Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның Норрботтен облысындағы жер
Place in Norrbotten, Sweden
Климат
Питеода субарктикалық климат (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc) басым, бірақ ылғалды континенталды климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb) жақын. Питеодағы ең жылы айлар маусым, шілде және тамыз, орташа ең жоғары температурасы . Ең суық айлар желтоқсан, қаңтар және ақпан, орташа ең төмен температурасы .
Piteå has a climate that is classified as subarctic climate (Köppen climate classification Dfc), bordering to a humid continental climate (Köppen climate classification Dfb). The warmest months in Piteå are June, July, and August, with high temperatures of The coldest are December, January, and February, with low temperatures of .
Тарих
Питео қала мәртебесін 1621 жылдың 12 мамырында алды. Питеа атауы Питеэлвен (Пите өзені, Норрландияның төрт ірі өзенінің бірі) деген сөзден шыққан. Қала бастапқыда қазіргі орнынан солтүстікке қарай, қазіргі Эжебин ауылында орналасқан. 1666 жылдың шілдесінде қаланың барлығы өртеніп кетті, ал келесі бірнеше жылда қазіргі Питеаның ядросын құрайтын кішкентай Хаггхолмен аралында қайта салынды. 1721 жылы жаңа қала 1719-1721 жылдардағы орыс шабуылы кезінде орыс әскерлерімен өртеліп, тек шіркеу ғана тұрған күйінде қалды, ол бүгінге дейін сақталған. Қалалық әкімдік орналасқан қала алаңы 17 ғасырдан бері құрылымын өзгеріссіз сақтап келеді. Швецияда бұрыштары жабық екі алаңның бірі осы алаң, екіншісі Упсала қаласында орналасқан. Питео халқы 19 ғасырдан бері қарқынды өсуде. 1870-1920 жылдары Питеода бар болғаны 2500 адам тұрған. Халқының ерте жылдардағы өсуіне 1911 жылы ашылған Элвсбин-Питео теміржол тармағы, сондай-ақ өнеркәсіптік кәсіпорындар мен портың салынуы ықпал еткен. Питео дәстүрлі түрде қуатты орман шаруашылығы саласына ие; қағаз фабрикалары, пилорамалар және порты маңызды рөл атқарады.
Piteå received its city privileges on 12 May 1621. The name Piteå comes from the Piteälven (Pite River, one of the four major rivers in Norrland). The town was originally situated slightly north of its current location, in present day Öjebyn. In July 1666, the entire town burnt down, and over the following few years it was rebuilt on Häggholmen, a small island which forms the nucleus of present day Piteå. In 1721, the new town was burnt down by Russian troops during the Russian Pillage of 1719 1721, and the only building that remained was the church, which is still standing. The town square, where the town hall is located, has kept its structure from the 17th century. It is one of only two squares in Sweden with closed corners; the other one is in Uppsala. Piteå's population has increased rapidly since the 19th century. In the years 1870–1920, Piteå had a population of only 2,500 people. Part of the early population increase is attributed to the 1911 opening of the Älvsbyn Piteå railway branch, as well as industrial establishments and the harbour. Piteå has traditionally had a strong forestry industry; papermills, sawmills, and its harbour are of some importance.
Мәдениет
Питео өзінің питепалт тағамымен танымал, ол кесілген шошқа етімен толтырылған картоптан жасалған кнедликтерден тұрады. Аймақ сонымен қатар Питемель деп аталатын диалектісімен де белгілі, бірақ оны көбінесе айналасындағы ауылдардағы егдеулер қолданады. Питеода жылдам тамақтан өтетін арнайы қызмет (драйв-тхру) бар, оны қар мотоциклімен жүретіндер жиі пайдаланады. Бұл мейрамхана 2002 жылдың ақпанынан 2007 жылдың қарашасына дейін McDonald's болып жұмыс істеді. Сол кезде Норрботтендегі бірнеше McDonald's мейрамханалары Max Hamburgers компаниясының бәсекесіне байланысты жабылды. Ресторан қазір Frasses гамбургерлер желісінің бөлігі. Драйв-тхру халықаралық деңгейде танымал болды, соның ішінде The Travel Channel телеарнасында "Ең ерекше McDonald's" атты эпизодта көрсетілді. Питеоның Кариб теңізіндегі серіктес қаласы бар: Густавия, Санкт-Бартеломидің астанасы, бұрынғы швед иелігі, қазір Францияның құрамында. Лулеа технологиялық университетінің музыка мектебі Питеода орналасқан.
Piteå is known for its pitepalt, a food dish consisting of potato dumplings with chopped pork filling. The area is also known for its dialect, called Pitemål, which however is mainly spoken by elders in surrounding villages. Piteå has a fast food drive thru commonly used by snowmobilers. The restaurant was a McDonald's from February 2002 to November 2007. Several McDonald's restaurants in Norrbotten closed at the time, in the face of competition from Max Hamburgers. The restaurant is now part of the Frasses hamburger chain. The drive thru has received international coverage, including on The Travel Channel in an episode called "Most Unique McDonald's". Piteå has a sister city in the Caribbean: Gustavia, capital of Saint Barthélemy, the formerly Swedish possession that is now part of France. The School of music of Luleå University of Technology is located in Piteå.
Таза технология
Питео целлюлозаның қосалқы өнімдеріне негізделген таза технология өндірісі мен зерттеулерінің маңызды орталығына айналды. Chemrec қара шайырын газдандыратын қондырғыны және әлемдегі алғашқы BioDME өндіріс орнатылысын пайдаланады, SunPine шикі тал майын шикізат ретінде қолданатын жаңартылатын дизельдік процестің технологиясын дамытты, ал ETC (Питео қаласындағы Энергия технологиялық орталық) жану, газдандыру және биорефинария процестеріне бағытталған жаңартылатын отынды зерттеу және әзірлеу орталығы болып табылады.
Piteå has emerged as an important center of cleantech production and research based on cellulose byproducts. Chemrec operates a black liquor gasifier and the world's first BioDME production facility, SunPine has pioneered a renewable diesel process technology using crude tall oil as feedstock, and ETC (Energy Technology Centre in Piteå) is a research and development center for renewable fuels with focus on combustion, gasification and biorefining processes.
Спорт
Piteå IF футбол командасы Швецияның төртінші деңгейдегі жоғары дивизионында, ерлерге арналған 2-дивизионда ойнайды; ал Piteå IF әйелдер командасы алғаш рет футболдың ең жоғары лигасында, Damallsvenskan лигасында ойнап жатыр. Питеа HC хоккей клубы Швецияның үшінші деңгейдегі жоғары лигасында (I дивизион) ойнағанына қарамастан, қаладағы ең танымал спорт түрі – хоккей. Клуб NHL және ұлттық құрамаға көптеген дарынды ойыншыларды тәрбиеледі: мысалы, Томас Холмстрём, Микаэль Ренберг, Маттиас Ёхлунд, Ларс Линдгрен, Стефан Перссон, Ян Сандстрём және Матс Лавандер. Munksund Skuthamns SK әйелдер командасы алғаш рет хоккейдің ең жоғары лигасында, Riksserien лигасында ойнап жатыр. Ребекка Стэнберг – Швеция ұлттық құрамасы сапында ойнаған Питеа қаласынан шыққан алғашқы әйел. Кросс-кантри шаңғысымен айналысуда қалада Лина Андерссон, Магдалена Паяла және Шарлотта Калла сияқты шаңғышылары бар, «Piteå Elit» атты табысты клуб бар. Жарыс жүзу спортында қалада «Piteå Sim» деп аталатын өте табысты команда бар, ол бүкіл Норрландта, әсіресе Норрботтенде кеңінен танымал. Клубтың ең танымал жүзушілерінің бірі – 13 жасар Хайди Нильссон, ол жыл сайын Вальборгсмессоафтон күні өткізілетін 2018 жылғы Piteå Kanalsimmet жарысында жасөспірімдер, ересектер және әйелдер арасында бірінші орынды жеңіп алды. Питеада орналасқан басқа спорт клубтарына Storfors AIK, MSSK және солтүстік пейнтбол командасы «Team X rated» кіреді.
The Piteå IF football team is playing in the fourth highest Swedish division, Division 2 for men; and the Piteå IF ladies team is for their first time playing in the highest league in football, Damallsvenskan. Ice hockey is the big sport in town, even though Piteå HC only plays in the third highest League (Division I) in Sweden. The club has provided many good players to the NHL and national team: examples are Tomas Holmström, Mikael Renberg, Mattias Öhlund, Lars Lindgren, Stefan Persson, Jan Sandström and Mats Lavander. Munksund Skuthamns SK ladies team is, for their first time, playing in the highest league in Hockey, Riksserien. Rebecka Stenberg became the first woman from Piteå to play for the Swedish national team. In cross country skiing the town has a successful club called Piteå Elit, with skiers like Lina Andersson, Magdalena Pajala and Charlotte Kalla. In competitive swimming, the town has a very successful team called Piteå Sim which is famous all over Norrland especially Norrbotten. One of the most famous swimmers in the club is 13 year old Heidi Nilsson who got first place in the Junior, Senior and Ladies category in the Piteå Kanalsimmet 2018 which takes place every year on Valborgsmässoafton. Other sports clubs located in Piteå include Storfors AIK, MSSK and the northern paintball team 'Team X rated'.