Кіріспе

Қытай жазушысы Чжоу Цзуорен (16 қаңтар 1885 – 6 мамыр 1967) – қытай жазушысы, көбінесе эссеші және аудармашы ретінде танымал. Ол Лу Сюньнің (Жоу Шурен, 周树人) кіші інісі, үш бауырдың екіншісі. 1945 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысынан кейін Чжоу, Хи Цзян Кай-Шек басқарған Ұлттық үкімет тарапынан мемлекетке опасыздық жасады және жапондықтармен байланыс күйді деген айыппен тұтқындалды.

Ерте өмір

Шаосин қаласында дүниеге келген ол, жас кезінде Цзяннань әскери-теңіз академиясында білім алған. 1906 жылы ағасы Лу Сюньнің жолымен Жапонияға оқуға кетті. Жапонияда жүргенде ол Евангелияны классикалық қытай тіліне аудару ниетімен ежелгі грек тілін оқуға кірісті, сондай-ақ Риккё университетінде революционер-ғалым Чжан Бинлиньнің қытай филологиясы бойынша лекцияларын тыңдады, әлде ол азаматтық инженерияны оқуға баруы керек еді. 1911 жылы жапон әйелімен бірге Қытайға оралып, түрлі оқу орындарында сабақ берді.

Төртінші мамыр қозғалысы кезінде

"La Jeunesse" журналына ана тілінде эсселер жазып, Чжоу мамыр төртінші қозғалысының және Жаңа мәдениет қозғалысының қайраткері болды. Ол әдебиет реформасын қолдаушы болды. 1918 жылы жариялаған мақаласында ол "адамилық әдебиет" құруға шақырды, онда "адамның сезімдері мен табиғатына қарсы келетін кез келген дәстүр немесе ереже жойылсын немесе түзетілсін" деді. Ол, мысал ретінде, ата-аналары үшін өмірін құрбан еткен балалар мен қайтыс болған күйеулерімен бірге жерленген әйелдерді келтірді. Чжоудың идеал әдебиеті демократиялық және жекелей болды. Бірақ Чжоу "демократиялық" және "халықтық" әдебиет арасында ажырату жасады. Қарапайым халық соңғысын түсіне алады, бірақ біріншісін түсінбейді. Бұл қарапайым халық пен элита арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Чжоу Пекин операсы сияқты элиталық дәстүрлі өнерді сынады. Оны "қорқынышты", "көңілді қалдырмайтын", "мақтанғақ" деп атады, ал ән салуды "адамға жат дыбыс" деп сипаттады. Ол өз зерттеулерін "әр алуанда" деп атады және "Менің әртүрлі зерттеулерім" (我的杂学) атты эссе жазды. Ол фольклор, антропология және табиғаттанумен қызығушылық танытты. Оның сүйікті жазушыларының бірі – Хавелок Эллис. Ол сонымен қатар аудармашы да болды, классикалық грек және классикалық жапон әдебиеттерін аударды, оның ішінде грек мимдерінің жинағы, Сапфоның лирикасы, Еврипидтің трагедиялары, Кодзики, Шикитей Санбаның Укиёбуро, Сей Шонагонның Макура но Соши және Кёген жинағы кірді. Өмірінің соңында аяқтаған Лукианның диалогтарын аударғанын өзінің ең үлкен әдеби жетістігі деп есептеді. Ол сондай-ақ (ағылшын тілінен) "Али Баба" әңгімесін қытай тіліне аударды (ол Xianü Nu 俠女奴 деп белгілі). 1930 жылдары ол Лин Ютанның "The Analects Fortnightly" юмор журналына тұрақты үн қосты және Қытайдың юмор, сатира, пародия және әзілдеу дәстүрлері туралы көп жазды, тіпті "Ащы шай студиясынан әзілдер" (Kucha'an xiaohua ji) жинағын құрастырды. 1939 жылы Пекин университетінің ректоры болды.

Кейінгі өмірі

1945 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысынан кейін Чжоу Чианг Кайшектің Ұлттық үкіметі тарапынан мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалды. Бұл тұтқынға алу себебі – Жапондық оккупация кезінде солтүстік Қытайдағы Ван Цзинвэй үкіметімен байланыста болды деген күдік болды. Чжоу Нанкин түрмесінде 14 жылға кесілді, бірақ 1949 жылы коммунистік үкімет оны кешіргеннен кейін босатылды. Сол жылы ол Пекинге оралды. Ол жазу және аудармамен айналысып, шығармаларын псевдонимдермен жариялады. Мәдени революция кезінде аурудан қайтыс болды. Қытай Халық Республикасының алғашқы онжылдықтарында Чжоу Зуореннің жазбалары, оның мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыптарға байланысты, оқырмандарға кеңінен қолжетімді болған жоқ. Оның шығармалары тек 1980 жылдары ғана қайта қолжетімді болды. 2001 жылы қытай ғалымы Цян Ликунь (錢理群) «Чжоу Зуореннің өмірбаяны» (周作人传) атты Чжоу Зуореннің толыққанды өмірбаянын жариялады.