Кіріспе

Мексикалық иезуит діни қызметкері, мартир және қасиетті

Хосе Рамон Мигель Агустин Про Хуарес, сондай-ақ қасиетті Мигель Про, SJ (13 қаңтар 1891 – 23 қараша 1927) – Плутарко Элиас Каллес президенттігі кезінде бұрынғы Мексика президенті Альваро Обрегонды бомбалау және өлтіруге талпыныс жасады деген жалған айыптаумен жазаланған мексикалық иезуит діни қызметкері. Проның сотсыз, дәлелдерсіз тұтқындалуы Кристеро соғысы кезінде кеңінен танылды. Діни ізгілігімен және күнәсіздігімен белгілі болған ол 1988 жылдың 25 қыркүйегінде Римде Иоанн Павел II папасымен "дінге деген жеккөрушілікпен" ("in odium fidei") өлтірілген католик мартирі ретінде қасиетті деп жарияланды.

Тарихи негіздер

Про қайтыс болған кезде Мексиканы дінге және католиктерге қатысты өте қатал саясат ұстанған президент Плутарко Элиас Каллес басқарды, ол жазушы Грэм Гриннің "Елизавета патшайым тұсында болғаннан бері дінге ең қатыгез қуғын-сүргін" деп атаған кезеңді бастады.

Балалық шақ

Мигель Про, толық аты Хосе Рамон Мигель Агустин, 1891 жылдың 13 қаңтарында Закатекас штатындағы Гуадалупеде шахтер отбасында дүниеге келді. Ол он бір баланың үшіншісі еді, олардың төртеуі нәресте немесе кішкентай кезінде қайтыс болды. Кішкентай шағынан бастап оны "Коколь" деп лақап атайтын. Оның екі қарындасы монастырьға кірді. 1911 жылдың 15 тамызында ол Ель Льянодағы иезуит жаңалықтарына қабылданды.

Мексикадағы иезуит өмірі, қуғын-сүргін, шетелге жер аударылу және діни қызметке тағайындау

Оның серіктерінің бірі, Пулидо, оның «мұндай тамаша зиялылықты ешқашан көрмегенін, оның ешқашан қабақтанбайтын, әрқашан жарқыраған» деді. Ол қайырымдылығымен және рухани тақырыптарды тыңдаушыларын жалықтырмай сөйлей білуімен танымал болды. Пулидо оның екі жағы бар екенін айтты: ойыншыл жағы мен дұғалы жағы. Ол шіркеуде көп уақыт өткізгенімен де белгілі болды. Мексикада елдің жаңа конституциясы қол қойылды (1917). 1917 жылғы Мексика Конституциясының бес бабы Католик шіркеуін басуға бағытталған. 3-бап мектептерде дінсіз білім беруді міндеттеді, шіркеудің бастауыш және орта білім беруге қатысуына тыйым салды. 5-бап монахтық діни ордендерді тыйым салды. 24-бап шіркеу ғимараттарының сыртында дін тануға тыйым салды, ал 27-бап діни ұйымдардың мүлікке ие болу құқығын шектеді. Соңында 130-бап дін қызметкерлерінің негізгі азаматтық құқықтарын жойды: дін қызметкерлері мен діни қызметкерлерге киімдерін киюге тыйым салынды, дауыс беру құқығынан айырылды және баспасөзде қоғамдық істерге пікір білдіруге тыйым салынды. Конституцияның дінге қарсы ережелерінің көп бөлігі 1998 жылы алынып тасталды. Теологиялық білімі үшін Про Бельгияның Энгьен қаласына жіберілді, онда француз иезуиттері (өздері де жер аударылған) теология факультеті болды. Оның денсаулығы нашарлай берді. Ол 1925 жылдың 31 тамызында дін қызметкері болып тағайындалды. Ол сол кезде былай деп жазды: «Киелі Рухтың тәтті рақымын сізге қалай түсіндіруге болады? Мен дін қызметкері болып тағайындалған күні, әсіресе епископпен бірге қасиеттілік сөздерін айтқанда, көз жасымды тоқтаталмадым. Салтанатты рәсімнен кейін жаңа дін қызметкерлері ата-аналарына алғашқы баталарын берді. Мен бөлмеме кіріп, отбасымның суреттерін үстелге қойып, жан-жүрегіммен батамды бердім». Діни қызметкер ретіндегі алғашқы жұмысы Бельгияның Шарлеруа қаласындағы шахтерлермен жұмыс істеу болды. Жұмысшылардың социалистік, коммунистік және анархистік ұстанымдарына қарамастан, ол оларды өз жағына тарта алды және оларға Ілгі хабарды уағыздады. Діни қызметке тағайындалғаннан кейін үш ай өткен соң, ол жара ауруына байланысты бірнеше операция жасауға мәжбүр болды. Ол көңілді және батыл болды, күшін дұғасынан алатынын түсіндірді.

Мексикаға оралу

1926 жылдың жазында Еуропадағы оқуын аяқтаған соң Про Мексикаға оралды. Жолда ол Лурдеске барып, онда әйін жасап, Лурдес Анамыздың үңгірін аралады. Про 1926 жылдың 8 шілдесінде Веракрусқа келді. Плутарко Элиас Каллес Мексика президенті болды. Алдыңғы президенттерден өзгеше, Каллес 1917 жылғы конституцияның католиктерге қарсы қағидаларын қатаң түрде сақтады, сонымен қатар «Каллес заңы» деп аталған заңды енгізді. Бұл заң үкіметті сынаған дін қызметкерлеріне (бес жылға бас бостандығынан айыру) немесе шіркеуден тыс жерде діни киім кигендерге (500 песо) нақты жазалар белгіледі. Бұл заң 1926 жылдың 31 шілдесінде күшіне енді. Осы кезде Табаско штаты сияқты кейбір штаттарда, католиктерге қарсы белгілі Томас Гарридо Канабал басшылығымен, барлық шіркеулер жабылып, штаттың барлық аймағында ашық қызмет ететін дін қызметкерлерінен тазартылды. Олардың көпшілігі өлтірілді, біреулері үйленуге мәжбүр болды, ал қалғандары өміріне қауіп тудыра отырып, жасырын қызмет етті. Отанына оралған Про «жер астына» түсуге мәжбүр болған шіркеуде қызмет етті. Ол Евхаристияны құпия түрде өткізіп, кішкентай католик топтарына басқа да қасиетті дұғаларды оқыды. Проның жер асты шіркеуіндегі қызметі туралы мәліметтер оның «Кокол» лақап атымен қол қойған көптеген хаттарынан алынған. 1926 жылдың қазан айында оны қамауға ордер берілді. Ол қамауға алынып, келесі күні түрмеден босатылды, бірақ бақылауда қалды.

Тұтқындау және өлтіру

1927 жылы қарашада Альваро Обрегонды өлтіруге жасалған сәтсіз талпыныс оны тек жаралады, бұл мемлекетке Проны тағы да тұтқындауға, осы жолы оның бауырлары Умберто мен Робертомен бірге, себеп болды. Өлтіруге қатысқандығын мойындаған жас инженер Про ағайындарының ісіне қатысы жоқ екенін куәландырды. Мигель мен оның бауырлары Мексика қаласындағы тергеу бөліміне жеткізілді. 1927 жылғы 23 қарашада Про сотсыз-сусыз атылып өлтірілді. Президент Кальес Обрегонды өлтіруге жасалған талпыныс үшін Проны өлімге кесуге бұйрық берді. Кальес өлім жазасын орындауды мұқият фотоға түсірді, ал келесі күні елдің барлық газеттері бұл суреттерді бірінші бетке шығарды. Кальес бұл суреттерді көргенде, оның әскеріне қарсы күресіп жатқан кристеро көтерілісшілерін, әсіресе Халиско штатында қорқытады деп ойлаған болуы мүмкін. Бірақ нәтиже кері болды. Ату отрядының алғашқы оқтары оны өлтіре алмағандықтан, бір әскер сарбазы оны жақыннан атты. Кальес Проның қоштасу рәсіміне жиналған 40 мың адамды қарап отырғаны айтылады. Тағы 20 мың адам оның жерленген жерінде дін қызметкерінің қатысуынсыз күтіп тұрды, ал оның әкесі соңғы сөздерін айтты. Кристеролар одан да белсенді болып, жаңа күшпен шайқасты, олардың көпшілігі ату отрядының алдындағы Проның газеттегі суретін алып жүрді.