Кіріспе

Австро-Венгрия драматургі және романист (1901–1938)

Эдмунд Йозеф фон Хорват (9 желтоқсан 1901, Сушак, Риека, Австро-Венгрия – 1 маусым 1938, Париж, Францияның үшінші республикасы) – неміс тілінде жазған австро-венгрия драматургі және романист, Өдөн фон Хорват псевдонімімен танымал. Өзінің уақытынан ерте қаза болғанға дейін ол өзінің буынындағы ең бағалы жазушылардың бірі саналды. Ол әлеуметтік тұрғыдан маңызды және романтикалық пьесаларымен сахнада көп табысқа жетті, олардың ішінде «Revolte auf Côte 3018» (1927), «Sladek» (1929), «Italienische Nacht» (1930), «Hin und Her» (1934) және «Der Jüngste Tag» (1937) бар. Оның романдарына «Мәңгілік бұржуа» (1930), «Біздің заманымыздың баласы» (1938) және «Құдайсыз жастық» (1938) кіреді.

Ерте өмір және білім

Одон фон Хорват – венгр текті славониялық австро-венгр дипломаты Эдмунд (Одон) Йозеф Хорват пен австро-венгр әскери отбасынан шыққан Мария Лулу Гермин (Прехнал) Хорваттың үлкен ұлы. 1908 жылдан бастап Одон Будапешттегі бастауыш мектепке, кейін венгр тілінде білім алған Ракоцианумға оқуға түсті. 1909 жылы әкесі дворян титулы алып, Мюнхенге қызметке жіберілді. 1913 жылы Хорват Прессбург пен Венада орта мектепте оқыды, онда неміс тілін екінші тіл ретінде үйреніп, Матура (орта мектеп аттестатын) алды, содан кейін Жоғарғы Бавариядағы Мурнау-ам-Штаффельзеде ата-анасымен қайта қосылды; 1919 жылдан бастап Хорват Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде оқыды.

Кейінгі өмір және өлім

1920 жылдан бастап студент кезінде жазумен айналысты. 1922 жылдың басында университетті дипломсыз тастап, Берлинге көшіп келді. Кейіннен Зальцбургте және Мурнау-ам-Стаффелсиде тұрды. 1931 жылы ол Эрик Регермен бірге Клейст сыйлығымен марапатталды. 1933 жылы Германияда нацистік режимнің басталуымен ол Венаға көшіп барды. 1938 жылы Австрия Федералдық мемлекетінің нацистік Германияға қосылуынан кейін Хорват Парижге эмиграциялады. 1938 жылдың маусымында Одон фон Хорват Париждің Шанз-Элизе даңғылында, Театр Мариньиге қарсы тұрғанда, ағаштан түскен бұтақтан қаза тапты. Айырықша жағдай, одан бірнеше күн бұрын фон Хорват достасына: "Мен нацистерден қатты қорықпаймын. Адам одан да жаман нәрселерден қорықпауы мүмкін, атап айтқанда, неге екенін білмейтін нәрселерден. Мысалы, мен көшеден қорықамын. Жолдар жау болуы мүмкін, жоя алады. Көшелер мені қорқытады." деді. Одан бірнеше жыл бұрын фон Хорват найзағай туралы өлең жазған еді: "Иә, найзағай, олай істей алады. Және молния мен дауыл. Қорқыныш пен құлу." Одон фон Хорват Париждің солтүстігіндегі Сен-Уэн зиратына жерленді. 1988 жылы, оның қайтысының 50 жылдығында, оның мәйіті Венаға жеткізіліп, Heiligenstädter Friedhof зиратына қайта жерленді.

Әдеби тақырыптар

Хорваттың шығармаларындағы маңызды тақырыптар халық мәдениеті, саясат және тарих болды. Ол ерекше Еуропадағы фашизмнің күшеуі және оның қауіптері туралы ескертуге тырысты. Хорваттың ең ұзақ сақталған шығармаларының бірі – «Жастар Құдайсыз» (de) романы, онда нацистік Германиядағы жастарды наразы мұғалімнің көзқарасымен бейнелейді. Бұл мұғалім бастапқыда өзімшіл болғанымен, нәсілшіл және милитаристік нацистік үгілге, оның шәкірттерін адамдықтан бездіретін күшке қарсы әрекет ете алмайды. Оның «Біздің заманымыздың баласы» («Ein Kind unserer Zeit») романының ағылшын тіліндегі атауын Майкл Типпет 1939-1941 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазған ораториясы үшін пайдаланған.

Дәйексөздер

"Еш нәрсе ақымақтықтай шексіздік сезімін жақсы жеткізбейді". (Венервальд орманынан әңгімелер ұраны)
"Шындығында, мен басқашамын, бірақ оған сирек мүмкіндік туады." ("Жақсы көрініс" кітабынан)
Одон фон Хорват бір күні Бавария Альпісінде серуендеп жүргенде, ұзақ уақыт бұрын қайтыс болған адамның қаңқасын, қапшығымен бірге тапты. Фон Хорват қапшықты ашып, "Керемет уақыт өткізіп жатырмыз" деп жазылған хатты табады. Достары оған не істегенін сұрағанда, фон Хорват "Мен оны жібердім" деп жауап берді. "Егер менің туған елім қайда деп сұрасаңыз, мен былай деймін: Мен Фиумеде тудым, Белградта, Будапештте, Пресбургте [Братислава], Венада және Мюнхенде өстім, менде венгр паспорты бар, бірақ менің отаным жоқ. Мен ескі Австро-Венгрияның әдеттегі қоспасымын: бір уақытта мадьяр, хорват, неміс және чех; менің елім – Венгрия, ал ана тілім – неміс тілі."

Танымал мәдениетте

Кристофер Хэмптонның "Голливудтан әңгімелер" (1982, 1992 жылы теледидарға бейімделген) пьесасы ойдан шығарылған Хорватты бейнелейді. Ол құлаған бұтақтан аман қалып, АҚШ-қа көшіп кетеді, онда Бертольд Брехт және Генрих Манн сияқты эмигрант неміс авторлары киноиндустрия үшін жазады. Данило Киштің "Елі жоқ адам" әңгімесі, 1994 жылы "Люта және іздер" жинағында жарияланған, фон Хорваттың өлімін көркемдеп суреттейді. Дункан Макмиллан фон Хорваттың "Дон Хуан соғыстан оралды" пьесасын 2012 жылы Ұлттық театр студиясы мен Финборо театры үшін бейімдеді. Жаңа қойылымда қақтығыс пен ауырсынудың әсерін зерттеу үшін заманауи тіл қолданылды. Оны Андреа Ферран қойды. Лидия Дэвистің "Одон фон Хорват серуендеп бара жатыр" әңгімесі 2014 жылы "Can't and Won't" жинағында жарық көрді.