Ахалкалаки – Грузияның қаласы, Самцхе-Джавахети аймағының орталығы. 11 ғасырдан тарихы бар, халқының 93,8% армян. Жақын мақалда Армения шекарасы орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ахалкалаки () – Грузияның оңтүстік Самцхе-Джавахети аймағындағы қала және Ахалкалаки муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Ахалкалаки Джавахети жазығының шетінде орналасқан. Қала Армениямен шекарадан шамамен қашықтықта жатыр. Қаланың тарихы жазбада XI ғасырға дейін жетеді. 2014 жылғы Грузия халық санағы бойынша қаланың халқы 8 295 адамды құрады, оның 93,8% армян халқы.
Akhalkalaki (; ) is a town in Georgia's southern region of Samtskhe–Javakheti and the administrative centre of the Akhalkalaki Municipality. Akhalkalaki lies on the edge of the Javakheti Plateau. The city is located about from the border with Armenia. The town's recorded history goes back to the 11th century. As of the 2014 Georgian census the town had a population of 8,295, with 93.8% Armenian majority.
Этимология
Ахалкалаки атауы алғаш рет 11 ғасырдағы грузин жылнамасында тіркелген. Бұл атау "жаңа қала" деген мағынаны білдіреді, грузин тіліндегі [ɑxɑli] – "жаңа", ал [kʰɑlɑkʰi] – "қала" немесе "кеңсе" сөздерінен құралған. 19 ғасырдағы этнографиялық мәліметтерде қаланың тағы бір армянша атауы – Нор Кагак, ол да "жаңа қала" дегенді білдіреді.
The name Akhalkalaki, first recorded in the 11th century Georgian chronicle, means "a new town", from Georgian [ɑxɑli], "new", and [kʰɑlɑkʰi], "city" or "town". The 19th century ethnographic accounts have another Armenian name for the town, Nor Kaghak, also meaning "a new town".
Тарих
Ахалкалаки 1064 жылы Грузияның Баграт IV патшасы құрған. 1066 жылы Грузия патшалығына селджуктардың шапқындары кезінде қала қирады. 11 ғасырда Ахалкалаки Жавахетияның маңызды саяси және экономикалық орталықтарының біріне айналды. 16 ғасырда қала Осман империясының билігіне өтті және Чылдыр әйялатындағы санжақ орталығы болды. Осман билігі тұсында қала "Ахилкелек" деп аталып келді. 1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін қала Осман империясынан Ресейге өтті. 1900 жылдың 4 қаңтарында болған жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, аймақта 1000-ға жуық адамның қаза болуына себеп болды. 1920 жылдарға дейін қала тұрғындары көбінесе жер астындағы үйлерде тұрды. Қала Тифлис генерал-губернаторлығының Ахалкалаки уезінің әкімшілік орталығы болды. 1918 жылдың мамыр айында қала мен оның ауданы Осман әскері тарапынан басылып алынды, олар Мудрос келісіміне сәйкес кері шегінді. Бұл басып алу жергілікті армян халқының аштық пен аурудан қырылуына әкеп соқты.
Akhalkalaki was founded by Bagrat IV of Georgia in 1064. In 1066, the city was destroyed during the Seljuq invasions of the Kingdom of Georgia. In the 11th century, Akhalkalaki became one of the political and economical centres of Javakheti. In the 16th century, the city came under the rule of the Ottoman Empire and became a sanjak centre in Çıldır Eyaleti. Under the Ottoman rule, the town was known as "Ahılkelek". The city was passed from the Ottomans to the Russians after the Russo Turkish War in 1828–1829. On January 4, 1900, an earthquake destroyed much of the town and killed 1,000 people in the area. The citizens predominantly dwelled in dugouts till the 1920s. The city was the administrative center of the Akhalkalaki uezd of the Tiflis Governorate. In May 1918, the town and its district were occupied by the Ottoman army until their withdrawal by the Armistice of Mudros—the occupation resulted in the exodus of the local Armenian population which nearly perished due to starvation and disease.
Климат
Ахалкалакидің климаты қоңыржай ылғалды, салыстырмалы түрде суық және құрғақ қыстармен, сондай-ақ ұзақ, салқын жаздармен сипатталады. (Köppen: Dfb)
The climate of Akhalkalaki is moderately humid with relative cold dry winters and long cool summers. (Köppen: Dfb)
Көлік
Түйіскен ауыл оңтүстіктен Армения мен Түркия шекарасына, солтүстіктен Боржоми-Гориге және шығыстан батысқа Батумиден Тифлисқа дейін созылатын жолдармен қиылысады, бұл Кіші Кавказдың оңтүстігінде орналасқан. 1982-1986 жылдар аралығында үш кезеңде ұзын теміржол желісі салынды. Тбилиси-Ереван желісіндегі тоғысқан нүкте Марабдада. 2005 жылдың сәуір айында Түркияны Грузия және Әзірбайжанмен байланыстыратын жаңа теміржол құрылысы туралы келісімге қол қойылды, ол Ахалкалаки маңынан өтеді. Бұл Армениядағы Гюмри арқылы өтетін, Түркияның 1990 жылдардан бері саяси себептермен Арменияны блокадалап жабып тастаған, қолданыстағы желіні айналып өтуге мүмкіндік береді. Теміржол 2017 жылдың 30 қазанында пайдалануға берілді. Осы жерде дөңгелек жиегінің ауысуы жүреді. Әскери базамен бірге әуежай да салынды, бірақ әскери мақсаттардан кейін жабылды.
The crossroads village meets from south the streets from the border to Armenia and Turkey, from north to Borjomi–Gori and east–west from Batumi to Tiflis south of the Lesser Caucasus. A long railway line was constructed between 1982 and 1986 in three parts. The junction from the line Tbilisi–Yerevan is in Marabda. In April 2005, an agreement was signed to build a new railway connecting Turkey with Georgia and Azerbaijan, passing nearby Akhalkalaki. This would bypass an existing line through Gyumri in Armenia which has been closed by Turkey, blockading Armenia, for political reasons since the 1990s. The railway became operational on October 30, 2017. It is here where the break of gauge is. In compound with the military base was constructed an airport. With military dismantling it was closed.
Негізгі
Қалада 1990-жылдардың басына дейін Кеңес дәуіріндегі 147-ші мотоатқыштар дивизиясы (Транскавказдық әскери округтің 9-шы армиясының құрамындағы) орналасқан. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін дивизия 62-ші Ресей әскери базасына айналды. 2007 жылдың 27 маусымында Сочи келісіміне сәйкес Грузияға ресми түрде берілді. 2020 жылдың 19 қыркүйегінде Ахалкалакидегі бұрынғы база орнында жаңа негізгі жауынгерлік дайындық орталығы ашылды. Орталық 800-ге дейін әскери қызметшілерді және мерзімді қызметке шақырылғандарды қабылдауға және оқытуға арналған.
The city was home to the Soviet era 147th Motor Rifle Division (part of the 9th Army of the Transcaucasian Military District) up until the early 1990s. After the fall of the Soviet Union, the Division became the Russian 62nd Military Base. It was officially transferred, according to the Sochi agreement, to Georgia on June 27, 2007. On September 19, 2020, a new basic combat training center was opened on the site of the former base in Akhalkalaki. The center is designed to accommodate and train up to 800 military personnel and conscripts.