Кіріспе

Нейрологияда абулия немесе абулия (βουλή, "ерік" дегенді білдіреді) – ерік немесе бастамашылықтың жоқтығын көрсетеді және мотивацияның төмендеуінің бұзылуы ретінде қарастырылуы мүмкін. Абулия мотивацияның төмендеу спектрінің ортасында орналасады, апатия одан аз, ал акинетикалық мутизм абулиядан көбірек айқын болады. Бұл жағдай бастапқыда ерік-жігердің бұзылуы деп есептелді, абулиямен күресетін адамдар өздігінен әрекет ете алмайды немесе шешім қабылдай алмайды; олардың жағдайының ауырлығы жеңілден күштіге дейін өзгеруі мүмкін. Акинетикалық мутизмде көптеген науқастар, олар "ерік" еткенде немесе қозғалыс жасауға тырысқанда, "қарсы ерік" немесе "қарсылық" сезінетінін айтады.

Симптомдар мен белгілер

Абулия деп аталатын клиникалық жағдай алғаш рет 1838 жылы сипатталған; алайда, содан бері бірнеше түрлі, кейбіреулері қарама-қайшы анықтамалар пайда болды. Абулия – бұл жігердің, көріністің, мінез-құлқының және сөйлеу шығарудың жоғалуы, сондай-ақ сөйлеудің баяулауы және сөйлеуге кешігудің ұзақтығы, спонтанды ой мазмұны мен бастамашылықтың азаюы, соңғы кезде "әрекет, эмоция және танымның төмендеуі" ретінде қарастырылады. Науқастар тамақты сағаттап аузында ұстап, жұта алмай қалуы мүмкін.

Базальді ганглияның зақымдануы

Алдыңғы лобты бөлігіне және/немесе базальды ганглияға келген жарақаттар адамның сөйлеуді, қимылды және әлеуметтік өзара әрекеттесуді бастау қабілетіне бөгет жасайды. Зерттеулер көрсеткендей, бас жарақаты алған барлық науқастардың 56,7%-ы және базальды ганглиялары зақымдалған науқастардың 13%-ы қандай да бір деңгейде мотивацияның төмендеуін сезінеді.

Алдыңғы жіпшелі ішегінің зақымдануы

Алдыңғы цингуляциялық контур алдыңғы цингуляциялық қабықтан, сонымен қатар Бродманның 24-аймағы деп аталады, және оның вентромедиалдық каудатты қамтитын вентральды стриатумға бағытталған проекцияларынан тұрады. Бұл айналым вентральді паллидумға жалғасады, ол таламустың алдыңғы ядросына қосылады. Бұл контур мінез-құлықты бастау, мотивация және мақсатқа бағытталғандық үшін маңызды, дәл осы қасиеттер мотивациясы төмен науқастарда жетіспейді. Контурдың кез келген нүктесінде немесе бір жақты зақымдану жарақаттың қай жағында болғанына қарамастан, абулияға алып келеді, бірақ екі жақты зақымдану болған жағдайда науқаста мотивацияның күрт төмендеуі, акинетикалық мылқаулық байқалады.

Диагностика

Абулияны диагностикалау қиынға түсуі мүмкін, себебі ол мотивацияның төмендеуіне байланысты басқа екі аурудың арасында жатыр. Сондықтан, абулияның өте ауыр жағдайын акинетикалық немқұрайлық деп, ал жеңіл жағдайын апатия деп қате түсінуі мүмкін, нәтижесінде науқасқа тиісті ем көрсетілмейді. Егер оны апатиямен шатастырса, науқасты физикалық оңалту немесе басқа да шараларға тартуға тырысуы мүмкін, бірақ олардың сәтті болуы үшін күшті мотивация қажет, ал ол жоқ болады. Абулияны диагностикалаудың ең дұрыс жолы – науқасты клиникалық түрде бақылау және оның жақын туыстары мен жақындарынан сұрақ алып, дәрігерге науқастың бұрынғы және қазіргі мінез-құлқының айырмасын анықтауға көмектесу. Соңғы жылдары жасалған КТ немесе МРТ сканерлері арқылы жүргізілген зерттеулер, абулияның басты себептерінің бірі болып табылатын мидың зақымдануын анықтауға өте пайдалы екенін көрсетті.

Альцгеймер ауруы

Альцгеймер ауруымен ауыратын пациенттердің 25–50% мотивация тапшылығынан зардап шегеді. Депрессия осы аурумен ауыратын науқастарда жиі кездессе де, абулия – депрессияның ғана көрінісі емес, себебі абулиясы бар Альцгеймер ауруымен ауыратын науқастардың жартысынан астамы депрессиямен ауырмайды. Бірнеше зерттеу абулияның мидың префронтальды аймақтарындағы метаболизмнің төмендеуінен туындайтын ауыр деменция жағдайында көбірек кездесетінін көрсетті. Альцгеймер ауруы және абулиясы бар пациенттер, мотивация тапшылығы жоқ Альцгеймер ауруымен ауыратын пациенттерге қарағанда едәуір жасырақ емес. Сонымен қатар, абулияның таралуы жеңіл Альцгеймер ауруы бар пациенттерде 14%-дан ауыр Альцгеймер ауруы бар пациенттерде 61%-ға дейін артты, бұл пациент өскен сайын дамитын күйзеліс болуы мүмкін.