Кіріспе

Англо-американдық хор музыкасының түрлері. Фугинг көйлі (көбінесе фюгинг көйлі деп жазылады) – англо-американдық халықтық хор музыкасының бір түрі. Фугинг көйлілер американдық қасиетті арфа ән айту дәстүріндегі әндердің көп бөлігін құрайды. Олар алғаш рет 18 ғасырдың ортасында гүлденді және бүгінге дейін жазылуда.

Сипаттама

Фугинг – қасиетті музыка, нақтырақ айтқанда, протестанттық гимндер. Олар төрт дауысты хорға а капелла орындау үшін жазылған. Джордж Пуллен Джексон фугинг күйін былай сипаттады:

Формаға сәйкес келетін белгілі бір фугинг күйі – 1800 жылы Еремия Ингаллс жазған "Нортфилд". Авторы – Айзек Уоттс.

Фугингтің әртүрлі күйлері

Джордж Пуллен Джексонның жоғарыдағы сипаттамасы фугинг күйінің әдеттегі формасын көрсетеді, бірақ оның да өз өзгешеліктері бар. Джексон төрт дауыстың кіру ретін "төменнен жоғарыға" (бас, тенор, альт, требль) деп сипаттайды, бірақ бұл жалғыз мүмкін нұсқа емес. Шындығында, 1991 жылғы "The Sacred Harp" басылымында жарияланған фугинг күйлерінде бұл тіпті ең көп кездесетін тәртіп емес; ең көп таралған реті – бас, тенор, требль, альт. Тағы да көптеген реттер болуы мүмкін, әсіресе композиторлар бірден екі дауысты қосатын жағдайларда (онда төрт кіріс орнына үш ғана болады). Дегенмен, бас дауыстар ең болмағанда алғашқы топқа кіруі керек деген жалпы қағида бар сияқты. Бұл кірісті берік бас партиясымен қолдау қалауынан туындауы мүмкін, немесе бұл тек практикалық мәселе: қалыптасқан дәстүрдің күшіне орай, бас әншілері музыкалық фразаның басында жеке ән салуға мол тәжірибе жинаған, ал басқа дауыстарда мұндай тәжірибе жоқ. Сондықтан баспен басталатын фугинг күйі орындалу кезінде тұрақтырақ болады.

Тарих

Фугинг әндері 18 ғасырдың ортасында Англияда пайда болды. Алғашқы фугинг күйлерін саяхатшы ән оқытушылары жасады, оларды Ирвинг Лоуэнс былай сипаттады: [Ән оқытушылары] көбінесе дәстүрлі стандарттар бойынша жеткіліксіз білім алған. [Олар] ауылдан ауылға аралап, псалмыр ән салудың қыр-сырын және музыканың негіздерін үйренгісі келетіндерге үйрету арқылы күнкөріс жасады. Өздерінің көбінесе аз табыстарын толықтыру үшін [бұл ән шебері] өзі жинаған ән кітаптарын жиі сататын, онда оның өзі шығарған псалмыр күйлері оның шеберлігі мен өнерінің үлгісі ретінде ұсынылған. Лоуэнс айтуынша, осы ән шеберлері жасаған фугинг күйлері бастапқыда толық псалмыр күйінің соңына тіркелген жеке фугинг бөлімінен тұрды. Кейіннен фугинг көбірек біріктіріліп, әрі қарай әннің басым бөлігіне айналды.

Фугалық күйлер мен фугалар

"Фуга" және "фугалық күй" терминдерінің ұқсастығы осы екі форманы оңай шатастыруға мүмкіндік береді. Бір кезде бір музыка зерттеушісі айтқандай, фугалық күй – фуга жазуға жасалған сәтсіз тыраштандыру емес. Бұл екі жанрдың құрылымдық айырмашылықтарынан анық көрінеді: фугада дауыстар шығарманың басында кезекпен басталады, ал фугалық күйде мұндай сәт шығарманың шамамен үштен бір бөлігінен кейін пайда болады. Сонымен қатар, фугада әр басталуда қолданылатын музыкалық материал ("тақырып" деп аталады) шығарма бойына көп рет қайталанады, ал фугалық күйде ол көбінесе тізбектелген кірістердің бір жерінде ғана кездеседі, ал жұмыстың қалған бөлігі текстура жағынан көбірек гомофониялық болып келеді. Шындығында, "фугалық" сөзі "фуга" сөзінен туындамаған. Керісінше, Ирвинг Лоуэнс атап көрсеткендей, екі термин де одан бұрынғы, жалпы қолданыста болған сөздерге (соңғы кезде латын тілінен аударғанда *fugere* – "қашу") қатысты. Ол Томас Морлидің сөздерін келтіреді, ол 1597 жылы жарияланған "Plaine and Easie Introduction to Practicall Musicke" еңбегінде былай деп жазған: "Егер бір бөлік басталып, екіншісі соның үзіндісін бірнеше ноталар бойы қайталаса, онда біз мұны фуга деп атаймыз". Қазіргі заманғы музыкалық терминологияда бұл "канон" деп аталады, бірақ Лоуэнс бұл сөздерді еркін түсіндіріп, "фугалық – қазіргі кезде біз еліктеу арқылы жазу техникасы деп атайтынымыздың шамамен синонимі" дейді.