прокуроры Уильям Норман Биркетт К.С. болды; оған Ричард Элвес көмектесті. Бас қорғаушы Дональд Финнемор болды, оған А. П. Маршалл көмек көрсетті. Осы күні Роуз белгісіз ер адамды өлтіргені айыпталуы бойынша өзін кінәлі емес деп мәлімдеді.

Куәгерлердің айғақтары

Сот барысында Руз бейтаныс адамның өлімінің жағдайлық екені туралы тұжырымын қатаң сақтады. Бұл тұжырымын қолдау үшін Дональд Финнемор бір инженерді ұсынды, ол көптеген жағдайларда, өртенген көліктегі жоғары температура қоректендіру құбырының білігін босатуға себеп болатынын куәландырды. Осылайша, Руздың құрбанның көлігін жаңсақ түрде өртеп жібергені туралы пікірі дұрыс болуы мүмкін еді. Алайда, бұл мәлімдемені сер Бернард Спилсбери мен доктор Эрик Шоу жоққа шығарды. Олар бірлесіп белгісіз құрбанның мәйітін сараптап, айыптау тарапынан куәлік беру үшін шақырылған еді. Екеуі де құрбанның өрт шыққан кезде тірі және есінен танығандығын, ал "Моррис Майнордың" жанынан табылған балға құрбанның басына өрттен бұрын соққы беру үшін қолданылған болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Спилсбери сондай-ақ, құрбанның киімдерінен өрттен зардап көрмеген жалғыз бөлік – құрбанның шалбарының жиегінің бөлігі болғанын, ол бензинге толы екенін айтты. Бұл мәлімет прокуратураның Руз құрбанды және көлігін бензинмен толық сулатқандығын растады. Бұл сот-медициналық тұжырымды қорғау тарапы күмәнмен қабылдады, бензиннің дақтары құрбанның мас күйде өзіне бензин құйып алғанын көрсететінін мәлімдеді. Өлімнің жағдайлық болу теориясын жоққа шығаратын тағы бір куәлік – "Моррис Майнордың" қалдықтарын зерттеген көлік сарапшысы болды. Ол бензин багі мен карбюратор арасындағы қоректендіру құбырының білігі күшпен босатылғанын, бензиннің қозғалтқышқа және оның астына ағуына мүмкіндік бергенін куәландырды. Бұл бұрынғы қорғау тарапының, өртенген көліктегі жоғары температура осы біліктердің босауына әкеледі деген мәлімдемесін жоққа шығарды. (Руз куәгерлер тақтасында өрттің жағдайлық болғанын қайталай бастағанда, прокурор Уильям Норман Биркетт Руздың көлігінің нақты карбюраторын оның қолына қойды. Бұл Руздың көлігінің бензин багі мен карбюраторы арасындағы қоректендіру құбырының күштеп босатылуына қатысты бұрынғы куәгерлердің куәліктерін түсіндіруге тырысқанда оның айтарлықтай шаршағанын көрсетті.) Прокуратура Руздың сотында оның бұл қылмысты жасауының басты себебі – көптеген қарым-қатынастарынан туындаған қаржылық қиындықтардан құтылу және өмірін жаңадан бастау үшін өзінің өлімін сахналау болғанын мәлімдеді. Бұл тұжырымды нығайту үшін Уильям Биркетт үш әйелін куәгер ретінде шақырып, олардың куәліктері Руздың отбасылық өмірінің қалыпты болмағанын көрсететінін алқабилерге түсіндірді.

Сенім

Сот тек алты күнге созылды. Сот төрешісі Талбот қазылар алқасына соңғы сөзінде былай деді: "Әрине, бұл фактілер көліктің иесі болған және оны өртеген жерге жеткізген адамға қатысты күдік тудыратынына еш күмән жоқ. Егер ол кінәсіз болса, өзінің ақымақтығымен өзіне қарсы күдік туғызды". Қазылар алқасы үкім шығару үшін жиырма бес минут талқылады: Роуз кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылды және 31 қаңтарда өлім жазасына кесілді. Үкімді тыныш тыңдағаннан кейін, өлім жазасы оқылар алдында, Роуз судья Талботқа: "Мен кінәсізмін, мырза", - деп сеніммен айтты. Өлім жазасына кесілгенге дейін Роуз полицияға құрбанның кім екенін анықтауға көмектесуден бас тартты, олар маған көмектеспегендіктен, осы жұмыста офицерлерге көмектеспеуі керек екенін айтты. Бірақ ол құрбанының кім екенін жалпы сипаттады. Роуз өлтірген адамның "қырық жаста, 5 фут 6 дюйм [және] 5 фут 8 дюйм аралығында" бойы бар, ашық түсті пальто киген, сырт келбеті кеңсе қызметкеріне ұқсас екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол кісіде "жеңіл акцент" және оң қолында бокс немесе спортқа қатысты татуировкасы болған. Одан әрі, ол Лондон полициясының бергеніне сенген полиция аяқ киімін киген. Ол сонымен қатар спорттық күнделік алып жүрген. 2012 жылдың мамыр айында 1930 жылдан бері жоғалып кеткен 23 жасар Уильям Бриггстің отбасы ДНК-ны зерттеу арқылы анықтама алу үмітімен Нортгемптоншир полициясына жүгінді; отбасы Лестер және Нортумбрия университеттерінен сот-медициналық сарапшылар тобына бағытталды, олар салыстыру үшін өлтірілген адамның мұрағатталған тіндерін алды; митохондриялық ДНК сынақтары сәйкес келмеді. ДНК-ның зерттеуі 1930 жылдар шамасында жоғалып кеткен тоғыз отбасының "Жанған көліктегі кісі өлтіру" құрбанымен туыс емес екенін көрсетті. Дегенмен, құрбанның кім екенін анықтау жұмысы жалғасуда.

Кітаптар (қисық)

Алан Мурдың 1996 жылы жарық көрген "От дауысы" атты көркем романында "Шығып келе жатқан көліктің өртелуі" деп аталатын бөлім бар. Бұл бөлім Роуздың сот процесіне арналған, онда ол өзінің кісі өлтіргеніне кінәлі емес екенін жюриге сендіруге тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. Дороти Сайерс Роуз ісін пайдаланып, 1939 жылы сол аттас жинағында жарияланған "Дәлелдерге қарсы" атты әңгімесін құрастырды. Іс аталымымен айтылады.

Радио

"Жарқын көлік қырқыны" ісі Орсон Уэллстің "Қара мұражай" радиодрамалық сериясының бір бөлімінде бейнеленді. Бөлім "Соққыш" деп аталды және алғаш рет 1952 жылдың ақпанында эфирге шықты.