Екінші дүниежүзілік соғыста Финляндия және Швеция арқылы неміс әскерлерінің транзиті
Transit of German troops through Finland and Sweden
Екінші дүниежүзілік соғыста Финляндия мен Швеция арқылы неміс әскерлерінің транзиті, елдердің бейтараптық саясаты, Кеңес Одағымен қарым-қатынас талданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Финляндия және Швеция арқылы неміс әскерлерін тасымалдау мәселесі, Финляндияның нацистік Германиямен Ұзақ соғыстағы әрекеттерімен және соғыс жылдары швед темір кенінің экспортымен бірге, қазіргі скандинавия тарихының ең даулы мәселелерінің бірі болды. 1940 жылдың сәуір-маусым айларында Норвегияға неміс басқыншылығы кезінде және одан кейін неміс талаптарына шведтердің келісуі, көптеген шағын еуропалық елдерде үлкен құрметке ие болған бұрынғы бейтараптық саясатынан елеулі айырмашылық ретінде қарастырылды. Бұл фактілер жарияланғаннан кейін, Кеңес Одағы Финляндиядан да сондай, бірақ одан да кең ауқымды жеңілдіктерді талап етті, бұл үшін үшінші рейхті Финляндия арқылы транзиттік құқықтарды ұсынуға шақырды, ал финдерге қару-жарақ жетіспейтін еді. Бұл Финляндияға қатысты Германия саясатының өзгеруінің және жақсаруының алғашқы нақты дәлелі болды, нәтижесінде Финляндия Кеңес Одағына қарсы Ұзақ соғыста (25 маусым 1941 – 4 қыркүйек 1944) нацистік Германиямен бірге соғысуға ие болды.
The matter of German troop transfer through Finland and Sweden during World War II was one of the more controversial aspects of modern Nordic history beside Finland's co belligerence with Nazi Germany in the Continuation War, and the export of Swedish iron ore during World War II. The Swedish concession to German demands during and after the German invasion of Norway in April–June 1940 is often viewed as a significant breach with prior neutrality policies that were held in high regard in many smaller European nations. After they were publicly acknowledged, the Soviet Union immediately requested a similar but more far reaching concession from Finland, which invited the Third Reich to trade similar transit rights through Finland in return for weaponry lacked by the Finns. This was the first significant proof of a changed, more favorable, German policy vis à vis Finland, that ultimately would put Finland in a position of co belligerence with Nazi Germany in the Continuation War against the Soviet Union (25 June 1941 – 4 September 1944).
Германия әскерлері Швеция арқылы
1940 жылы 9 сәуірде Дания мен Норвегияға шабуыл жасалғаннан кейін Швеция және Балтық теңізінің қалған елдері нацистік Германия мен Кеңес Одағының арасында қоршауға түсті, ал олар Молотов-Риббентроп келісімінде ресми түрде бекітілгендей, бір-бірімен достық қарым-қатынаста болды. Норвегиядағы ұзақ соғыс немістердің Швециядан жанама көмек сұрауын күшейтті, бірақ швед дипломаттары немістерге шведтердің норвегиялық туындарына деген жақындығын еске салып, бұл талаптарды тойтарып алды. Норвегиядағы әскери қимылдар аяқталғаннан кейін бұл аргумент күшін жойды, нәтижесінде Министрлер кабинеті неміс қысымына көніп, Германия мен Норвегия арасында швед теміржолдары арқылы үздіксіз (қарусыз) әскер тасымалдауға рұқсат берді. Бұл тасымалдардың көлемі құпия сақталды, бірақ көп ұзамай тараған қауесеттер премьер-министр Пер Альбин Ханссонды олардың бар екенін мойындауға мәжбүр етті. Ресми түрде пойыздар жараланған және демалыстағы (permittent tåg) әскерлерді тасымалдады, бұл Швецияның жариялаған бейтараптығын бұзу болар еді. Барлығында, 1943 жылдың 15 тамызында транзит келісімі тоқтатылғанға дейін 100 000-ға жуық теміржол вагоны 1 004 158 әскери қызметкерді Германияға, ал 1 037 158 әскери қызметкерді Норвегияға Швеция арқылы тасымалдады. 1941 жылдың жазында Германияның Кеңес Одағына басып кіргенінен кейін, «Барбаросса» операциясы, немістер 1941 жылдың 22 маусымында Швециядан кейбір әскери жеңілдіктер сұрады. Швеция үкіметі логистикалық қолдау көрсету туралы осы өтініштерді қанағаттандырды. Ең даулы жеңілдік – толық қаруланған және жауынгерлік дайындықтағы 163-ші жаяу әскер дивизиясын Норвегиядан Финляндияға теміржол арқылы көшіруге рұқсат беру туралы шешім болды. Швецияда осы шешімге байланысты саяси пікірталас «жазғы күн тоғысының дағдарысы» деп аталды. Карл Густаф Скотттың зерттеулері, алайда, «дағдарыс» ешқашан болмағанын және «дағдарыс Социал-демократиялық партияның және оның басшысы Пер Альбин Ханссонның саяси беделін қорғау үшін кейіннен тарихи тұрғысынан құрастырылғанын» көрсетеді.
After Denmark and Norway were invaded on 9 April 1940, Sweden and the other remaining Baltic Sea countries became enclosed by Nazi Germany and the Soviet Union, then on friendly terms with each other as formalized in the Molotov–Ribbentrop Pact. The lengthy fighting in Norway resulted in increased German requests for indirect assistance from Sweden, demands that Swedish diplomats were able to fend off by reminding the Germans of the Swedes' feeling of closeness to their Norwegian brethren. With the conclusion of hostilities in Norway this argument became untenable, forcing the Cabinet to give in to German pressure and allow continuous (unarmed) troop transports, via Swedish railroads, between Germany and Norway. The extent of these transports was kept secret, although spreading rumors soon forced prime minister Per Albin Hansson to admit their existence. Officially the trains transported wounded soldiers and soldiers on leave (permittent tåg), which would still have been in violation of Sweden's proclaimed neutrality. In all, close to 100,000 railroad cars had transported 1,004,158 military personnel on leave to Germany and 1,037,158 to Norway through Sweden by the time the transit agreement was disbanded on 15 August 1943. After the German invasion of the Soviet Union in early summer of 1941, Operation Barbarossa, the Germans on 22 June 1941 asked Sweden for some military concessions. The Swedish government granted these requests for logistical support. The most controversial concession was the decision to allow the railway transfer of the fully armed and combat ready 163rd Infantry Division from Norway to Finland. In Sweden the political deliberations surrounding this decision have been called the "midsummer crisis". Research by Carl Gustaf Scott argues however that there never was a "crisis", and that "the crisis was created in historical hindsight in order to protect the political legacy of the Social Democratic Party and its leader Per Albin Hansson."
Финляндия арқылы совет әскерлерін тасымалдау
1940 жылғы наурыз айында Қысқы соғысты аяқтаған Мәскеу бейбіт шарты Финляндияға Фин шығанағына кіреберісіндегі Ханко түбегінде Кеңес теңіз күштеріне теңіз базасын орнатуға рұқсат беруді талап етті. Шартта әскерлер мен материалдарды тасымалдау құқықтары туралы ешқандай ереже болған жоқ, сондықтан Финляндия басшылығы Кеңес Одағы базаны теңіз жолымен жабдықтамақ деген ойда қалды. 9 шілдеде Швеция Германияға транзит құқығын бергенін ресми түрде мойындағаннан кейін екі күн өткен соң, Кеңес Сыртқы істер министрі Молотов Финляндия арқылы, Финляндия теміржолы арқылы транзит құқығын тегін беруді талап етті. Одан кейінгі келіссөздерде фин жағы Финляндия аумағында бір уақытта үшқа дейін совет пойызы болуын шектеуге қол жеткізді. 6 қыркүйекте келісімге қол қойылды.
The Moscow Peace Treaty that ended the Winter War in March 1940 required Finland to allow the Soviet Navy to establish a naval base on the Hanko Peninsula, at the entrance to the Gulf of Finland. The treaty didn't contain any provisions for troop and material transfer rights, and Finland's leadership was left with the impression that the Soviet Union would supply the base by sea. On 9 July, two days after Sweden had officially admitted to having granted transfer rights to Germany, Soviet Foreign Minister Molotov demanded free transfer rights through Finland, using Finnish Railways. In the ensuing negotiations the Finns were able to limit the number of Soviet trains simultaneously in Finland to three. An agreement was signed on 6 September.
Финляндия арқылы неміс әскерлерін тасымалдау
1940 жылдың жазында нацистік Германияның Норвегияны басып алуы әскерлер мен оқ-дәрілерді теңіз арқылы ғана емес, сонымен қатар Швеция мен Финляндияның бейтарап елдері арқылы да тасымалдау қажеттігін көрсетті. Норвегияның солтүстігіне ең қолайлы жол – Финляндиядан өтетін қиын жүк көлігі жолы болды. Қысқы соғыстан кейін, Германия Кеңес Одағының жағында болған кезде, Финляндия мен Үшінші рейх арасындағы дипломатиялық қатынастар жақсарды. 18 тамызда Германияға Арктика бойындағы ұзақ жүк көлігі жолында қолдау базаларын құруға рұқсат беретін келісімге қол жеткізілді. Келіссөздерді фин әскери басшылығы мен Герман Герингтің жеке өкілі Йозеф Велтженс жүргізді. Келісім 21 қыркүйекте Вааса портына алғашқы неміс әскерлері келгенге дейін құпия сақталды. Неміс тасымалдау құқықтары, тікелей мәтіні болмаса да, орыс-фин Мәскеу бейбіт шартының және орыс-неміс Молотов-Риббентроп пактісінің мәніне қайшы келді. Бірақ финдер бұл келісімді Кеңес Одағының күшейіп бара жатқан қысымына қарсы тепе-теңдік ретінде қабылдады. Солтүстік Финляндия арқылы өтетін транзит жолының маңызды символдық мәні болды, алайда операция Барбароссаға дейін оның тасымалдау көлемі айтарлықтай болған жоқ. Сол кезде бұл маршрут Финляндияның солтүстігіне бес вермахт дивизиясын орналастыру үшін қолданылды.
In the summer of 1940, Nazi Germany's occupation of Norway brought to the fore the need to transfer troops and munitions not only by sea, but also through the neutral countries of Sweden and Finland. The most convenient route to northernmost Norway was a rough truck road that passed through Finland. Diplomatic relations between Finland and the Third Reich improved after the Winter War, when Germany had sided with the Soviet Union, and on 18 August an agreement was reached that allowed Germany to set up supporting bases along the long Arctic truck road. The negotiations were carried out between the Finnish military leadership and Hermann Göring's personal emissary Josef Veltjens. The agreement was kept secret until the first German troops arrived in the port of Vaasa on 21 September. The German transfer rights were in breach of the spirit, if not the letter, of the Russo Finnish Moscow Peace Treaty, as well as the Russo German Molotov–Ribbentrop Pact, but the Finns greeted the agreement as a balance against the increasing pressure from the Soviet Union. The transit road through northern Finland had a significant symbolic value, but in transit volume it was of lesser significance until the run up to Operation Barbarossa, when the route was used to deploy five Wehrmacht divisions in northern Finland.
Танымал мәдениетте
Attentatet i Pålsjö skog — 1996 жылы Ханс Альфредсонның балама тарих романы. Кітапта швед коммунистерінің тобы Швеция арқылы өтетін неміс пойызын жарқызып, оның бортындағы Ева Браунды өлтіреді. Гитлер ашуланып, Швецияға шабуыл жасайды, ол 1941 жылдың 12 мамырында капитуляциялайды. "Konjak & nazister" ("Коньяк және нацистер") — Euskefeurat тобының әні, ол Абискодағы неміс пойызына жасалған саботаж туралы айтады, онда олар жүк вагонының түбіне тесік салып, үлкен коньяк бөшkesіне жетеді. Карл Герхард 1940 жылы "Den ökända hästen från Troja" ("Атақты Троялық жылқы") әнін орындады, кейін ол тыйым салынды. Ән Исаак Дунаевскийдің мелодиясын, ал Лилль Брор Сёдерлундхтың швед тіліндегі жаңа сөздерін пайдаланды. Ән орындалғанда сахнаға үлкен Далекарлиан атын шығарды, бірақ оның аяқтарының орнына колонналар болды. Сондай-ақ, ішіндегі колонна ашылып, Карл Герхард одан шықты.
Attentatet i Pålsjö skog is a 1996 alternate history novel by Hans Alfredson. In the book a group of Swedish communists blow up a German train passing through Sweden, killing Eva Braun who is on board. Hitler is infuriated and invades Sweden, which surrenders on 12 May 1941. "Konjak & nazister" ("Cognac and Nazis"), a song by Euskefeurat, tells the story of a sabotage on a German train in Abisko where they drill a hole in the bottom of a freight car to get to the large barrel of cognac there. Karl Gerhard performed the revue song "Den ökända hästen från Troja" (The Infamous Trojan Horse) in 1940 and it was later banned. The song used the tune by Isaak Dunajevskij with new words in Swedish by Lille Bror Söderlundh. When the song was performed, a large Dalecarlian horse was brought onto the stage, but instead of legs it had columns. It also had a fifth column that opened and Karl Gerhard stepped out.