Кіріспе

Vox populi (,/v//ɒ//k//s// /'/p//ɒ//p//juː//l//i//, // //l//aɪ/ VOKS POPyoolee, lye) – латын тіліндегі тіркес (алғашқыда Vox populi, vox Dei – «Халықтың дауысы – Құдайдың дауысы») сөзбе-сөз «халық дауысы» дегенді білдіреді. Ағылшын тілінде «көпшіліктің пікірі» мағынасында қолданылады. Журналистикада vox pop немесе «көшедегі адам» термині жұртшылықтан алынған қысқа сұхбаттарды білдіреді.

Көшедегі адам

Американдық тележүргізуші Стив Аллен «The Tonight Show» бағдарламасының жүргізушісі ретінде «көшедегі адаммен» сұхбаттасу және кешкі телеарналарда кең таралған көрермендердің қатысуымен комедиялық үзілістерді одан әрі дамытты. Әдетте, сұхбаттасушылар көпшілік орындарда көрсетіледі және кездейсоқ кездесуде өз пікірлерін спонтанды түрде білдіреді деп есептеледі – бұл алдын ала дайындалмаған, ешқандай жолмен таңдалмаған адамдар. Осы себепті журналистер оларды көбінесе «vox pop» деп қысқартып атайды. АҚШ-тың тележурналистикасында мұндай сұхбаттарды көбінесе «көшедегі сұхбат» немесе MOTS деп атайды. Мұндай сұхбаттың нәтижесі болжау қиын, сондықтан «vox pop» материалдары әдетте мұқият өңделеді. Бұл тепе-теңдік мәселесін тудырады, себебі журналистік стандарттар бойынша таңдалған материал пікірлердің объективті көрінісі болуы керек. «Vox pop» пен сауалнаманы жиі шатастырса да, «vox pop» – сауалнаманың бір түрі емес. Әр адамнан бір сұрақ қойылады, мақсаты – кез келген мәселе бойынша әртүрлі жауаптар мен пікірлерді алу. Журналистерге әртүрлі көзқарастарды қамтитын әртүрлі жауаптар алу үшін әртүрлі адамдарға жүгіну ұсынылады. Сұхбаттасушылар жас, жыныс, әлеуметтік жағдай және ұлттық қатыстылығы жағынан әртүрлі болуы керек, сонда ғана халықтың әртүрлі көзқарастары мен реакциялары белгілі болады. Әдетте, «vox pop» сұрағы көшелердің немесе қоғамдық орындардың әртүрлі бөліктеріндегі әртүрлі адамдарға қойылады. Бірақ ерекше жағдайларда, егер тақырып жалпы халықты қызықтырмаса, сұрақ тек белгілі бір топқа қойылуы мүмкін, осы топтың нақты мәселеге деген көзқарасын/реакциясын білу үшін; мысалы, студенттер тобына олардың білім сапасы туралы сұрақ қоюға болады. Бұл терминге халықтың танысуы артып келе жатқандықтан, бірнеше радио және теледидар бағдарламалары осы тәжірибеге сілтеме жасай отырып «vox pop» деп аталды.

Мәдени сілтемелер

"Vox Populi" – сэр Фрэнсис Гальтонның 1907 жылғы 7 наурызда Nature журналында алғаш жарияланған, салмақ бағалау байқауынан алынған болжамдарды статистикалық талдау арқылы «көпшіліктің даналығын» көрсететін мақаласы. 1920 жылғы АҚШ президенттік сайлауында басты үміткерлер Уоррен Г. Хардинг пен Джеймс М. Кокс болды: «Кокс немесе Хардинг, Хардинг немесе Кокс? / Бізге айт, халық, сенде vox бар». CollegeHumor-дың Dungeons & Dragons ойынының 20-шы өлшемі – «Ұйқысыз қала» шоуында Кингстон Браун «Нью-Йорк қаласының Vox Populi» атағын иеленеді, ол арман әлемінен келген сиқырлы күштерге қатысты мәселелерде Нью-Йорк халқының дауысын білдіретін адам. «Vox Populi» – 2013 жылғы BioShock Infinite видео ойынында Дизай Фицрой басқаратын, тиран Закари Комстокқа қарсы коммунистік революциялық күштердің фракциясы. «Vox Populi» туралы сілтеме V for Vendetta фильмінде Еви үшін V аллитерациялық сөйлеген кезде айтылады. Шерлок Холмс «Абби Гранж оқиғасы» повесінде Уотсоннан қылмыскерге қатысты үкім шығаруды сұрайды, ал оны босатуға шешім қабылдағаннан кейін Шерлок «Vox Populi, Vox Dei» фразасын келтіріп, қылмыскерді жібереді. Twitter-ді сатып алғаннан кейін Илон Маск сауалнама жүргізді. Сауалнамада «Бұрынғы президент Трампты қызметке қайта орнату» деп сұралып, 15 085 458 дауыстан кейін 51,8% «Иә» деп дауыс берді. Маск бұл фразаны 2022 жылғы 23 қарашада Twitter-де жариялаған сауалнамасына жауап ретінде тағы да қолданды. Сауалнамада «Заң бұзбаған немесе спаммен айналыспаған тоқтап қалған шоттарға Twitter жалпы кешірім бергені жөн бе?» деп сұралып, бір күннен кейін нәтижелерде шоттарға кешірім беруге 72,4% қолдау көрсетілді. 3 162 112 шот дауыс берді. Оған Маск «Халық өз пікірін білдірді. Келесі аптада кешірім басталады. Vox Populi, Vox Dei» деп жазды.