Кіріспе
Өнерде бриколяж (француз тілінде "DIY" немесе "өз қолыңмен жасау" жобалары; bʁikɔlaʒ) – қолда бар алуан түрлі заттардан туындаған шығарма немесе әртүрлі материалдарды қолдану арқылы жасалған туынды. Бриколяж термині антропология, философия, сын теориясы, білім беру, компьютерлік бағдарламалық жасақтама және бизнес сияқты көптеген басқа салаларда да қолданылады.
In the arts, bricolage (French for "DIY" or "do it yourself projects"; bʁikɔlaʒ) is the construction or creation of a work from a diverse range of things that happen to be available, or a work constructed using mixed media. The term bricolage has also been used in many other fields, including anthropology, philosophy, critical theory, education, computer software, and business.
Шығу тегі
Бриколяж – француз тілінен алынған сөз, ол адамның қандай да бір ісіндегі импровизация процесін білдіреді. Бұл сөз француз тіліндегі "bricoler" ("түзету, қолмен жасау") етістігінен туындаған, ал ағылшын тіліндегі "DIY" ("өз қолыңмен жаса") термині заманауи француз тіліндегі қолданысқа ең жақын нұсқа болып табылады. Екі тілде де бриколяж – "DIY" арқылы жасалған кез келген жұмыс немесе өнімді білдіреді.
Бейнелеу өнері
Өнерде бриколяж – қолда бар немесе жанындағы әртүрлі материалдардан құрастырылатын техника немесе шығармашылық тәсіл. Ол көбінесе постмодернистік өнер практикасының айрықша белгісі ретінде қарастырылады. Бұл кураторлық ұғымымен салыстырылады және жаңа мағыналар мен түсініктерді тудыру үшін бөлек материалдар мен артефакттарды қайта жинау, қайта құру және қайта қолдану ретінде сипатталады.
Сәулет
Бриколяж – әр түрлі дәуірлердегі және әр түрлі сәулет стиліндегі ғимараттардың тығыз орналасуынан туындайтын шатасқан әсер деп есептеледі. Колин Роу мен Фред Кёттер өздерінің «Collage City» кітабында бұл терминді Ле Корбюзьенің архитектуралық еңбектеріне қатысты құрметпен қолданды, оны «көкөріш кейпіндегі түлкі» деп атады. Бұл оның архитектура тарихынан алынған заттардан идеяларды жинауға қатысты шеберлікке толы тәсіліне байланысты айтылды, ал Фрэнк Ллойд Райтты оның бір ғана тұжырымға тым көп назар қоюы үшін «көкөріш» деп атады.
Антропология
Антропологияда бұл термин әр түрлі мағыналарда қолданылған. Клод Леви-Стросс ең әйгілісі ретінде, мифтік ойды қалыптастыру процесін атау үшін "бриколаж" ұғымын қолданды, ол "шектеулі болса да, кеңаймаған әртүрлі репертуар арқылы өзін көрсетеді. Ол қолда бар тапсырмаға қарамастан, осы репертуарды пайдалануға мәжбүр, себебі оның қолында басқа ештеңе жоқ". Кейін Герве Варенн мен Джилл Кояма мәдениеттің процестік жағын, яғни білім беруді түсіндіргенде бұл терминді пайдаланды.
Мәдениеттану
Мәдениеттануда бриколяж – адамдардың жаңа мәдени өзіндік ерекшеліктерін қалыптастыру үшін әлеуметтік жіктерден заттарды алу процесін білдіреді. Бұл ерекшелік, әсіресе панк қозғалысы сияқты субмәдениеттерге тән. Мұнда, үстем мәдениетте белгілі бір мағынаға (немесе мағынасы жоқ) ие заттар қолға түсіріліп, оларға жаңа, көбінесе қарсы мағына беріледі. Мысалы, қауіпсіздік инесі панк мәдениетінде әшекейленудің бір түріне айналды.
Әлеуметтік психология
"Психологиялық бриколяж" термині адамның бұрыннан бар, байланыссыз білімді немесе идеяларды пайдаланып, проблемаларға жаңа шешімдер табу арқылы жүзеге асырылатын ой-процестерін түсіндіру үшін қолданылады. Бұл термин Мичиган университетінің "Шығармашылық, инновация және кәсіпкерлік" Оксфорд нұсқауында Джеффри Санчес Беркс, Мэтью Дж. Карлески және Фиона Ли еңгізді. Термин екі бөлек саладан алынған. Біріншісі – "әлеуметтік бриколяж", оны мәдени антрополог Клод Леви-Стросс 1962 жылы енгізді. Леви-Стросс қоғамдардың қолда бар ресурстарды пайдаланып жаңа шешімдерді қалай құратынына қызығушылық танытты. Екіншісі – "шығармашылық таным", бұл жеке психикалық тәсіл, адамдардың білімді жаңа тәсілдермен қалай еске түсіріп, қайта құрайтынын зерттейді. Сондықтан психологиялық бриколяж – адамдарға бұрыннан бар, бірақ байланыссыз білімді еске түсіріп, қайта біріктіруге мүмкіндік беретін танымдық процестерді білдіреді. Психологиялық бриколяж – Карл Э. Вейктің ұйымдардағы бриколяж туралы ұғымына ұқсас жеке процесс, ол Леви-Стросс ұғымына ұқсас, қоғамдағы бриколяжға қатысты.
Философия
Француз антропологы Клод Леви-Стросс өзінің "Жабайы ой" (1962, ағылшын тіліне аудармасы 1966) атты кітабында мифологиялық ойдың ерекше үлгілерін сипаттау үшін "бриколяж" терминін пайдаланды. Оның түсіндіруінше, бұл инженерлердің шығармашылық ойлауына қарама-қарсы, олар мақсаттан бастап құралдарға қарай істейді. Леви-Стросс пікірінше, мифологиялық ой жаңа мәселелерді шешу үшін қолда бар материалдарды қайта қолдануға тырысады. Жак Деррида бұл ұғымды кез келген дискурсқа қатысты кеңейтеді. "Егер біреу мұра мәтінінен, оның үйлесімділігі жоқ немесе қираған нәрселерден түсініктерді қарыз алу қажеттілігін бриколяж деп атаса, онда кез келген дискурс брикольер болып табылады." Жиль Делез және Феликс Гуатари 1972 жылы жарық көрген "Эдипке қарсы" кітабында бриколяжды шизофрениялық өндірушінің ерекше өндіріс тәсілі ретінде анықтайды.
Білім
Конструктивизмді талқылауда Сеймур Паперт проблемаларды шешудің екі стилін қарастырады. Проблемаларды шешудің аналитикалық стиліне қарама-қарсы, ол бриколажды сынап-тексеру, ойнау арқылы үйрену және проблемаларды шешу жолы ретінде сипаттайды. Джо Л. Кинчело және Ширли Р. Штайнберг білім беру зерттеулерінде бриколаж терминін көп перспективалы зерттеу әдістерін қолдануды білдіру үшін пайдаланды. Кинчелоның зерттеу бриколажы туралы түсінігінде әртүрлі теориялық дәстүрлер кеңірек сындық теориялық/сындық педагогикалық контексте көпәдістемелік зерттеудің трансформациялық моделіне негіз салу үшін қолданылады. Осы көптеген жүйелер мен әдістемелерді пайдалану арқылы зерттеушілер әлеуметтік-саяси және білім беру құбылыстарына қатысты терең және практикалық түсініктер жасауға мүмкіндік алады. Кинчело және Штайнберг зерттеуді негіздеу үшін сындық көп логикалық эпистемология және сындық байланысты онтологияны теориялық тұрғыдан жасайды. Бұл философиялық ұғымдар зерттеу бриколажына білім өндірісінің күрделілігін, сондай-ақ зерттеушінің позициясы мен әлемдегі құбылыстардың өзара байланысты күрделілігін жан-жақты түсінуді қамтамасыз етеді. Мұндай күрделілік әлеуметтік-білім беру тәжірибесінің қиындықтарын шеше алатын зерттеудің тереңдеу әдісін қажет етеді. Мұндай сындық тереңдік көптеген монологиялық, миметикалық зерттеу бағыттарының редукционизмінен сақтайды (Кинчело, 2001, 2005; Кинчело & Берри, 2004; Штайнберг, 2015; Кинчело, Макларен және Штайнберг, 2012).
Ақпараттық жүйелер
Ақпараттық жүйелерде Клаудио Сиборра бриколяжды стратегиялық ақпараттық жүйелерді (SIS) стандартты SIS-ке қарағанда ұзақ мерзімді табысты бәсекелесу артықшылығын сақтау үшін құру жолын сипаттау үшін пайдаланады. Тәжірибе жасауды бағалау және SIS-ті жоғарыдан төменге қарай енгізудің орнына, төменнен жоғарыға қарай дамытуға рұқсат ету арқылы, компания осы компанияға тән ұйымдық мәдениетке терең сіңген және еліктеуі қиын нәрсенің өзіне қол жеткізеді.
Интернет
Шерри Тёркл өзінің "Экрандағы өмір" (1995) кітабында бриколяж ұғымын код жобаларында мәселелерді шешу және жұмыс орнының өнімділігіне қатысты қолданады. Ол бағдарламалаудың "брикольер стилін" дәстүрлі құрылымдалған "жоспарлаушы" тәсіліне қарағанда жарамды және жеткілікті зерттелмеген балама ретінде жақтайды. Осы кодтау стилінде бағдарламалаушы толыққанды алдын ала ережелерсіз жұмыс істейді, оның орнына қадамдық даму мен қайта қарастыру процесін таңдайды. "Эпистемологиялық плюрализм" эссесінде Тёркл былай деп жазады: "Брикольер – суретшіге ұқсайды, ол қылқаламмен жұмыс істегенде ары-бері қарайды, кенепке қарап, содан кейін ғана не істеу керектігін шешеді".
Бейнелеу өнері
Бейнелеу өнері – адамдар шығармашылық жұмыс жасау үшін әртүрлі білімдерді үйлестіретін сала. Осы деңгейге жету үшін суретшілер сан алуан ғылымдар бойынша жарияланған материалдарды, сондай-ақ өздерінің жеке танымдарын оқып үйренеді. Мысалы, суретші Ширин Нешат ирандық эмигрант және әйел ретіндегі өзінің танымын біріктіре отырып, күрделі, шығармашылық және сын тұрғысынан ойлы туындылар жасады. Әртүрлі білімдерді интеграциялауға дайындық, көптеген танымдары бар суретшілерге өз білімдерін толыққанды пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл Джеффри Санчес Беркс, Чи Ин Чен және Фиона Лидің зерттеулерінде көрсетілген, олар адамдардың өз мәдени танымдарын сәтті интеграциялағанда, осы танымдармен байланысты тапсырмаларды орындауда жаңашылдық деңгейі жоғары екенін анықтады.
Бизнес
Карл Вейк ұйымдарда сәтті бриколяжға қажетті келесі талаптарды белгілейді. Мода индустриясы басқа мақсаттарға арналған заттарды пайдалана отырып, бриколяж сияқты стильдерді қолданады.
Теледидар
MacGyver – бірден қолға ұсатылған заттардан кез келген мәселені шешуге қабілетті, тапқыр шебер ретінде танылған басты кейіпкері бар телесериал.