Кіріспе

Кохоба – тайно тайпасының кохоба ағашының (Anadenanthera spp.) ұнтақталған тұқымдарын мұрынға тартып алу арқылы жасалатын рәсіміне берген атауы. Кохоба – Y пішіндес мұрындық түтікше арқылы затты мұрынға тарту және ингаляцияланған психоактивті препаратты білдіреді. Бұл затты қолдану галлюциногендік, энтеогендік немесе психоделикалық әсер тудырады. Кейбір ғалымдар кохобана ағашын Anadenanthera peregrina деп санайды, бірақ ол психотроптық заттарды білдіретін жалпы термин болған болуы мүмкін, оның ішінде өте уытты Datura және оған жақын тұқымдар (Solanaceae) да бар. Кохобаға темекі қосып қолдану рәсімі кожиба деп аталады. Ол шаманизммен байланысты көру арқылы жасалатын саяхат сезімін тудырған деседі. Кохобаны мұрынға тарту тәсілі тайно және аравакан тайпаларында, сондай-ақ Христофор Колумбпен байланыс жасаған халықтарда кең таралған. Дегенмен, Anadenanthera spp. ұнтағы Оңтүстік Америкада кеңінен қолданылған, б.з.д. дәуірлерде Перу мен Боливияның Вари және Тиуанаку мәдениеттері, сондай-ақ Бразилия мен Венесуэланың Яномами тайпалары қолданған. Кохобаның басқа атаулары – вилка, себил және йопо. Тиуанаку мәдениетінде мұрынға тартуға арналған түтікпен бірге тынық табақ та қолданылған. Куба мәдениетін зерттеудің негізін қалаушы Фернандо Ортис өзінің маңызды антропологиялық еңбегінде, Contrapunteo cubano del tabaco y el azúcar, кохобаның қолданылуын егжей-тегжейлі талдап көрсетеді.

Тарих

Кохоба йопо деп те аталады. Бұл есірткілік түймешікті Оңтүстік Америка және Кариб теңізі аймағындағы жергілікті халықтар дайындап, қолданған. Осы туралы алғашқы мәліметтер Христофор Колумбтың саяхаттары кезінде пайда болды, ал алғашқы жазбасын 1496 жылы Колумбтың екінші сапарында болған Рамон Пане жасады. "Кохоба" атауы майда ұнтақталған, корица түсті түймешіктің өзіне де, Оңтүстік Америка тайпаларының онымен жасаған рәсімдеріне де қатысты. Кохобаның күші өсімдік қоспасын дайындау кезіндегі араластыру сатысымен анықталады, ол ингредиенттердің сапасы мен дайындалу әдісіне байланысты. Кохобаның галлюциногендік әсерлеріне жауапты белсенді компоненттері – ДМТ (N,N диметилтриптамин) және буфотенин (N,N диметил-5 гидрокситриптамин). ДМТ әсеріне ЛСД-ға ұқсас, көріністерді өзгертетін калейдоскоптық көріністер жатады, бұл көрініс және есту галлюцинацияларына әкелуі мүмкін. Буфотениннің психотикалық әсерлері орталық нерв жүйесінің қызметінен туындаған деп есептеледі. Кохоба қолданылу жиілігі бұрынғыдан азайғанмен, Оңтүстік Американың әртүрлі аймақтарында оның бай галлюциногендік қасиеттері үшін әлі де қолданылып келеді.