Кіріспе

Мифологиялық Одиссейдің ұлы Телемах (/t//ə/'/l//ɛ//m//ə//k//ə//s/ təLEMə kəs; Τηλέμαχος), грек мифологиясында Одиссей мен Пенелопаның ұлы, Гомердің "Одиссея" дастанының маңызды кейіпкері. Телемах ересек болғанда, әкесінің іздеуінде Пилос пен Спартаға сапар шекті. Ол Итакаға оралғанда, Одиссейдің өзінен бұрын үйге келгенін білді. Содан кейін әкесі мен ұлы Пенелопа төңірегіне жиналған күйеушілерді өлтірді. Кейінгі дәстүрлерге сәйкес, Одиссей қайтыс болғаннан кейін Телемах Цирцеяға (немесе Калипсоға) үйленді. "Одиссея" дастанының алғашқы төрт кітабы Троя соғысынан әлі оралмаған әкесі туралы хабар іздеген Телемахтың саяхаттарына арналған және дәстүрлі түрде "Телемахия" деп аталады.

Этимология

Телемахтың аты грек тілінде "шайқастан алыс" немесе, мүмкін, "қашықтан соғысатын" – садақшының іс-әрекеті сияқты, деген мағынаны білдіреді.

Одиссея

Гомердің "Одиссеясында" Телемах, Афинаның нұсқауымен (оның ізденісі кезінде онымен бірге жүреді), алғашқы төрт кітапты әкесі Одиссей туралы білім алуға арнайды. Одиссей Телемахтың сапары басталғанда, Троя соғысы мен Посейдонның араласуы салдарынан Итакадағы үйінен жиырма жылдан бері жоғалған еді. Ол болмаған кезде Одиссейдің үйін Пенелопаға үйленуді көздеген көптеген талапкерлер басып алған. Телемах бірінші болып Несторға барады, қарт оны әкесінің даңқы туралы әңгімелермен құттықтайды. Содан кейін Телемах Нестордың ұлы Пейсистратпен бірге Менелай мен оның әйелі Еленаның сарайына аттанады. Мұнда Телемах тағы да құрметті қонақ ретінде қабылданады, ал Менелай мен Елена оның әкесінің Троядағы ерліктері туралы бір-біріне толықтыратын, бірақ қарама-қайшы әңгімелер айтады. Телемах Менелайдан әкесінің соңғы рет Огигия аралында көрінгенін біледі. Телемах XV кітабында әкесінің Итакаға оралуына ден қояды. Ол шошқашы Еумейге барады, ол сол кезде маскировкаланған Одиссейді қабылдап отыр. Афинаның кеңесімен Одиссей Телемахқа өзін ашады, сосын екеуі талапкерлердің құлауын жоспарлайды. Телемах сарайға қайтып, талапкерлерді бақылайды және қайыршы түрінде әкесін күтеді. Пенелопа талапкерлерге Одиссейдің садағын керіп, он екі балтаның саптарынан өткізіп жебені атуға бұйырады, ал Телемах бұл тапсырманы орындауға бірінші болады. Ол төртінші ретте садақты керіп бітіруге жақын еді, бірақ Одиссей оны сынағын аяқтамай тұрып, сырттай тоқтатады. Талапкерлердің бұл тапсырмадан қалыс қалғаннан кейін, Одиссей өзін ашады және ол мен Телемах талапкерлерге жылдам және қанды жаза береді.

Кейінгі классикалық авторлар

Гомер мен Гесиодтың айтысында, Рим императоры Адриан Дельфи оракулынан Гомердің туған жері мен кімнің баласы екені туралы сұрады. Оракул Гомердің Итакадан шыққанын және Телемахтың Эпикастадан, Нестордың қызынан туған ұлы екенін жауап берді. Аристотель мен Криттік Диктис айтуынша, Телемах патша Алкинойдың қызы Наусикаға үйленіп, Персептолис немесе Птолипорт есімді ұлға ие болды.

Басқа көріністер

Телемах XVIII ғасырда көптеген опералардың сюжеті болды, олардың көпшілігі Фенелонның нұсқасына негізделген. Осы опералардың ең танымалдары Андре Кардинал Дестуштің «Телемаке» (1714), Алессандро Скарлаттидің «Телемако» (1718), Глюктің «Телемако, яки Цирце аралы» (1765), Джузеппе Газаниганың «Телемако қателіктері» (1776), Жан Франсуа Ле Суердің «Калипсо аралындағы Телемах немесе Ғылымның жеңісі» (1796), Симон Майрдың «Калипсо аралындағы Телемах» (1797) және Фернандо Сордың «Калипсо аралындағы Телемах» (1797) опералары еді. Телемах Луиза Глюк поэзиясында жиі кездесетін кейіпкер. Телемах – Кэрол Кингтің мысығының есімі, ол оның «Тapestry» альбомының мұқабасында бейнеленген. «Телемах» – американдық ақын Оушен Вуонгтың өлеңінің атауы.