Кіріспе

Эльна (ɛln; ) — Францияның оңтүстігіндегі Пиреней-Ориенталь департаментіндегі коммуна. Бұл бұрынғы Руссильон провинциясында орналасқан, және ол оның алғашқы астанасы болды, бірақ кейін Перпиньянмен алмастырылды. Қала тұрғындары әлі де Иллибериан деп аталады, бұл қаланың Ибериялық атауы Иллиберис екенін көрсетеді, оны Испаниядағы Гранада қаласына айналған Иллибериспен ортақтастырған.

География

Эльна Ла Плейн д'Илиберис кантонында және Перпиньян округінде орналасқан. Ол Жерорта теңізіне жақын, Тех өзені бойында, Пиреней-Ориенталь департаментінде, Перпиньян қаласынан және Аржелес қаласынан белгілі бір қашықтықта жатыр.

Тарих

Ельнаның бекінісі Пиреней мен Жерорта теңізі арасындағы Руссильонның тар жазығына көз тірейді. Көптеген археологиялық зерттеулердің көрсетуінше, айналасындағы аймақ неолит дәуірінен бері қоныстанған. Ельна – Иберияның оппидумы, яғни бекінілген қаласы. Руссильонның ең ежелгі қаласы – Ельна, ол Иберия түбегіне қарайтын жол бойында орналасқандықтан, түрлі өркениеттердің іздерін сақтап қалған. Елді мекеннің «Illiberis» деген атауы алғаш рет Ливий тарихында (xxi.24) кездеседі. Бұл – 218 ж.б.д. Пиренейді кесіп өткеннен кейін Ханнибалдың лагер таққан қаласы, мұнда ол Италияға жол ашу үшін галл басшыларымен келісім жасасқан. Алайда, бірінші ғасырда б.д., Ельна «бұрынғы ұлы қаланың шағын қалдығы» ғана болды (Плиний). IV ғасырда Illiberis қаласы Константиннің анасы Еленаның құрметіне «Castrum Helenae» деп аталды, осыдан қазіргі атауы біртіндеп пайда болды. 350 ж.б.д. осы жерде Константиннің ұлы Констанс қаза табады. 462 жылы Оңтүстік Галлия бөлінген кезде Ельна Септиманияның «жеті қаласының» біріне айналды. VI ғасырда католик епископтығы құрылды. Ельнаның алғашқы епископы Домин 571 жылы Иоанн Бикларумның жылнамасында есімдері аталады. 599 жылы Ельна епискобы Толедо соборында қатысты. Ельна епископтары көптеген синодтар өткізді: 1027 жылы Тулужадағы синод Құдайдың бейбітшілігі мен тыныштығын сақтауды қабылдады, яғни сенбі күні сағат тоғыздан бастап дүйсенбі күні сағат бірге дейін жауға шабуыл жасамау керек еді. 1058, 1114, 1335, 1337, 1338, 1339, 1340 және 1380 жылдары тағы да бірнеше синодтар өткізілді. 719 жылы арабтар Пиренейді басып өткенде, Ельна шабуылға ұшыраған алғашқы қалалардың бірі болды. Руссильон графтары тәуелсіздік алғаннан кейін Перпиньян округтің астанасы болды, ал Ельна – епископтық орталық ретінде сақталды. Қазіргі Сент-Эулалие және Сент-Жулие соборының алтарі 1069 жылы киеленді. Роман стиліндегі монастыры 12-14 ғасырларда салынды. 1285 жылы, арагондық үстемдік кезінде, папа Мартин IV бастаған арагондық крест жорығы барысында қала тоналып, собор өртенді, ал ішінде тығылған халық француз әскерлерімен қырғынға ұшырады (Филипп III). Кейінгі орта ғасырларда Ельна жақын орналасқан Перпиньянның өркендеуіне байланысты маңызын жоғалта бастады. Руссильон графтары өздерінің резиденциясын Ельнадан Перпиньянға көшірді, және екі ғасырға созылған өзгерістерден кейін епископтық орын 1601 жылы папа Климент VIII-нің бұйрығымен Перпиньянға ауыстырылды. 1472 жылы Ельна тұрғындары француз билігіне қарсы көтерілді. Қала тағы да қоршауға алынып, басып алынды, ал оның капитаны Бернат д’Омс өлімге кесілді (1474). 1493 жылы Ельна, Руссильонмен бірге, Арагон тажына қайтарылды. 1641 жылы Ельна француз қоршауына ұшырады, ал Пиреней келісімінен (1659) кейін француз аймағына айналды. Ортағасырлық қамалдардың бір бөлігі 1680 жылы Людовик XIV-нің бұйрығымен қиратылды. Содан бері Ельна – ауыл шаруашылығымен айналысатын қалаға айналды, ол көптеген жаугершіліктерге қарамастан, өзінің өткен даңқының куәсі болып қала береді және жыл сайын шамамен 70 000 келушіні тартады. ХХ ғасырда мүсінші Аристид Майол және суретші Этьен Террус өзінің ізін қалдырды, оларға арналған жергілікті музей ашылды. Майолдың «Помона» ескерткіші Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған мемориал ретінде қызмет етеді, ал Террустың студиясы, онда Генри Матисс пен Андре Деран қабылдаған, фовизм қозғалысының тууына себеп болды. Қазіргі уақытта қала солтүстікке қарай кеңейіп, 40 гектардан астам аумақты қамтитын «Лас Трильяс» атты жоспарланған урбанизация аймағында орналасқан, онда собордың көрнекті көрінісін тамашалауға болады. Барселонаның сәтті «Лас Рамблас» бульвары үлгісінде қала арқылы жаяу жүргіншілерге арналған бульвар, сондай-ақ жоғарғы қаланың қамал қабырғаларын біріктіретін жаңа алаң – Place Jordi салынуда.