Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қажетсіз азаптан сақтану философиясы
Philosophy of avoiding unnecessary pain
Байланыссыздық, тіркелмеу немесе ажырату – адамның нәрселерге, адамдарға немесе дүниелік мәселелерге деген эмоционалдық байланысын немесе құштарлығын жеңіп, осы арқылы кеңірек көзқарасқа ие болатын жағдай. Бұл даналықтың қасиеті саналады және индуизм, джайнизм, даосизм және буддизм сияқты түрлі шығыс діндерінде қолдауға ие. Бұл христиандық руханиятында да маңызды ұғым (көбінесе грек терминімен – апатея деп аталады), онда ол дүниелік заттар мен уайымдардан толық ажырауды білдіреді.
Nonattachment, non attachment, or detachment is a state in which a person overcomes their emotional attachment to or desire for things, people, or worldly concerns and thus attains a heightened perspective. It is considered a wise virtue and is promoted in various Eastern religions, such as Hinduism, Jainism, Taoism, and Buddhism. It is also a key concept in Christian spirituality (often referred to by the Greek term apatheia), where it signifies a detachment from worldly objects and concerns.
Терминнің маңызы
Қалаудан және содан кейін қасіреттен құтылу ретіндегі ажырасу буддизм, индуизм, джайнизм, стоицизм, даосизм және Бахаи дінінде маңызды принцип, тіпті идеал саналады. Буддистік және индуистік діни мәтіндерде осыған қарсы тұратын ұғым "упадана" деп аударылады, ол "байлану" дегенді білдіреді. Байлану, яғни ажырасуды қабылдау немесе оған ұмтылуға келмейтін жағдай, тыныш және толыққанды өмірге кедергі келтіретін басты фактор ретінде қарастырылады. Көптеген басқа рухани дәстүрлер байлануды қалау мен жеке амбициялар тудыратын үнемі алаңдаушылық пен мазасыздықпен байланыстырады.
Detachment as release from desire and consequently from suffering is an important principle, or even ideal, in Buddhism, Hinduism, Jainism, Stoicism, Taoism, and Baháʼí Faith. In Buddhist and Hindu religious texts the opposite concept is expressed as upādāna, translated as "attachment". Attachment—that is, the inability to practice or embrace detachment—is viewed as the main obstacle towards a serene and fulfilled life. Many other spiritual traditions identify attachment with the continuous worries and restlessness produced by desire and personal ambitions.
Джайнизм
Жан-жақтан ажырату – зорлық-зомбылықсыздықпен бірге джайнизмнің ең жоғары идеалдарының бірі. Иеленбеу / байланбау – джайнизм монахтары сақтайтын бес үлкен серт, яғни Махавраталардың бірі. Адам өзін жан ретінде таныса ғана ажырату мағыналы, сондай-ақ ол өзін-өзі тануға жетудің құралы болуы мүмкін. Джайнизмнің қасиеттісі Шримад Раджчандра айтқанынша, тек денелік шектеулер өмірсіз ритуалдарды орындаушыларға өзін-өзі тануға көмектеспейді – ажырату және [онымен бірге] қажет. Сондықтан ол мұндай іс-әрекеттерге кірісуді ұсынады, бірақ оларда тоқтап қалмау керек. Өзін-өзі танусыз, дүниеге келу мен өлімнің түбірлі себебінен құтылуға болмайды. Осылайша, джайнистер өзін-өзі тануға жету мақсатында ажыратуды түсініп, қолдануы керек. Дегенмен, ол арамдықты азайтуға әкелмейтін қиындықтарға шыдаған адам азаттық жолынан бұрылып кетеді дейді.
Detachment is one of the supreme ideals of Jainism, along with non violence. Non possession/non attachment is one of the Mahavratas, the five great vows that Jain monks observe. Detachment is meaningful if accompanied by the knowledge of self as a soul; moreover, it can serve as the means for attaining self realization. According to Jain saint Shrimad Rajchandra, for those who are lifeless ritualists, mere bodily restraint does not help in attaining self realization — detachment and are necessary. Therefore, he suggests one should undertake such activities, but one must not get stuck there. One cannot get rid of the root cause of birth and death without self realization. As such, a Jain must understand and apply detachment for the purpose of gaining realization. However, he states that if one bears hardships that do not lead to a reduction in defilement, one strays from the path to liberation.
Буддизм
Буддалық пали тіліндегі мәтіндерде "некхамма" деген сөз әдетте "бас тарту" деп аударылады. Бұл сөз сонымен қатар "дүниеден қол үзген және қасиетті өмір салған" немесе "құштарлықтан, тілектерден және құмарлықтан босану" мағынасын да білдіреді. Миларепаның жазбалары – физикалық дененің уақытша екендігін және байланыстан арылу қажеттілігін баса көрсететін канондық Махаяна буддистік мәтіндері. Алыстау – Дзен буддистік философиясының орталық ұғымы. Алыстауды білдіретін ең маңызды қытай тіліндегі техникалық термин – "wú niàn" (無念), ол сөзбе-сөз "ой жоқ" дегенді білдіреді. Бұл ойдың толық жоқтығын емес, керісінше, оймен "кірленбеу" (bù rán 不染) күйін білдіреді. Сондықтан "ажырату" – бұл өз ойларынан ажырау. Бұл – адамның өз ойлары мен пікірлерінен, оның бәрінен толық ажырауы, осылайша оның психикасы мен эмоцияларына зиян келтірмейді.
Regarding the concept of detachment, or non attachment, Buddhist texts in Pali mention nekkhamma, a word generally translated as "renunciation". This word also conveys more specifically the meaning of "giving up the world and leading a holy life" or "freedom from lust, craving, and desires." The writings of Milarepa are canonical Mahayana Buddhist texts that emphasize the temporary nature of the physical body and the need for non attachment. Detachment is a central concept in Zen Buddhist philosophy. One of the most important technical Chinese terms for detachment is "wú niàn" (無念), which literally means "no thought." This does not signify the literal absence of thought, but rather the state of being "unstained" (bù rán 不染) by thought. Therefore, "detachment" is being detached from one's thoughts. It is to separate oneself from one's own thoughts and opinions in detail as to not be harmed mentally and emotionally by them.
Христиандық
Шығыс христиандық монахтық, құмарлықтарды басуға және апатея деп аталатын тыныш, тепе-теңдік күйге жетуге бағытталған, мұқият бақылау тәсілдерін дамытты. Батыс христиандығында Игнатий руханияты, адамның Құдайға және жақындарына толыққанды қолжетімді болуы үшін, кейде бейтараптық деп аталатын, құштарлықтан айырылуды қолдайды.
Eastern Christian monasticism cultivated practices of detached watchfulness which were designed to calm the passions and lead to an ongoing state of calm detachment known as apatheia. In Western Christianity, Ignatian spirituality encourages detachment, sometimes referred to as indifference, in order to maximize a person's availability to God and to their neighbors.
Индуизм
Индуизмнің бейтараптыққа қатысты көзқарасы, өмірдің мәнін түсінуден туындайды. Күдіреттің нағыз соңғы жағдайы – сәтте болу: Адам жауапты және белсенді болғанда, өткен немесе болашақ туралы алаңдамайды. Бейтараптық – өмірдегінің бәріне емес, адамның іс-қимылының нәтижесіне қатысты. Бұл тұжырым Пураникалық және Ведалық әдебиеттерде кеңінен айтылады, мысалы: Вайрагья – индуистік термин, ол көбінесе бейтараптық деп аударылады.
The Hindu view of detachment comes from the understanding of the nature of existence. The true ultimate state sought is that of being in the moment: While one is responsible and active, one does not worry about the past or future. The detachment is towards the result of one's actions rather than towards everything in life. This concept is cited extensively within Puranic and Vedic literature, for example:
Vairagya is a Hindu term which is often translated as detachment.
Стоицизм
Христиандық тәжірибедегі бейтараптылық ежелгі грек философиясынан, ең әсіресе стоицизмнен бастау алады. Стоиктердің пікірінше, апатея, яғни "сабырлылық" немесе "тепе-теңдік" деп аударуға болатын қасиет, дана адамның ерекшелігі еді. Аристотель ізгілік эмоцияның артық және кемдігі арасындағы алтын ортада табылатынын айтса, стоиктер ізгілікпен өмір сүрудің құштарлықтан құтылуға көмектесетінін, нәтижесінде апатеяға жететінін ойлады. Бұл сыртқы оқиғаларға, яғни өз бақылауымыздан тыс нәрселерге эмоционалды немесе жеке пайдаға жарау ниетімен реакция жасауға бейімділікті жоюды білдіреді. Стоиктер үшін бұл әлемге ең оңтайлы және логикалық жауап болды, себебі басқалардың еркі немесе Табиғат тудырған нәрселерді бақылау мүмкін емес; тек өз еркіңізді ғана бақылауға болады. Бұл сезімдерді жоғалту немесе әлемнен толық оқшаулану дегенді білдірмейді. Әлемдік тәртіпке сәйкес дұрыс (ізгі) шешімдер мен іс-қимылдар жасайтын стоик қанағат (eudaimonia) және жақсы сезімдер (eupatheia) сезінеді.
The Christian practices of detachment derive from ancient Greek philosophy, most notably Stoicism. According to the Stoics, apatheia, which can be translated as "equanimity", was the quality that characterized the sage. Whereas Aristotle had claimed that virtue was to be found in the golden mean between an excess and a deficiency of emotion (metriopatheia), the Stoics thought that living virtuously provided freedom from the passions, resulting in apatheia. It meant eradicating the tendency to react emotionally or egotistically to external events, the things that cannot be controlled. For Stoics, it was the optimally rational response to the world, for things cannot be controlled if they are caused by the will of others or by Nature; only one's own will can be controlled. That did not mean a loss of feeling, or total disengagement from the world. The Stoic who performs correct (virtuous) judgments and actions as part of the world order experiences contentment (eudaimonia) and good feelings (eupatheia).