Кіріспе

Американың жергілікті халықтарының құқықтарына қатысты АҚШ заңдарының тобы

Нейтандық қатынас туралы заң (Indian Intercourse Act немесе Indian Nonintercourse Act деп те аталады) – Америка Құрама Штаттарының Конгресі 1790, 1793, 1796, 1799, 1802 және 1834 жылдары американдық үндістердің резервацияларының шекараларын белгілеу үшін қабылдаған алты заңның ұжымдық атауы. Аталған заңдардың мақсаты сондай-ақ ақ американдықтар мен жергілікті халықтардың азаматтары арасындағы сауда-саттықты реттеу болды. Заңның ең маңызды қағидалары АҚШ-тағы түпкі халықтардың жер иелену құқығының берілмейтінін анықтайды, бұл шамамен 200 жыл бойы соттардағы дау-дамаылдың себебі болып келді. Федералды үкіметтің келісімінсіз үнді жерлерін сатып алуға тыйым салудың тамыры 1763 жылғы Корольдік жарлығынан және 1783 жылғы Конфедерация Конгресінің жарлығынан бастау алады.

Тарих

Жоғарғы Сотқа жеткен түпкілікті тараптың Неинтеркорс Актының алғашқы сот ісі – «Чероки ұлты Грузияға қарсы» (1831) болды, оны Сот сот бастапқы юрисдикциясының болмауына байланысты техникалық себеппен қарастырмады, сондықтан Чероки шетелдік ұлт ретінде мәртебеге ие болған жоқ, бірақ шешім мән-жайларын қарастырмады, қайта берілген іс бойынша шешім қабылдауға мүмкіндік берді. Черокилердің адвокаты, бұрынғы бас прокурор Уильям Уирт, даулы Джорджия заңының жарамсыздығын, оның ішінде «1803 жылы қабылданған АҚШ-тың «үнді тайпаларымен сауда және қарым-қатынасты реттеу және шекараларда бейбітшілікті сақтау туралы» заңына қайшы келетіндігін» атап көрсетті. Вирт сондай-ақ, штат заңы Чероки келісімдерін, Келісім-шарт ережесін және АҚШ Конституциясының қолданылмай қалған Үнді саудасы ережесін бұзатынын мәлімдеді. Уильям Уирттің аргументтері әсерлі болған болуы мүмкін, себебі одан кейінгі істе, «Вурчестер Джорджияға қарсы» (1832) сот өзінің бұрынғы шешімін кері қайтарып, Черокилердің егеменді ұлт екенін және осылайша Жоғарғы Соттың бастапқы юрисдикциясы бар екенін анықтады. «Чероки ұлтынан» кейін сотқа жеткен келесі іс – «Сенека тайпасы Кристиге қарсы» (1896) болды. Нью-Йорк апелляциялық соты талапты Неинтеркорс Актының түсіндірілуіне және Сенеканың штаттық сотқа шағымдануына мүмкіндік беретін штаттық актінің ескіру мерзімін қолдануға негіздемелі түрде қабылдамады; Жоғарғы Сот штаттық негіздердің жеткілікті және тәуелсіздігі доктринасы бойынша апелляцияны қарастырмады. Акт Федералдық Энергетикалық Комиссия «Тускарора үнді тайпасына қарсы» (1960) ісіне дейін тайпалар тарапынан негізінен сотқа тартылмады, онда Тускароралар федералдық бөгет құрылысы арқылы жерлеріне қатысты талаптардан аулақ болуға тырысты. Сот Актіні қолданылмайды деп тапты, бірақ мынаны атап өтті:

Бұл пікір «Нью-Йорк штатындағы Онеида үнді тайпасы Онеида округіне қарсы» (1974) («Oneida I») ісіне түрткі болды, онда Жоғарғы Сот түпкілікті құқыққа және Неинтеркорс Актының бұзылуына негізделген үнді жеріне қатысты талаптар бойынша федералдық сот юрисдикциясы бар екенін анықтады. «Oneida округі v. Нью-Йорк штатындағы Онеида үнді тайпасы» (1984) («Oneida II») ісінде Жоғарғы Сот тайпалардың түпкілікті құқыққа негізделген жерді иелену туралы талаптары үшін Неинтеркорс Актымен шектеуге ұшырамаған, жалпыға ортақ заң бойынша іс қозғауға құқығы бар екенін шешті; сот сондай-ақ келесі қарсы дәлелдерді қабылдамады: ескіру мерзімі, азайту, ратификация және сотқа жүгіну мүмкін еместігі. «Oneida II» тайпаның пайдасына шешім шығарылған жалғыз соңғы сот шешімі болып табылады, бірақ «Oneida I» ондаған басқа жер талаптарына түрткі болды. Кейбір талаптар бойынша тайпалар алғашқы шешімдерді жеңіп алғаннан кейін, Конгресс талап етілген түпкілікті құқықты жойып, тайпалық талапкерлерге өтемақы төледі. Бұл Үнді жеріне қатысты талаптарды шешулер 25 АҚШ кодексінің 19-тарауында жинақталған. Мысалы, «Пасамакуодди тайпасының бірлескен кеңесі Мортонға қарсы» (1-айналым, 1975) ісінде, Бірінші айналымдық сот федералдық үкіметтің тайпа атынан Мэннің 60% талап етуіне қатысты сотқа жүгінуге міндетті екенін анықтағаннан кейін, Конгресс 81,5 миллион долларлық өтемақыны мақұлдады. «Наррагансет жеріне қатысты талап» (Р.И., 1976) ісінде Конгресс сот барлық қарсы дәлелдерді (лахи, ескіру мерзімі/жағымсыз иелену, сату арқылы естоппл, штаттық заңның және қоғамдық саясаттың қолданылуы) қабылдамағаннан және мемлекеттің егемендік иммунитеті мен сотқа жүгіну мүмкін еместігіне байланысты шағымды қабылдамағаннан кейін келісім жасады. Сол сияқты, «Могеган тайпасы Коннектикутқа қарсы» (Конн., 1982) ісінде Конгресс сот қарсы тараптың барлық қарсы дәлелдерін қабылдамағаннан кейін Могеган Күннің құрылуын мақұлдады. Машантукет Пекот тайпасы және Вампаноагпен Конгресс соттар шешім қабылдамас бұрын келісім жасады.

Тұқымдық мәртебесі

Жоғарыда аталған Пасамакуодди және Наррагансетт істері – федералды түрде танылмаған тайпалар болғанына қарамастан, талапкердің жеңіске жеткен мысалдары (Пасамакуодди Мэйн Үндістерінің талаптарын реттеу арқылы федералды тану алды; Наррагансетт 1983 жылы, Род-Айленд талаптарын реттегеннен бес жыл өткен соң федералды тану алды). Федералды тайпалық мәртебе бірінші талаптың алғашқы дәлелі болғанымен, Заң танылмаған тайпаларға да қолданылады. Егер тайпа танылмаса, жауапкер талапкердің алғашқы дәлелдерін жоққа шығаруы мүмкін, егер индейлер мүліктің берілу кезінде немесе сот процесі кезінде «тайпа» құрамайтындығын көрсетсе; осылайша, жауапкер талапкердің заңсыз алынған жерлерінің мүддесіне мұрагер емес екенін көрсетуі мүмкін. Айыпталушылардың осы талап бойынша жеңіске жеткен маңызды ісі – Mashpee Tribe v. New Seabury Corp. (1-ші апелляциялық округі, 1979 ж.). Балама ретінде, іс-әрекет Үндістер істері жөніндегі бюро тайпалық мәртебе туралы шешім қабылдағанға дейін тоқтатылуы мүмкін (егер бюро талапкерлер мүддедегі мұрагерлер емес деп шешсе, кейіннен тоқтатылады). Пуэбло бастапқыда «индейлер» емес деп түсіндірілді, бірақ бұл шешім кейіннен күштен шығарылды. Жоғарыда көрсетілген талаптар тайпаға қатысты. АҚШ сенші ретінде әрекет ете отырып, тайпа атынан іс қозғауға және оны сәтті жүзеге асыруға құқылы. Федералды үкіметке де бөлісу актілерінің бөлісуге қарсы ережелерін күшімен жүзеге асыруға ұқсас өкілеттік берілді. Керісінше, жеке индейлердің Заң бойынша ешқандай құқығы жоқ. Бұл тіпті жеке талапкерлер барлық тайпа мүшелерінен тұратын топты сертификаттауға тырысса да дұрыс; іс қозғауға тиіс – тайпаның өзі.

Қапталған жер

1783 жылғы Конфедерация Конгресінің Жарлығынан өзгеше, Неинтеросекс Актысы штаттың шекараларындағы жерлерге, соның ішінде алғашқы он үш штатқа да қолданылады. Пасамакудди ісіндегі Бірінші округ және Мохеган тайпасы ісіндегі Екінші округ жоғарыда аталған шешімдері бойынша, Неинтеросекс Актысы бүкіл Америка Құрама Штаттарына, соның ішінде алғашқы он үш штатқа қолданылады. Ешбір сотталған адам әліге дейін сотты осыған қарама-қарсы дәлелмен сендіре алмады. Дегенмен, егер даулы мәміле 1790 жылға дейін жасалған болса, жауапкер бұл шартты орындамайды. 1783 жылғы Конфедерация Конгресінің Жарлығы 1783 және 1790 жылдар арасындағы мәмілелерді қамтуы мүмкін, бірақ оны қараған жалғыз сот Конфедерация Конгресінің өз шекараларындағы штаттарға мәміле жасауды тыйым салуға құқығы да, ниеті де болмағанын анықтады. 1763 жылғы Корольдік Жарлығы 1763 және 1783 жылдар арасындағы мәмілелерді қамтуы мүмкін; алайда, мұндай мәмілені қараған жалғыз сот оның Жарлықтың талаптарына сай екенін тапты. Мысалы, Джонсон v. Макинтош (1823) ісіндегі даулы мәмілелер 1773 жылдың 5 шілдесінде және 1775 жылдың 18 қазанында жасалған, бірақ іс тараптарының ешқайсысы жергілікті халықтан болған жоқ.

Федералды келісімнің болмауы

Шығыста үндістерді қоныс аудару саясаты және батыста үндістерге арналған қорықтар құру арқылы федералдық үкімет түпкілікті американдықтарды ата-бабаларының көп бөлігінен айырды. Дегенмен, Конгресс мемлекеттік актіні мақұлдап, жерді бөліп алған жағдайлар өте сирек. Мұндай федералдық мақұлдауды алу үшін Конгресс нақты тілмен заң қабылдауы керек немесе Сенат жерді бөліп алу туралы шартты ратификациялауы керек. Бірнеше үнді жер дауы шешімдерінде Конгресс мұндай берулерге бұрыннан келісім бере алады деген пікір бар; бұл пікір сотта тексерілген жоқ, бірақ Конгресстің өтемақысыз түпкілікті құқықтарды жою өкілеттігі толық болғандықтан, оны қолдауы мүмкін.

Сенімгерлік қатынас

Пасамакудди ісінде бірінші округтік сот тек Конгресс ғана, және тек нақты айғақпен федералды-тайпалық сенім қарым-қатынасын тоқтатуға құқылы екенін мәлімдеді; штаттардың актілері ешқандай маңызға ие емес. Конгресс үнділерді тоқтату саясаты бойынша бірнеше тайпалармен осылай әрекет етті. Оңтүстік Каролина – Катаваба үнді тайпасы ісінен (1986) бастап, «Тікелей қатынас жоқ заңы» тоқтатылған тайпалардың жерлерін қорғамайтыны түсінілді; сол істе тоқтату актісі жер дауына қатысты штаттық мерзім шегін күшке енгізгені анықталды.

Жақсы деп айтуға қарсылық

Соттар "Ешқандай қарым-қатынас актісіне" (Nonintercourse Act) қатысты бірнеше қарсы шараларды қарастырып, қабылдамады. Дегенмен, кейбір соттар тарапынан қабылданған екі қарсы шара бар: мемлекеттік егемендік иммунитеті және мерзімнің өткізілуі (laches) доктринасы.

Мемлекеттік иммунитет

Түпнұсқа Конституцияның құрылымы және Он бірінші түзетудің мәтіні штаттарға көптеген сот процестерінен егемендік иммунитетті береді. Ерекшеліктер бар: штат сотқа бас ие болғанда; федералды үкімет заңмен егемендік иммунитетті жойғанда; федералды үкімет талапкер немесе талапкердің араласушысы болғанда; және Ex parte Young (1908) ісімен бекітілген жағдай. Бірнеше істе, Nonintercourse Act талапкерлері осы ерекшеліктердің бірін орындады. Дегенмен, Nonintercourse Act өзі штаттардың егемендік иммунитетін жоймайды. Сонымен қатар, Ex parte Young ерекшелігінің қолданылмауы айқын. Сондықтан талапкерлер федералды үкіметтің араласуын қамтамасыз етуі керек немесе жергілікті билік органдарына және жеке жер иелеріне шағымдануы керек. Штаттарға қарсы іс-қимылдарда, индейлерге 25 U.S.C § 194-тің болжамы қолданылмайды, ол тек "адамдарға" ғана қатысты.

Сазқұрттар

Төрт қарсы дауыс берген судьялар Oneida County v. Oneida Indian Nation of N. Y. State (1985) ісінде тайпалардың әрекетін уақыт өткендіктен тоқтатуға болар еді, бірақ көпшілік бұл мәселені қарастырмады. Cayuga Act бойынша ең ірі сомада берілген – 247,9 миллион долларлық залап төлеуді жойды.

Үндістан елінің анықтамасы

1834 жылғы заң үнді жерінде тұратын үндістер мен үнді емес адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттеумен қатар, "Үнді елі" деп аталатын аумақты да анықтады. Бұл аумақ "Миссисипи өзенінің батысындағы АҚШ-тың барлық бөлігі, Миссури және Луизиана штаттарының немесе Арканзас территориясының ішінде емес" деп сипатталды. Осы жерлер кейіннен Үнді аумағы деп белгілі болды.

Сауда орындары

Заңдардың ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – ресми түрде лицензияланған сауда орындары болған "фабрикалар" желісін құру еді, онда жергілікті американдықтар өз тауарларын (әсіресе терілерін) сатуға тиіс болды. Бұл "фабрикалар", ресми түрде тайпаларды адалсыз жеке саудагерлерден қорғау мақсатымен құрылған, тайпаларды үлкен аумақтарды беруге мәжбүрлеу үшін құрал ретінде қолданылатын. Мысалы, Форт Кларк шартында Осадж тайпасы Форт Кларкқа қол жеткізу үшін Миссури штаттарының көп бөлігінен бас тартты.

Мүліктік талаптар

АҚШ Бас прокуроры Уильям Уирттің мәлімдемесінше:

Мемлекеттік қатынассыздық актілері

Некоординациялық заң штаттарға американдықтардың жерлерін бөлуге қосымша шектеулер енгізу туралы заңдар қабылдаудан алған жоқ. Көптеген штаттар, оның ішінде бастапқы он үш штатының барлығы дерлік, кем дегенде кейбір кезеңдерде, кем дегенде бірнеше жер үшін ұқсас заңдарды қабылдады. Басқа штат заңдары немесе конституциялық қағидалары ағылшын ортақ құқығын оған дейін дамыған түрінде қабылдады.

Оңтүстік Каролина

1739 жылы Оңтүстік Каролина провинциялық кеңесінің қаулысы бойынша, жеке тұлғаның үндістерден жер сатып алуы үшін Корольдік немесе губернатордан рұхсат алу міндетті болды.