Кіріспе
Чарльз Логтонның 1955 жылғы фильмі "Оңшының түні" – Чарльз Логтон режиссерлік еткен, Роберт Митчем, Шелли Винтерс және Лилиан Гиш қатысқан 1955 жылғы американдық фильм-нуар триллері. Сценарийі Джеймс Эджидің 1953 жылғы Дэвис Граббтың осы аттас романы негізінде жазылған. Сюжеті сериялық кісі өлтірушінің (Митчем) дін қызметкері болып көрініп, марқұм әкесі жасырған 10 000 долларлық ұрланған ақшаны алу үшін екі баланы қууы туралы. Роман мен фильм Гарри Пауэрстің 1932 жылы Батыс Вирджиния штатының Кларксбург қаласында екі жесір және үш баланы өлтіргені үшін дарға асылған нағыз оқиғасына негізделген. Фильмнің лирикалық және экспрессионистік стилі, үнсіз фильмдерден алынған тәсілдер, оны 1940-1950 жылдардағы басқа Голливуд фильмдерінен ерекшелендіреді және Рейнер Вернер Фассбиндер, Роберт Альтман, Спайк Ли, Мартин Скорсезе, Коэн ағайындылары және Гиллермо дель Торо сияқты кейінгі режиссерлерге әсер етті. Алғашқы көрсетілімінде жағымсыз пікірлер алғанмен, кейінгі жылдары жаңа бағаланып, қазіргі таңда әлемдегі ең ұлы фильмдердің бірі саналады. 1992 жылы АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізіліп, сақтауға алынды. 2008 жылы француздық "Cahiers du Cinéma" журналы "Оңшының түні" фильмін "Гражданин Кейннен" кейін барлық уақыттағы екінші үздік фильм деп таныды. Премьерасына жасалған жағымсыз пікірлер Чарльз Логтонның режиссерлік карьерасындағы жалғыз көркем фильміне айналдырды.
The Night of the Hunter is a 1955 American film noir thriller directed by Charles Laughton and starring Robert Mitchum, Shelley Winters and Lillian Gish. The screenplay by James Agee was based on the 1953 novel of the same name by Davis Grubb. The plot involves a serial killer (Mitchum) who poses as a preacher and pursues two children in an attempt to get his hands on $10,000 of stolen cash hidden by their late father. The novel and film draw on the true story of Harry Powers, who was hanged in 1932 for the murder of two widows and three children in Clarksburg, West Virginia. The film's lyrical and expressionistic style, borrowing techniques from silent film, sets it apart from other Hollywood films of the 1940s and 1950s, and it has influenced such later directors as Rainer Werner Fassbinder, Robert Altman, Spike Lee, Martin Scorsese, the Coen brothers and Guillermo del Toro. Despite receiving negative reviews upon its original release, it has been positively re evaluated in later decades and is now considered one of the greatest films ever made. It was selected for preservation in the United States National Film Registry in 1992. The influential French film magazine Cahiers du Cinéma selected The Night of the Hunter in 2008 as the second best film of all time, behind Citizen Kane. The negative reaction to its premiere made it Charles Laughton's only feature film as director.
Сюжет
Уағыздаушы Гарри Пауэлл - әйелдерді жек көретін сериялық кісі өлтіруші және өзін уағыздаушы деп жариялаған адам. Ол Ұлы депрессия кезінде Батыс Вирджиниядағы Огайо өзені бойымен саяхаттап жүрді. Ол ұрланған көлікпен жүріп, 30 күн бойы Моундсвилл түрмесінде отырды. Ол жерде ол Бен Харпермен бірге камерада отырады, ол банкті тонау кезінде екі адамды өлтіріп, 10 000 доллар алады. Харпер балалары Джон мен Перлге ақшаны қайда жасырғанын ешкімге айтпауға уәде берді. Пауэлл оны құртқа айналдыруға тырысқанына қарамастан, Харпер оны өлтіргені үшін асылғанда, құпияны қабіріне алып кетеді. Түрмеден босағаннан кейін Пауэлл Харпердің кішкентай туған қаласына барады, онда ол қала тұрғындарын таңғалдырады және Харпердің жесірі Уилланы, Уолтер Спун мен оның әйелі Айсидің официанты. Бір түннің ішінде Пауэлл қаланың сенімін жеңіп, Вилламен үйленеді, бірақ Джон оған инстинктивті түрде сенімсіз болып қалады. Пауэлл Джонның ақшаның қайда жасырынғанын білетінін сезініп, оның орнын ашумен қорқытады. Джон Перл екеуінің ақшаның қайда жасырынғанын білетінін байқамай айтады. Пауэлл некелерін толығымен аяқтаудан бас тартқаннан кейін, Вилла өзін-өзі алдайды, ол оны жаны үшін құтқаруға үйленді және шатырларда қайта тірілу кезінде онымен бірге уағыздай бастайды. Кейінірек ол Пауэллдің Перлге ақшаның қайда жасырынғанын айту үшін қорқытып жатқанын естігенде оған деген сенімін жоғалтады. Пауэлл Уилланы өлтіріп, оның денесін өзенге батып кеткен Т-модельіне байлағаннан кейін, ол Уолтер мен Айси оның кенеттен жоғалып кетуіне күмән келтіргенде, ол отбасын күнәға батып қалды деп мәлімдейді. Бірди аға, отбасының қарт досы, балық аулап жүргенде Вилланың денесін табады, бірақ оны Вилланың өлтірілуімен айыпталады деп қорқып, полицияға айтудан бас тартады. Пауэлл балаларды қорқытады және ақшаны Перлдің қуыршағында жасырғанын біледі. Балалар ашуланған Пауэллден құтылып, Бёрдиге бас сауғалауға тырысады, оны мас күйінде табады. Олар өздерінің әкесімен бірге өзеннен қашып кетеді және жолсыз балаларды күзететін Рашель Купермен баспана табады. Пауэлл оларды табады, бірақ Рейчел оның алдауын көріп, оны мылтықпен өз меншігінен қуып шығады. Пауэлл қараңғы түскен соң оралады. Түн бойы болған қақтығыста Рейчел Пауэллге бетін құсқа толы етіп береді. Ол мемлекеттік полицияны шақырады, олар Пауэллді Вилланы өлтіргені үшін ұстайды. Джон Пауэллдің қолқасын ұстаған кезде күйіп қалады, ол әкесі тағдырын еске түсіреді. Ол қуыршақты Пауэллдің ауырған денесін ұрып, ақшаны төгіп тастайды. Пауэллдің соты кезінде Джон оған қарсы куәлік беруге мәжбүр бола алмайды. Пауэллдің үкімі шығарылғаннан кейін Рейчел Джон мен басқа балаларды алып кетеді, ал Айси полиция бөлімшесіне қарай линч жасайтын топты басқарады. Пауэллді артқа қауіпсіз жерге жеткізеді, бірақ түрме жазалаушысы оны жақын арада қайта көруге уәде береді. Джон мен Перл алғашқы Рождестволарын Рейчел мен оның адасқан балаларымен бірге өткізеді.
Даму
Әдеби агент Харольд Мэтсон Дэвис Граббтың 1953 жылғы "Аңшының түні" романының көшірмесін Пол Грегориге жіберді. Ол кітапты Лоттонға жіберді, ол оны өте ұнатып, "қорқынышты аналық әңгіме" деп сипаттады. Лаутон Граббпен байланысқа шығып, екеуі бірден жақсы тіл табысты. Ол Грабб тұратын Филадельфияға сапар шегіп, фильмге қатысты идеяларды талқылауға бес күн жұмсады. Грабб колледжде көркем өнерді оқығандықтан, шабыт алу үшін сурет салуды ұсынды. Лаутон суреттерге риза болды, олардың көптегені фильмнің раскадровкасында қолданылды. Бастапқыда Грабб өзі сценарий жазуға үміттенеді, бірақ студия бұрын фильмдерге сценарий жазған тәжірибесі бар адамды жалдағысы келді. Джеймс Эджи сценарийші ретінде шақырылды, себебі ол Оңтүстіктен шыққан және Ұлы депрессия туралы жазу тәжірибесі болған. Эджи 1954 жылдың сәуірінде жазуды бастап, маусымда аяқтады, бірақ оның сценарийі 293 беттен тұрды – толық метражды фильм үшін тым ұзын. Лаутон сценарийге маңызды өзгерістер енгізді, және түсірілімге оның нұсқасы пайдаланылды, тіпті ол Эджиді жалғыз автор ретінде көрсетуге талап етті. Түсірілімге дайындалған кезде Лаутон үнсіз фильмдерді, оның ішінде "Ұлттың тууы", "Тәуелсіздік" және "Апокалипсис төрт аттысы" фильмдерін түпнұсқалық нитраттық таспаларынан қарап зерттеді. Ол "үнсіз фильмдердің күшін дыбысты фильмдерге қайтаруды" қалады. Фильмнің бюджеті 600 000 доллардан аспады, оның шамамен 75 000 доллары романды бейімдеу құқығына жұмсалды.
Кастинг
Романды оқығаннан кейін Лоттонның алғашқы ойы – өзі уағыздаушы рөлін ойнау еді, бірақ Грегори оны басқа актерді таңдамаса, ешқандай студия фильмді қаржыландырмайды деп көндірді. Ол актерлерге дәстүрлі сынақтар өткізбеді, олармен жеке кездесіп, олардың мінез-құлқы мен рөлге сай келуін анықтады. Лоттон Гарри Пауэлл рөліне Гари Куперді қарастырды, бірақ Купер рөлді қабылдамады, өйткені ол оның мансабына зиян келтіруі мүмкін деп ойлады. Джон Каррадин мен Лоренс Оливье де уағыздаушы рөліне қызығушылық танытты, бірақ олардың кестесі екі жылға дейін бос болмады. Роберт Митчем уағыздаушы рөлін ойнауға өте құштар болды. Ол сынақ кезінде, Чарльз Лоттонды ерекше қызықтырған сәт – Лоттон кейіпкерді «шайтандық жамандық» деп сипаттағанда, Митчем дереу «Бармын!» деп жауап берді. Лоттон Митчемнің жыныстық бейнесі үшін оны ұнатып, бірақ Грубб уағыздаушының бейнесі жыныстық болып көрінуіне алаңдады. Лоттон оған: «Егер Құдайды сатқың келсе, сен тартымды болуың керек» деді. Агнес Мурхед, Грейс Келли және Бетти Грейбл Уилла Харпер рөліне үміткерлер болды. Ақырында Лоттон Шелли Винтерсті таңдады, өйткені ол оның осалдығын сезінді және оны киножұлдыздан гөрі шынайы актер деп санады; ол түсірілім басталғаннан екі апта бұрын ғана рөлге келісті. 1989 жылғы естеліктерінде Винтерс бұл рөлді «мен ойнаған ең ойлы және ұстамды рөлдердің бірі» деп сипаттады. Рейчел Купер рөліне Лоттонның бірінші таңдауы оның әйелі Эльза Ланчестер болды. Джейн Дарвелл мен Луиза Фазенда да қарастырылды. Ланчестер, Лоттонға белгісіз себептермен, рөлден бас тартып, оның орнына үнсіз кино жұлдызы Лилиан Гишті ұсынды.
Үй медиасы
The Night of the Hunter фильмі 2000 жылы MGM Home Entertainment компаниясы DVD форматында шығарды. 2010 жылдың 16 қарашасында фильм Blu-ray және DVD форматында The Criterion Collection, Калифорния университетінің Лос-Анджелес кино мұрағатымен бірлесіп шығарды. Kino Lorber 2023 жылдың 30 мамырында фильмнің 4K UHD Blu-ray нұсқасын жарыққа шығарды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Зиглер, Дамиен: "Аңшының түні, кинематографиялық эстетика", Базар және компания, 2008. 160 бет.