Жайме Пас Самора – Боливияның 1989-1993 жж. президенті, саясаткер. Солшыл көзқарастарымен, MIR қозғалысын құруымен белгілі. Биографиясы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боливия президенті 1989-1993 жылдары.
President of Bolivia from 1989 to 1993
Жайм Паз Замора (15 сәуірде 1939 жылы туған) – боливиялық саясаткер, 1989-1993 жылдар аралығында Боливияның 60-шы президенті болды. Сондай-ақ, ол 1982 жылдың қазанынан 1984 жылдың желтоқсанына дейін Эрнан Силес Суасо президенттігі кезінде Боливияның 32-ші вице-президенті қызметін атқарды.
Jaime Paz Zamora (born 15 April 1939) is a former Bolivian politician who served as the 60th president of Bolivia from 1989 to 1993. He also served as the 32nd vice president of Bolivia from October 1982 to December 1984 during the presidency of Hernán Siles Zuazo.
МИР-ді құру және Силес Зуазомен одақтасу
Хайме Пас Замора Бельгияда оқыды және 1960 жылдардың аласапыран кезеңінде солшыл және прогрессивті идеялардың ынталы жақтаушысы болды. 1971 жылы диктатор Уго Банцер тарапынан елден қуылғаннан кейін, ол Чилиде Революциялық солшыл қозғалысын (Movimiento de Izquierda Revolucionaria, MIR) құрды, ол бастапқыда Социалистік Интернационалдың құрамына кірді. Көп ұзамай MIR марксистік зиялылардың, әсіресе университет студенттерінің кең қолдауын алды. 1978 жылы Боливияға оралғаннан кейін Пас басқаратын MIR бұрынғы президент Эрнан Силестің Movimiento Nacionalista Revolucionario de Izquierda партиясымен одақ құрды. Осының нәтижесінде Демократиялық және халықтық бірлік (UDP) құрылды. Бұл өзара пайдалы келісім болды, себебі Силес MIR-ге жетіспеген нәрсені ұсынды (1952 жылғы революциядан бастау алған жұмысшы табымен тәжірибе және бедел), ал Пас өз кезегінде Силеске керек болған нәрсені берді: университет студенттері мен жас зиялылардың қолдауын.
Jaime Paz Zamora studied in Belgium and became an ardent supporter of left wing/progressive causes in the turbulent 1960s. Exiled by dictator Hugo Banzer in 1971, he co founded in Chile the Revolutionary Left Movement (Movimiento de Izquierda Revolucionaria, MIR), originally a member of the Socialist International. Soon, the MIR attracted the support of a large portion of the Marxist intelligentsia, especially university students. Upon returning to Bolivia in 1978, Paz's MIR cemented an alliance with the Movimiento Nacionalista Revolucionario de Izquierda of former President Hernán Siles. The result was the formation of the Unidad Democrática y Popular (UDP). It was a mutually beneficial pact, since Siles offered everything the MIR lacked (experience and legitimacy with the working class stemming from the 1952 Revolution) while Paz, in turn, provided Siles what he did not have: the support of the university students and younger intellectuals.
1978 және 1979 жылдардағы шешілмейтін сайлау
UDP 1978 жылғы маусым айындағы сайлауға қатысты, Силес тізімбасы болды және барлық мәліметтерге сәйкес, көп дауыс жинады. Бірақ, үкімет қолдаған кандидат, генерал Хуан Переда атынан жасалған ірі әрекеттер анықталғандықтан сайлау нәтижесі жойылды. 1979 жылы қайта сайлау өтті. Олар да сәтсіз аяқталды, себебі UDP-ның Эрнан Силесі, вице-президенттікке Пазбен бірге түскен болатын, дауыс беруде бірінші орынға шықты, бірақ тікелей сайлау үшін қажетті 50% көпшіліктің қолдауын ала алмады. Осылайша, Боливия Конституциясында көрсетілгендей, келесі басшыны анықтау Конгресске жүктелді. Күтпеген нәрсе (немесе, бәлкім, Боливияда демократиялық тәжірибе болмағандықтан, олай болмауы да мүмкін), Конгресс неше рет дауыс берсе де, ешбір кандидатқа келісе алмады. Соңында, Конгресс Сенат төрағасы доктор Валтер Геварани уақытша президент деп жариялады, 1980 жылы тағы бір сайлау өткізілгенше.
The UDP participated in the June 1978 elections, with Siles at the head of the ticket and, by all accounts won a plurality. The vote was annulled, however, due to the discovery of massive fraud on behalf of the government endorsed candidate, General Juan Pereda. New elections were conducted in 1979. They, too, turned out to be a fiasco, as the UDP's Hernán Siles, with Paz as his vice presidential running mate, finished first at the ballot box, but without attaining the 50% majority necessary for direct election. Thus, it was left to Congress to determine the next Chief Executive, as stipulated in the Bolivian Constitution. Surprisingly (or perhaps not, given the lack of democratic practice in Bolivia at that time) Congress could not agree on any candidate, no matter how many votes were taken. Eventually, Congress proclaimed as temporary President the head of the Senate, Dr. Wálter Guevara, pending the calling of yet a new round of elections in 1980.
1980 жылғы сайлау
Қауіпті жағдайларда Боливияның ультра оңшыл әскерилері "экстремист" Силес пен Паздың Паласио Куэмадоға орналасуына ешқашан келіспейтінін аңғартты, бірақ 1980 жылғы сайлау кампаниясы бұрынғысынша жалғасты. Сәуір айында Паз бен UDP саясаткерлерінің делегациясымен бірге саяхаттап келе жатқан шағын жалға алынған ұшақ Ла-Паз маңындағы Альтиплано аймағында құлап, вице-президенттікке үміткерден басқа барлық адам қаза тапты. Ұшақ полковник Луис Арсеге тиесілі компанияға қарасты болды, ол кейіннен Луис Гарсия Мезаның өте қатал әскери диктатурасында Ішкі істер министрі болып тағайындалды. Бұл кісі өлтіру әрекеті екеніне күмән жоқ. Дегенмен, Паз жарақатынан айығып, "оқиғадан" кейін күшейген қолдауға сүйене отырып, қайтадан кампаниясын жалғастырды. Үш жылдың ішінде үшінші рет өткен сайлауда жеңіске тағы да Силес Зуасо Паз Замора коалициясы жетті. Екеуі де ант қабылдауға дайын тұрғанда, 1980 жылдың 17 шілдесінде генерал Луис Гарсия Меза жасаған төңкеріс демократиялық процесті аяусыз үзіп тастады.
Ominously, the ultra right wing of the Bolivian military began to intimate that it would never stand for the installation in the Palacio Quemado of the "extremist" Siles and Paz, but the 1980 campaign continued unabated. In April, the small rented plane in which Paz and a delegation of UDP politicians were traveling crashed in the Altiplano near La Paz, with the resulting death of all on board except the Vice Presidential candidate. The plane had belonged to a company owned by Colonel Luis Arce, who would surface as Minister of Interior in the upcoming (and quite ruthless) military dictatorship of Luis Garcia Meza. No one doubts that it was an assassination attempt. In any case, Paz recovered from his burns and resumed campaigning, buoyed by the increasing support received in the aftermath of the "accident." The winner of this third vote in three years was, yet again, the Siles Zuazo Paz Zamora formula. The two would have been sworn in, were it not for the July 17, 1980, coup of General Luis García Meza, which brutally interrupted the democratic process.
Биліктегі UDP және Паз вице-президент (1982-1985)
Паз елден қашып кетіп, 1982 жылы әскери тәжірибе өз мәнін жойып, Боливия экономикасы құлдыраудың алдында тұрған кезде қайта оралды. 1980–1982 жылдардағы диктатураның зәбірліліктерінен қарулы күштердің беделі күрт төмендегендіктен, жалғыз шығу жолы – жедел шегіну еді. 1982 жылдың қазан айында елді тағы бір дауыс беруге кеткен шығыннан сақтау үшін 1980 жылғы сайлау қорытындысы расталды, және Силес МИР-дің Хайме Паз вице-президенті ретінде қызметке кірісті. Экономикалық жағдай өте қиын болды, жақын арада қарқынды гиперинфляция процесі басталды. Силес жағдайды бақылауда ұстауға зор қиналды. Әділеттілік танытып айту керек, оған саяси партиялар мен конгресс мүшелерінен аз қолдау түсті, олардың көпшілігі көп жылдық авторитарлық үкіметтен кейін енді ғана қол жеткізген саяси күштерін көрсетуге құштар еді. Кәсіподақтар, Хуан Лечин бастаған, үнемі ереуілдер ұйымдастырып, үкіметтің жұмысын тоқтатты. Осы кезде МИР (Паз басқарып) режимнен алшақтады (1984), Силестің халыққа деген беделі төмендегенде, батып бара жатқан кемеден қашып шықты. 1982–1985 жылдардағы гиперинфляция әлемде тіркелген ең ірі төртінші гиперинфляция болып есептеледі.
Paz fled to exile, but returned in 1982, when the military's experiment had run its course and the Bolivian economy was on the verge of collapse. With the reputation of the armed forces badly damaged by the excesses of the 1980–82 dictatorship, the only way out was a hasty retreat. In October 1982 the results of the 1980 elections were upheld to save the country the expense of yet another vote, and Siles was sworn in, with the MIR's Jaime Paz as his vice president. The economic situation was dire indeed, and soon a galloping hyperinflationary process developed. Siles had great difficulty in controlling the situation. In all fairness, he received scant support from the political parties or members of congress, most of whom were eager to flex their newly acquired political muscles after so many years of authoritarianism. The unions, led by the old firebrand Juan Lechín paralyzed the government with constant strikes. At this point, the MIR (led by Paz) disassociated itself from the regime (1984), deserting the sinking ship when Siles' popularity sank to an all time low. The 1982 85 hyperinflation would end up being the fourth largest ever recorded in the world.
Идеологиялық қайта қарау (19851989)
1985 жылы үкіметтің әлсіздігі Конгрессті мерзімінен бұрын сайлау жариялауға мәжбүр етті, себебі Силес бес жыл бұрын сайланған еді. Силеспен байланысын үзген МИР бұл жолы өз күшімен, президенттікке кең танымал Пазды кандидат ретінде ұсынды. Паз лайықты үшінші орынды алды, ал МНР-дің Виктор Паз Эстенсоро президент болып сайланды (1985–89). 1985–1989 жылдар аралығында МИР-де маңызды идеологиялық өзгерістер болды, Пас пен Оскар Ид марксистік идеялардан және таптық күрес шақыруларынан бас тартуды жақтады. Бұл Перестройка заманы еді, және Шығыс Еуропаның тоталитарлық режимдерінің аяқталып бара жатқаны айқын болды (демек). МИР-дің бағдарламалық өзгерісіне байланысты маңызды дезертирліктер болды (соның ішінде Антонио Аранибардың дезертирлігі ең белгілісі болды), бірақ партия бұрынғыдан гөрі бірігіп, тұтас күйде қалды. Сонымен қатар, партияның сайлауға деген тартымдылығы едәуір артты.
By 1985, the government's impotence prompted Congress to call early elections, citing the fact that Siles had been originally elected five years before. Having broken with Siles, the MIR this time ran on its own, led by the ubiquitous Paz as its presidential candidate. Paz finished a respectable third, and the MNR's Víctor Paz Estenssoro was elected president (1985–89). During the 1985–1989 period, the MIR underwent major ideological transformations, with Paz and Oscar Eid advocating a break with Marxist notions and with any call for class based struggle. These were the days of Perestroika, and the handwriting seemed to be on the wall (so to speak) for the Eastern European totalitarianisms. The MIR's programmatic shift entailed some major defections (most notable of which was that of Antonio Araníbar), but at least the party emerged more united and cohesive than it had been. It also had increased its electoral appeal considerably.
1989 жылғы сайлау және "Патриотикалық келісім"
1989 жылы мамыр айында Пас тағы да президенттікке кандидат болды. Ол үшінші орынды иеленді, бірақ ең көп дауыс жинаған Гонсало Санчес де Лозада мен бұрынғы диктатор Уго Банзерден көп айырмашылық болмады. Әдеттегідей, ешбір кандидат тікелей сайлау үшін қажетті 50%-ды алған жоқ, сондықтан Конгресс келесі мемлекет басшысын таңдау үшін кеңесуге кірісті. Пас 1970 жылдары МИР-ді қуғынға ұшыратқан және жер аударған Банзермен ешқашан ынтымақтаспауға уәде берген еді. Бірақ Банзер, бірінші орын алған Санчес де Лозаданың МНР-мен аяқсыз дауласып, қарым-қатынасын үзді; Банзермен одақ құру мүмкіндігі туғанда, Пас оны қабылдады. Бұл қадам оған және МИР-ге болашақта зор шығын әкелер еді. 1989 жылдың 5 тамызында ол Конгресс тарапынан, генерал Банзердің саяси қолдауының арқасында президент болып сайланды. Бұл күтпеген МИР АДН (Банзер) арасындағы келісім ресми түрде "Патриотикалық келісім" деп аталды, екі көшбасшы Боливияның мүддесі үшін бұрынғы араздықты кешіруге және әлі де нашар демократиялық процесті нығайтуға уәде берді. Көптеген азаматтар оған риза болды, ал басқалары наразылық білдірді.
Paz once more ran for president in May 1989. He finished third, although not far behind the top two vote getters, Gonzalo Sánchez de Lozada and former dictator Hugo Banzer. As usual, no candidate received the 50% necessary for direct election, so Congress began deliberations to choose the next Head of State. Paz had vowed to never cooperate with Banzer, who had exiled and persecuted the MIR in the 1970s. But Banzer had broken acrimoniously with the MNR of the first place finisher Sánchez de Lozada; when the opportunity for an alliance with Banzer materialized, Paz took it. It was a move that would cost him, and the MIR, everything in the years to come. On August 5, 1989, he was elected president by Congress—thanks to the political support received from General Banzer. This seemingly unlikely MIR ADN (Banzer) entente was officially referred to as the "Patriotic Accord," with both leaders announcing the forgiveness of past enmities for the betterment of Bolivia and the consolidation of the as yet fragile democratic process. Many citizens were admired, others revolted.
Пас Замораның президентілігі (1989-1993)
Хаим Пас басқаруының нәтижелі болғанын айтуға болады. Банзермен жасаған одағымен (немесе өзінің жаңа сенімдерімен) шектелген президент, ірі өзгерістер жасауға тырыспады, "өздігінен шек қойды". АҚШ-тың Джордж Буш әкімшілігі ұсынған кока жапырағын толық жоюға ол қарсы болды, бірақ "Есірткіге қарсы соғыс" деп аталатын күшті күштермен ынтымақтасты. Коканың медициналық және өнеркәсіптік қолданылуына мүмкіндік бар екенін жақтады, бірақ нақты нәтижелерге жетпеді. Оның сайлау алдындағы сөздерінде, доктор Пас Эстенссороның неолибералды саясатын "кері қайтару" туралы айтқандары да нәтижесіз аяқталды, себебі жекешелендіру және мемлекеттік меншіктен алу реформаларының көп бөлігі күшінде қалды. Жалпы, Пас "қиындықтарды жеңіп өтті". Пас Замора жылдарының ішкі саясаттағы ең жарқын сәті президенттің өзіне байланысты болуы мүмкін; ол 1993 жылы Боливияның Футболдан Әлем Чемпионатына қатысу құқығын алуына "негіз болды". Білім беру, медицина және жалпы қызметтер жақсарды. Алайда, сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар оның қызметіне нұқсан келтірді, бұл оның бас көмекшісі және MIR ұйымының негізін қалаушысы Оскар Идтің есірткі тасымалымен байланысты болуына байланысты түрмеге қамалуына әкелді. Ол төрт жылдық мерзімін толық өтеді. Сыртқы саясатта Пас Перу жағалауындағы тәуелсіз портты алу бойынша сәтті келіссөздер жүргізді, бірақ Боливия аумағынан аумақтық байланыс болмағандықтан, оның пайдасы шектеулі болды. 1990 және 1992 жылдары оның президенттігі Боливия Республикасы мен Қытай Республикасы (Тайвань) арасындағы дипломатиялық емес және бейресми қарым-қатынастарды Ла-Паста (1990 жылы ашылған) және Тайбэйде (1992 жылы ашылған) өкілдік және коммерциялық кеңселер арқылы қайта жаңартуға қол жеткізді. Вице-президент Сажинс сол кездегі Тайвань президенті Ли Тенг Хуэймен жеке кездесіп, Сажинстің сапары Қытай Республикасы (Тайвань) мен Боливия Республикасы арасындағы экономикалық және техникалық ынтымақтастықты арттыратынын, сондай-ақ боливиялық және тайвандық халықтар арасындағы достық қарым-қатынасты жақсартатынын мәлімдеді.
The administration of Jaime Paz was rather successful. Limited by his alliance with Banzer (and perhaps by his own new convictions), the President "refrained" from attempting major transformations. He opposed the complete eradication of the coca leaf, as proposed by the U. S. administration of George H. W. Bush while cooperating with the main thrust of the so called War on Drugs. He advocated the potential medicinal and industrial use of coca, but achieved very little in the way of concrete results. His repeated pre electoral statements about "rolling back" the neoliberal policies of his predecessor, Dr. Paz Estenssoro, came to nothing too, as the bulk of the privatization and de statization reforms remained in place. All in all, Paz "muddled through," Perhaps the high point of the Paz Zamora years on the domestic front had a lot to do with the president itself; it "centered" on the final qualification of Bolivia for the Soccer World Cup in 1993. The education, medical and general services were improved. On the other hand, corruption allegations disrupted his term; these would eventually lead to the jailing of his chief aide and MIR co founder, Oscar Eid, for drug trafficking connections. He served his full four year prison sentence. In foreign policy, Paz did successfully negotiate the cession of a sovereign port on the Peruvian coast, although without territorial continuity from Bolivian territory its benefits proved rather limited. In 1990 and in 1992 his presidency achieved to restore non diplomatic and unofficial relationships between The Republic of Bolivia and The Republic of China (Taiwan) through representative and commercial offices in La Paz (opened in 1990) and in Taipei (opened in 1992) and vice president Sajines personally meet with then taiwanese president Lee Teng Hui and expressed that Sajines'visit was going to increase the economic and technical cooperation between The Republic of China (Taiwan) and The Republic of Bolivia and as well to improve the friendship relationships between the Bolivian and Taiwanese peoples.
Қасірет
МИР және ПАЗ 1989–1993 жылдары қатты зардап шекті, әсіресе Идтің түрмеге қамалуынан кейін. "Патриотикалық келісім" талаптарына сәйкес, МИР 1993 жылғы президенттік сайлауда Банзерді қолдады, бірақ оны Конгресске сайлауға қол жеткізе алмады. Оның орнына МНР-дің Гонсало Санчес де Лозада қызметке кірді. Паз 1997 жылы қайтадан жоғары лауазытқа үміткер болып, үшінші орынды иеленді. 2001 жылы тағы да бақ сынап, алыс төртінші орынға жүйтіп қойды. Осы аралықта МИР-дің Конгресстегі өкілдігі бұрынғы деңгейінен айтарлықтай азайды. Паздың сайлауға соңғы қатысуы 2005 жылғы Тариха облысының әкімдігіне (АҚШ-тағы губернаторға баламасы) өткізілген сайлау болды. Бұл жолы Хайме Паз Боливия Конгресінің бұрынғы төрағасы Коссио атымен танылған МНР үміткеріне жеңілді. Бұл үлкен үміттер, көптеген жемқорлыққа қатысты даулар, ешқашан расталмаған айыптаулар және сайлаудағы жеңілістерге толы мансаптың қасіретті аяқталуы болды. Мүмкін, Паз 1989 жылғы генерал Банзермен жасасқан келісімімен өзінің тағдырын шешкен шығар. Қысқа мерзімді пайда (президенттік лауазым) ұзақ мерзімді шығындарға, әсіресе заңдылық тұрғысынан қарағанда, лайық болмаған болар.
The MIR, and Paz, emerged from the 1989–93 considerably damaged, especially after Eid's incarceration. As per the stipulations of the "Patriotic Accord," the MIR supported Banzer in the 1993 presidential elections, but failed to have him elected in Congress. The MNR's Gonzalo Sánchez de Lozada was sworn in instead. Paz again ran for the top post in 1997, finishing third. He tried again in 2001, finishing a distant fourth. All the while, the MIR's presence in Congress was diluted to a fraction of what it once was. Paz's latest participation in an election occurred in the 2005 Tarija Prefectural (the equivalent of a U. S. governorship) contest. Jaime Paz this time lost to the MNR's candidate, a man by the name of Cossío, who had been former President of the Bolivian Congress. This seems to have brought a rather sad end to a career marked by great expectations, many corruption scandals, never proved to be right and a share of electoral defeats. Perhaps Paz sealed his own fate when he signed the 1989 accord with General Banzer. The short term benefits (the Presidency) may not have been worth the long term losses, especially as regards to legitimacy.