Кіріспе

Философ Йозеф Мария Бохенский немесе Иннокентий Бохенский (30 тамыз 1902 – 8 ақпан 1995) – поляк доминикан, логик және философ.

Өмірбаян

1902 жылғы 30 тамызда Ресей империясының құрамындағы Цзушов қаласында, патриоттық және тәуелсіздік дәстүрі бар отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабалары Наполеон соғыстары мен түрлі ұлт-азаттық көтерілістерде күрескен. Әкесі Адольф Юзеф Бохенский (1870–1936) отбасылық экономканы дамытқан, жер иеленуші белсенді, 1919–1921 жылдары Кеңес Одағымен соғыста ерікті болып қатысқан және ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы болған; оның экономикалық тарихқа деген қызығушылығы Юзефтің экономикалық ілімдерге қатысты ойларына және марксизмге деген жеккөрушілігіне әсер еткен. Юзефтің анасы Мария Малгоржата, туған тегі Дюнин-Борковская (1882–1931), теологиямен қызығушылық танытқан, Кресттің Иоанны мен Исаның Терезасының өмірбаянын жазған және Пониквадағы приходты құрған. Балаларды тәрбиелеуге жауапты болған ол қатаң тәртіп пен автократиялық мінезімен белгілі болған. Юзефтің әкесі көбірек либералды болған, ол ұлдарының жақсы спортшы және атшы болуына қызығушылық танытқан (оның өзі атпен жүруде үлкен жетістіктерге жеткен). Юзефтің үш бауыры болған: Александр Адольф Мария Бохенский (1904–2001), журналист және саяси автор, экономикалық және саяси белсенді, 1947–1952 жылдары Заң шығарушы парламент мүшесі, 1962–1985 жылдары ПАХ қауымдастығы кеңесінің мүшесі, сондай-ақ Ұлттық жаңару үшін патриоттық қозғалыстың белсендісі; Адольф Мария Бохенский (1909–1944), журналист, саяси автор және Батыс Польша қарулы күштерінің сарбазы; және Ольга Антонина, күйеуі Завадзки (1905–2008), мұғалім және діни білім беру бағдарламаларының авторы, «Халықтардың ғимараты» медалімен марапатталған. Юзеф бастапқыда үйде оқытылған. Тәрбиешілер ұлдарға патриоттық әндерді, әскери жаттығуларды үйреткен және оларға патриотизм туралы романтикалық көзқарас қалыптастырған. Алайда, олар француз мәдениетінде тәрбиеленген, логика мен рационализмге баса назар аударған. 1907 жылы Бохенскийлер отбасы Киелце аймағындағы Цзушовтан Шығыс Галициядағы Бродиге жақын орналасқан, Юзефтің анасынан мұрагерлік алған Поникваға көшіп келген. Бұл кең иеліктегі өмір бауырларына үлкен әсер еткен, олар шығыс шекаралық (Креси) халықтарының дәстүрін қадірлеуге үйренген. Ағалар бала кезінен саясатқа араласып, енді Роман Дмовскидің идеяларының дұрыстығын пікір алмасып дауласып жүрген. Бұл тақырып өте қызу талқыланғандықтан, ата-аналар осындай пікірталастарды кешкі ас үстінде тыйым салуға мәжбүр болған, өйткені Юзеф ұлттық лагерьге жақсы көзқарас білдірген, ал әкесі Ұлттық демократтарды «саяси партия емес, менталитет» деп қараған. Бірінші дүниежүзілік соғыс, бірнеше эвакуациялар және Поникваға оралу, өйткені ол майданға жақын болған, отбасының күрт кедейленуіне әкелген. Олар большевиктер төңкерісі кезінде жасақшылар мен жұмысшылардың көтерілісін көрген. Олардың көптеген саяхаттары Юзефтің мектепті жиі ауыстыруына да себеп болды, Тарновтан Варшаваға (Конрад Горский мектебі), содан кейін Львовқа (Адам Мицкевич гимназиясы). Он алты жасында Юзеф Бохенский Львовта поляк-украин қақтығысын көрген, бірақ ата-анасы оған қатысуға рұқсат бермеген. 1920 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін ол 8-ші Улан полкіне ерікті түрде қосылып, Комаров шайқасында қатысқан. Бұл соғыс тәжірибесі қорғаныс соғысының ұлттық саясатты жүргізудің әділ құралы екендігіне оның сенімін нығайтқан. 1920–1922 жылдары Львов университетінде заң, 1922–1926 жылдары Познань университетінде саяси экономика мамандығын оқыған. Алайда, ол оқудан гөрі студенттік өмірдің басқа салаларына көбірек қызығушылық танытқан. 1924/1925 оқу жылында ол университеттің Бауырлас көмек қауымдастығының президенті болған, сондай-ақ Корона академиялық корпорациясында және 1926 жылы президенті болған Монархисттік ұйымда белсенді болған. Бохенскийдің сол кездегі көзқарастары Ұлттық демократия идеалдарына жақын деп қарастырылуы мүмкін, бірақ кейіннен ол жастығында өзін анархист санағанын айтқан. Студент баспасөзінде ол мамыр төңкерісін белсенді түрде айыптаған және Пилсудскийге қарсы демонстрацияларға қатысқан (оның бауырлары, керісінше, маршалдың жақтастары болған). Бұл үйірме философтар мен теологтар тобымен құрылған, олар дәстүрлі неотомизмнен айырмашылығы, заманауи формальды логиканы қабылдап, оны дәстүрлі томистік философия мен теологияға қолданған. Үйірменің басқа мүшелері Ян Саламуча мен Ян Ф. Дрюновский болған.

Қарсылық квадратының логикалық алтыбұрышы

Роберт Бланше "Formale Logik in Structures intellectuelles" (1966, 39) еңбегінен Боченскидің бір сөзін келтірді: "Инду логикасы төрт емес, үш логикалық тұжырымды біледі. Кейбір S – P дегені, кем дегенде кейбір S – P дегенді білдірмейді, бірақ кейбір S – P, алайда барлығы емес". Осы сөзден көрініп тұрғанындай, үнді дәстүрі ішінара санның бар екенін нақты айтады, үшінші санды жалпы санмен бірге қарастыру қажет, ол A – жалпыға оң тұжырым арқылы түсініледі, ал нөлдік сан E – жалпыға теріс тұжырым арқылы түсініледі. Екі жалпы тұжырым – A және E қарама-қайшылық қатынаста болса, алғашқы екеуінің екі рет жоққа шығарылуынан құралған үшінші қарама-қайшылықты қосу керек. I субконтрар E-ге, ал O субконтрар A-ға қайшы келгендіктен, ішінара санды түсіндіретін логикалық тұжырым I және O-ның біріктірілуімен: I & O бейнеленеді. Бланшенің логикалық алтыбұрышында бұл біріктірілу Y әрпімен белгіленеді. Көптеген ғалымдар төрт мәнді көрсететін логикалық квадратты, оппозицияның көбірек түрлерін көрсете алатын логикалық алтыбұрышпен алмастыру керек деп есептейді.