Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философ Йозеф Мария Бохенский немесе Иннокентий Бохенский (30 тамыз 1902 – 8 ақпан 1995) – поляк доминикан, логик және философ.
Philosopher
Józef Maria Bocheński or Innocentius Bochenski (30 August 1902 – 8 February 1995) was a Polish Dominican, logician and philosopher.
Өмірбаян
1902 жылғы 30 тамызда Ресей империясының құрамындағы Цзушов қаласында, патриоттық және тәуелсіздік дәстүрі бар отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабалары Наполеон соғыстары мен түрлі ұлт-азаттық көтерілістерде күрескен. Әкесі Адольф Юзеф Бохенский (1870–1936) отбасылық экономканы дамытқан, жер иеленуші белсенді, 1919–1921 жылдары Кеңес Одағымен соғыста ерікті болып қатысқан және ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы болған; оның экономикалық тарихқа деген қызығушылығы Юзефтің экономикалық ілімдерге қатысты ойларына және марксизмге деген жеккөрушілігіне әсер еткен. Юзефтің анасы Мария Малгоржата, туған тегі Дюнин-Борковская (1882–1931), теологиямен қызығушылық танытқан, Кресттің Иоанны мен Исаның Терезасының өмірбаянын жазған және Пониквадағы приходты құрған. Балаларды тәрбиелеуге жауапты болған ол қатаң тәртіп пен автократиялық мінезімен белгілі болған. Юзефтің әкесі көбірек либералды болған, ол ұлдарының жақсы спортшы және атшы болуына қызығушылық танытқан (оның өзі атпен жүруде үлкен жетістіктерге жеткен). Юзефтің үш бауыры болған: Александр Адольф Мария Бохенский (1904–2001), журналист және саяси автор, экономикалық және саяси белсенді, 1947–1952 жылдары Заң шығарушы парламент мүшесі, 1962–1985 жылдары ПАХ қауымдастығы кеңесінің мүшесі, сондай-ақ Ұлттық жаңару үшін патриоттық қозғалыстың белсендісі; Адольф Мария Бохенский (1909–1944), журналист, саяси автор және Батыс Польша қарулы күштерінің сарбазы; және Ольга Антонина, күйеуі Завадзки (1905–2008), мұғалім және діни білім беру бағдарламаларының авторы, «Халықтардың ғимараты» медалімен марапатталған. Юзеф бастапқыда үйде оқытылған. Тәрбиешілер ұлдарға патриоттық әндерді, әскери жаттығуларды үйреткен және оларға патриотизм туралы романтикалық көзқарас қалыптастырған. Алайда, олар француз мәдениетінде тәрбиеленген, логика мен рационализмге баса назар аударған. 1907 жылы Бохенскийлер отбасы Киелце аймағындағы Цзушовтан Шығыс Галициядағы Бродиге жақын орналасқан, Юзефтің анасынан мұрагерлік алған Поникваға көшіп келген. Бұл кең иеліктегі өмір бауырларына үлкен әсер еткен, олар шығыс шекаралық (Креси) халықтарының дәстүрін қадірлеуге үйренген. Ағалар бала кезінен саясатқа араласып, енді Роман Дмовскидің идеяларының дұрыстығын пікір алмасып дауласып жүрген. Бұл тақырып өте қызу талқыланғандықтан, ата-аналар осындай пікірталастарды кешкі ас үстінде тыйым салуға мәжбүр болған, өйткені Юзеф ұлттық лагерьге жақсы көзқарас білдірген, ал әкесі Ұлттық демократтарды «саяси партия емес, менталитет» деп қараған. Бірінші дүниежүзілік соғыс, бірнеше эвакуациялар және Поникваға оралу, өйткені ол майданға жақын болған, отбасының күрт кедейленуіне әкелген. Олар большевиктер төңкерісі кезінде жасақшылар мен жұмысшылардың көтерілісін көрген. Олардың көптеген саяхаттары Юзефтің мектепті жиі ауыстыруына да себеп болды, Тарновтан Варшаваға (Конрад Горский мектебі), содан кейін Львовқа (Адам Мицкевич гимназиясы). Он алты жасында Юзеф Бохенский Львовта поляк-украин қақтығысын көрген, бірақ ата-анасы оған қатысуға рұқсат бермеген. 1920 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін ол 8-ші Улан полкіне ерікті түрде қосылып, Комаров шайқасында қатысқан. Бұл соғыс тәжірибесі қорғаныс соғысының ұлттық саясатты жүргізудің әділ құралы екендігіне оның сенімін нығайтқан. 1920–1922 жылдары Львов университетінде заң, 1922–1926 жылдары Познань университетінде саяси экономика мамандығын оқыған. Алайда, ол оқудан гөрі студенттік өмірдің басқа салаларына көбірек қызығушылық танытқан. 1924/1925 оқу жылында ол университеттің Бауырлас көмек қауымдастығының президенті болған, сондай-ақ Корона академиялық корпорациясында және 1926 жылы президенті болған Монархисттік ұйымда белсенді болған. Бохенскийдің сол кездегі көзқарастары Ұлттық демократия идеалдарына жақын деп қарастырылуы мүмкін, бірақ кейіннен ол жастығында өзін анархист санағанын айтқан. Студент баспасөзінде ол мамыр төңкерісін белсенді түрде айыптаған және Пилсудскийге қарсы демонстрацияларға қатысқан (оның бауырлары, керісінше, маршалдың жақтастары болған). Бұл үйірме философтар мен теологтар тобымен құрылған, олар дәстүрлі неотомизмнен айырмашылығы, заманауи формальды логиканы қабылдап, оны дәстүрлі томистік философия мен теологияға қолданған. Үйірменің басқа мүшелері Ян Саламуча мен Ян Ф. Дрюновский болған.
Born on 30 August 1902 in Czuszów, then part of the Russian Empire, to a family with patriotic and pro independence traditions. His predecessors had fought in the Napoleonic wars and various national uprisings. His father, Adolf Józef Bocheński (1870–1936), who greatly developed the family estate, was a landowning activist, volunteer in the 1919 21 war with the Soviet Union and a doctor of agricultural sciences; his interest in economic history influenced Józef’s own reflections on economic doctrine and his personal aversion to Marxism. Józef’s mother, Maria Małgorzata née Dunin Borkowska (1882–1931), was interested in theology, the author of the biographies of St John of the Cross and St Teresa of Jesus and the founder of a parish in Ponikwa. In charge of raising the children, she was known for her rigorous methods of exerting parental control and autocratic character. Józef’s father had a more liberal disposition, being primarily interested in his sons becoming good athletes and cavalrymen (he himself having had considerable sports achievements as a horse rider). Józef had three siblings: Aleksander Adolf Maria Bocheński (1904–2001), journalist and political author, economic and political activist, member of the Legislative Parliament in 1947–1952, member of the PAX Association Board in 1962–1985 as well as an activist of the Patriotic Movement for National Rebirth; Adolf Maria Bocheński (1909––1944), journalist, political author and soldier of the Polish Armed Forces in the West; and Olga Antonina, married name Zawadzka (1905–2008), teacher and author of religious education curricula, awardee of the Righteous Among the Nations medal. Józef was initially taught at home. The tutors taught the boys patriotic songs, military drills and inculcated them with a romantic perception of patriotism. Yet at the same time, they were raised in French culture, with emphasis being placed on logicality and rationalism. In 1907, the Bocheński family moved from Czuszów in the Kielce region to Ponikwa, a property inherited by Józef’s mother, near Brody in Eastern Galicia. Life in this vast estate had a significant impact on the siblings, who had been taught to cherish the tradition of eastern borderland (Kresy) peoples. The brothers had been politicised since early childhood, and now they argued among themselves the validity Roman Dmowski’s concepts. The topic was so hotly disputed that the parents felt obliged to ban such discussions at the dinner table, all the more so because Józef was quite favourably disposed to the national camp, whereas his father regarded National Democrats to be ‘a mentality rather than a political party’. The First World War, with several evacuations and returns to Ponikwa on account of its proximity to the frontline, led to the family’s drastic impoverishment. They witnessed soldiers’ and workers’ revolts at the time of the Bolshevik Revolution. Their numerous peregrinations also meant that Józef had to frequently change schools, from Tarnów to Warsaw (Konrad Górski School), and then to Lwów (Adam Mickiewicz Gymnasium). As a sixteen year old, Józef Bocheński witnessed Polish Ukrainian fighting in Lwów, but his parents did not allow him to participate. After graduating from high school in 1920, he volunteered to join the 8th Uhlan Regiment and saw action in the Battle of Komarów. These war experiences reaffirmed his conviction that defensive warfare was a justified means of conducting national politics. He studied law at the University of Lwów in 1920–1922, and then political economy at the University of Poznań in 1922–1926. However, he was not attracted to studying as much as to other aspects of student life. In the academic year 1924/1925, he was president of the university’s Brotherly Aid Association, and was also active in the Corona Academic Corporation as well as the Monarchist Organization, of which he was president in 1926. The views that Bocheński then espoused could be perceived as leaning towards the ideals of National Democracy – though he later reflected that in his youth for a time he considered himself to be an anarchist. In the student press, he actively condemned the May Coup and took part in anti Piłsudski demonstrations (his brothers, by contrast, were fervent supporters of the Marshal). The Circle was founded by a group of philosophers and theologians that, in distinction from traditional neo Thomism, embraced modern formal logic and applied it to traditional Thomist philosophy and theology. Other members of the Circle included Jan Salamucha and Jan F. Drewnowski.
Қарсылық квадратының логикалық алтыбұрышы
Роберт Бланше "Formale Logik in Structures intellectuelles" (1966, 39) еңбегінен Боченскидің бір сөзін келтірді: "Инду логикасы төрт емес, үш логикалық тұжырымды біледі. Кейбір S – P дегені, кем дегенде кейбір S – P дегенді білдірмейді, бірақ кейбір S – P, алайда барлығы емес". Осы сөзден көрініп тұрғанындай, үнді дәстүрі ішінара санның бар екенін нақты айтады, үшінші санды жалпы санмен бірге қарастыру қажет, ол A – жалпыға оң тұжырым арқылы түсініледі, ал нөлдік сан E – жалпыға теріс тұжырым арқылы түсініледі. Екі жалпы тұжырым – A және E қарама-қайшылық қатынаста болса, алғашқы екеуінің екі рет жоққа шығарылуынан құралған үшінші қарама-қайшылықты қосу керек. I субконтрар E-ге, ал O субконтрар A-ға қайшы келгендіктен, ішінара санды түсіндіретін логикалық тұжырым I және O-ның біріктірілуімен: I & O бейнеленеді. Бланшенің логикалық алтыбұрышында бұл біріктірілу Y әрпімен белгіленеді. Көптеген ғалымдар төрт мәнді көрсететін логикалық квадратты, оппозицияның көбірек түрлерін көрсете алатын логикалық алтыбұрышпен алмастыру керек деп есептейді.
Robert Blanché quoted a passage of Bochenski’s Formale Logik in Structures intellectuelles (1966, 39): "Hindu logic knows of three logical propositions and not the four of western logic. For it Some S are P does not signify Some S at least are P but Some S are P but not all." This passage shows that Indian tradition explicitly speaks of the existence of partial quantity, the third quantity to be considered along with totality apprehended by A the universal affirmative of the square, and zero quantity apprehended by E the universal negative of the square. To the two universals A and E entertaining a relationship of contrariety, one should add the third contrary constituted by the double negation of the first two. As the subcontrary I contradicts E and the subcontrary O contradicts A, the logical proposition apprehending partial quantity can be represented by the conjunction of I and O : I & O. In Blanché’s logical hexagon this conjunction is symbolized by the letter Y. Many scholars think that the logical square of opposition, representing four values, should be replaced by the logical hexagon, which has the power to express more relations of opposition.