Кіріспе

Үнді қаржы құралы, үнді қаржы құралы

Хунди немесе хунди – ортағасырлық Үндістанда сауда және несиелік амалдар үшін жасалған қаржы құралы. Хундилер ақшаны бір жерден екінші жерге жіберу үшін ақша аударымдары құралы ретінде, ақша қарызға алу үшін несие құралы немесе қарыздық хат (IOU) ретінде, сондай-ақ сауда мәмілелерінде төлем тапсырмасы ретінде қолданылады. Үндістанның Резервтік банкі хундиді "бір адамның екінші адамға бұйрықта көрсетілген тұлғаға белгілі бір сомада ақша төлеуді міндеттейтін жазбаша шарт" деп сипаттайды.

Тарих

Үндістанда хундилердің тарихы өте ұзақ. Жазбаларда олардың қолданылуы кем дегенде 12 ғасырға дейін жететіні көрсетілген. 1586 жылы туған Банараси Дас саудагері сауда-саттық жүргізу үшін қарыз алуға мүмкіндік беру үшін әкесінен 200 рупиялық хунди алған. Отарлық дәуірде британ үкіметі хунди жүйесін жергілікті немесе дәстүрлі деп санады, бірақ оны бейресми деп қарастырмады. Бұл жүйе Үндістан экономикасының маңызды бөлігі болғандықтан, олар оған араласуға құлшынбады және сонымен қатар жүйе ішінде жүзеге асырылатын операцияларға салық салуды қалады. Британ монархтарының, оның ішінде королева Викторияның суреті бар кіріс маркалары бар ресми хунди нысандары шығарылды, ал саудагерлер арасындағы даулар көбінесе сот жүйесіне түсті. Сондықтан, жүйе ешқандай жағдайда жасырын емес, тіпті ол қалыпты банк арналары арқылы жүргізілмесе де.

Хунди түрлері

Сахёг хунди: Бұл бір саудагер екінші саудагерге үшінші саудагерге белгілі бір соманы төлеуді сұрайтын құжат. Осы жағдайда, хундиға тартылған саудагер нарықта белгілі бір деңгейде сенімділікке ие және базарда танымал. Сахёг хунди ақырғы алушыға жеткенше бір қолынан екінші қолына ауысып отырады, содан кейін алушы оны төлемді қабылдау үшін тартылған саудагерге ұсынады, бұл ретте оның дұрыстығын тексеріп шығады. Сахёг сөзі хинди және гуджарати тілдерінде – саудагерлердің басты тілдерінде – «бірлескен еңбек» немесе «ынтымақтастық» деген мағынаны білдіреді. Хунди осылай аталуының себебі, ресми несиелік мониторинг және есеп беру жүйесі болмаған кезде, хундидің қабылданатын тәуекел деңгейі мен төлену мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін көптеген тараптардың ынтымақтастығы қажет болды. Даршани хунди: Бұл – көруге берілгенде төленетін хунди. Оны иесі алғаннан кейін ақылға қонымды уақыт ішінде төлемге ұсыну қажет. Осылайша, ол талап бойынша төленетін вексельге ұқсас. Nam jog hundi, Dhani jog hundi, Jawabee hundi, Jokhami hundi, Firman jog hundi және т.б. Nam jog hundi – мұндай хунди тек хундиде көрсетілген адамға ғана төленеді. Мұндай хунди басқа адамға бекітілмейді және шектеулі бекітілім жасалған вексельге ұқсас. Фурман жог хунди – мұндай хунди хундиде аты аталған адамға немесе оның бұйрығымен көрсетілген кез келген адамға төленеді. Бұл – тапсырыс бойынша төленетін чекке ұқсас, сондықтан мұндай хундиге бекітілім қажет емес. Дхани жог хунди – егер хунди ұстаушыға немесе алып жүрушіге төленетін болса, ол дхани жог хунди деп аталады. Бұл – иесіне төленетін құжатқа ұқсас. Жохим хунди – әдетте хунди шартсыз болады, бірақ жохим хунди шартты болып табылады, яғни хунди сомасын төлеу үшін белгілі бір шарт орындалуы керек. Мұндай хунди саудаға жарамсыз, және қазіргі уақытта мұндай хундилердің таралуы сирек, себебі банктер мен сақтандыру компаниялары мұндай хундилерді қабылдаудан бас тартады. Жаваби хунди – егер ақша хунди арқылы бір жерден екінші жерге аударылса және төлемді алған адам оны растайтын қолхат (жауап) берсе, онда мұндай хунди жаваби хунди деп аталады. Қақа хунди – бұрын төленген хунди. Хоти хунди – егер хундиде қандай да бір кемшілік болса немесе ол жасалған болса, онда мұндай хунди хоти хунди деп аталады.