Кіріспе

Екі (екжақты) немесе одан да көп (көпжақты) тарап арасындағы келісім

Қатысушы тараптардың ниеттері

Әрекет туралы меморандум (MOU) – екі (екжақты) немесе одан да көп (көпжақты) тарап арасындағы келісімнің бір түрі. Ол тараптардың ортақ ниеттерін көрсетеді, олардың ортақ іс-қимыл бағытын білдіреді. Ол көбінесе тараптар заңдық міндеттемелерді қабылдамайтын жағдайларда немесе тараптар заңды күші бар келісімге келе алмайтын жағдайларда қолданылады. Бұл джентльмендік келісімге қарағанда ресми түрде жасалған келісім. Құжаттың міндетті келісімшарт болып табылатыны құжаттың өзіндегі анықталған заңдық элементтердің болуына немесе болмауына байланысты ("төрт бұрыш" деп аталады). Қажетті элементтер – ұсыныс және қабылдау, сыйлық (қарсылық) және заңдық міндеттемеге келу ниеті (animus contrahendi). АҚШ-та бұл ережелер келісімшарт тауарларға (Бірыңғай сауда кодексіне сәйкес) немесе қызметтерге (штаттың жалпы құқығына сәйкес) қатысты болған жағдайда сәл өзгеше болуы мүмкін. Көптеген компаниялар мен мемлекеттік органдар департаменттер, агенттіктер немесе жақын байланыстағы компаниялар арасындағы қарым-қатынасты анықтау үшін MOU-ды пайдаланады.

Жеке кәсіпкерлікте

Бизнесте меморандум – екі (немесе одан көп) тарап арасындағы өзара түсіністік немесе келісімнің шарттары мен егжей-тегжейін баяндайтын, әр тараптың талаптары мен жауапкершіліктерін көрсететін, бірақ ресми, заңды күші бар келісімшарт құрмайтын, заңдық міндеттемесі жоқ келісім (бірақ меморандум көбінесе ресми келісімшарт жасауға жасалатын алғашқы қадам болып табылады). Іс жүзінде, Біріккен Ұлттар Ұйымының Құқықтық мәселелер жөніндегі кеңсесінің "жасырын дипломатияны" болдырмау үшін тіркеуді талап етуіне қарамастан, меморандумдар кейде құпия сақталады. Заң тұрғысынан қарағанда, "меморандум" деген атау халықаралық құқық бойынша құжаттың міндетті немесе міндетті емес екенін көрsetпейді. Нақты меморандумның заңдық күші бар құжат (яғни, шарт) болатынын анықтау үшін тараптардың ниеті және қол қойған адамдардың мәртебесін (мысалы, Сыртқы істер министрі мен Қоршаған орта министрі) қарастыру қажет. Сондай-ақ, мәтінді мұқият талдау құжаттың нақты мәнін анықтауға көмектеседі. Халықаралық сот 1994 жылғы 1 шілдедегі Катар мен Бахрейн арасындағы істе құжаттың құқықтық мәртебесін анықтау бойынша маңызды түсінік берді.

Артықшылықтар

МОҚ-тың ресми құжаттарға қарағанда бір артықшылығы – халықаралық құқық бойынша міндеттемелерден қашуға мүмкіндік болғандықтан, оларды заңнамалық бекітуді қажет етпей-ақ қолдануға болады. Сондықтан, МОҚ-тар жиі қолданыстағы шарттарды өзгерту және бейімдеу үшін пайдаланылады, мұндай жағдайларда олар нақты шарт мәртебесіне ие болады. Алайда, ратификациялау туралы шешім тараптардың ішкі заңнамасымен анықталады және келісілген мәселеге үлкен дәрежеде байланысты. Құпия сақталатын (яғни, БҰҰ-да тіркелмеген) МОҚ-тар БҰҰ-ның ешбір органында күшіне енгізілмейді және халықаралық құқық бойынша міндеттемелер туындамады деген қорытындыға келуге болады. Көпжақты салаларда МОҚ-тар сирек кездессе де, трансұлттық авиациялық келісімдер шын мәнінде МОҚ болып табылады.