Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Люфтваффе әуе шабуылы Вилюньге 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы.
Luftwaffe air strikes on Wieluń on 1 September 1939, starting World War II
Вилюньді бомбалау көптеген адамдар тарапынан Екінші дүниежүзілік соғыстың және қыркүйек науқанының алғашқы маңызды әрекеті деп есептеледі. 1 қыркүйек күні таңертең Люфтваффе әуе бөлімдері Польша әуе кеңістігіне енгеннен кейін, сағат 04:40–45-те Вилюнь қаласына жетті. Осы шамада қалаға алғашқы шабуылдар жасалды, барлығы 46 000 кг бомба 9 сағат бойы азаматтық нысаналарға тасталды. Сол уақытта Вестерплатте шайқасы мен Данциг шайқастары да басталды (сағат 04:45 шамасында), Польшаға үйлесімді шабуылдың басталуын білдірді. Германия шекарасына жақын орналасқан Вилюнь қаласы қорғаныссыз болды, онда әуе шабуылына қарсы құралдар мен әскери гарнизон болған жоқ. Вилюньде әскери нысаналар болмауына қарамастан, әуе шабуылдары тоқтатылмады. Неміс барлауында қалада поляк кавалериялық бригадасы орналасқан деген ақпарат болды. Люфтваффе "атап көрсетілген" аурухананы бомбалаған және қашып бара жатқан азаматтарды атқылаған, сондай-ақ жақын орналасқан Дзялошин, Радомско және Сулеюв қалаларын бомбалаған, онда да әскери нысаналар болған жоқ. Оқиғаның салдарынан 127 азамат қаза тапты – мүмкін, «бірнеше жүз» адам – бірақ нақты саны әлі белгісіз. Қаланың 70%-ы (қала орталығында 90%) қирады. Қалаға соғыс жарияланбастан шабуыл жасалғандықтан, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы неміс соғыс қылмысы болып есептеледі, себебі ол 1907 жылғы Гаага конвенциясының III бөлімінің «Соғыс ашу» тармағын, соғыс жарияланбастан бейтарап елдерге шабуыл жасауға тыйым салатын қағидасын бұзды.
The bombing of Wieluń is considered by many to be the first major act of World War II, and the September Campaign. After Luftwaffe air units moved into Polish airspace in the early morning of 1 September, they reached the town of Wieluń by 04:40–45. Around this time, the first strikes on the town were conducted, with a total of 46,000 kg bombs being dropped on civilian targets for 9 consecutive hours. Elsewhere, the Battle of Westerplatte and Danzig skirmishes began around the same time (04:45), starting the well coordinated Invasion of Poland. Located near the German border, the town of Wieluń was completely undefended, lacking anti air capabilities and a military garrison. Despite Wieluń having no military targets, airstrikes continued. German intelligence reports had stated there was a Polish cavalry brigade stationed in the town. The Luftwaffe had reportedly bombed a "clearly marked" hospital, and strafed fleeing civilians, and also bombed the nearby towns of Działoszyn, Radomsko, and Sulejów, which also had no military targets. In the aftermath, 127 civilian casualties were reported – possibly "several hundred" – but the exact number remains unknown. 70% of the town (90 percent, in the city center) was destroyed. As the attack on the town happened without a declaration of war, it constituted the first German war crime in World War II, because it violated the 1907 Hague Convention III Opening of Hostilities prohibiting hostilities against neutral powers without notification of a declaration of war.
Уақыт
Бірінші бомбалардың 1939 жылғы 1 қыркүйекте таңертең Wieluń қаласына түскен уақыты, әсіресе қаланың бомбалануы Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы ашық әрекеті болды деген мәлімдемелерге байланысты, пікірталас тудырып отыр. Бұл оқиға дәстүрлі түрде соғыстың басталуы деп саналатын Westerplatte-нің 04:45-те атқылануына бес минут бұрын болған. Көптеген польшалық дереккөздер 04:40 уақытын көрсетеді, бірақ бұл бастапқы бомбалаудың әртүрлі кезеңдері бойынша куәгерлердің есептерінің орташасы, ал бомбалау бір минуттан астам уақытқа созылған болуы мүмкін. Польша тарихшысы Тадеуш Олейник алғашқы бомбалардың сағат 04:30-да түскені туралы бірнеше есептерді хабарлайды. Тағы бір польшалық тарихшы Ян Ксижек 04:40 уақытын "нақты расталған" деп сипаттайды. Басқа тарихшылар, мысалы, Грегож Бёбник, уақыт айырмашылығы болғанын жоққа шығарады және шабуыл уақытын 05:40 деп көрсетеді; ол сондай-ақ шабуыл уақытын "сағат 6-дан сәл бұрын" деп айтқан куәгердің есебін келтіреді. Куәгерлердің куәліктері 1961 жылы жиналған, ал ескерткіш тақта орнатылғаннан кейін екі жыл өткен соң, тақтада 04:40 уақыты көрсетілгендіктен, олардың сенімді емес болуы мүмкін екенін атап өтеді. Оның пікірінше, куәгерлердің естеліктері тақтаның әсерінен "түзетілген" болуы мүмкін.
The exact time the first bombs fell on Wieluń on the morning of 1 September 1939 has been a subject of debate, particularly in reference to claims that the town's bombing was the first overt act of World War II, preceding by five minutes the shelling of Westerplatte at 04:45, which has traditionally been considered the opening of the war. The time given by most Polish sources is 04:40, but this is an average of eyewitness reports on various phases of the initial bombing run, which likely lasted more than a minute. Polish historian Tadeusz Olejnik reports a number of accounts of the first bombs falling as early as 04:30. Another Polish historian, Jan Książek, described 04:40 as a "certainly confirmed" time. Other historians, such as Grzegorz Bębnik, disagree that there was a time difference and give the attack time as 05:40; he also cites an eyewitness account giving the attack time as "shortly before 6 a. m." and notes that the eyewitness testimonies are likely unreliable as they were collected in 1961, two years after a commemorative plaque was put up in the town, giving the time as 04:40. He concludes the eyewitnesses were likely influenced by the plaque, which "corrected" their memories.
Оқиғалар
1939 жылдың 1 қыркүйегінде капитан (хауптман) Уолтер Сигелдің басқаруымен I топтың Sturzkampfgeschwader 76 құрамындағы 29 Юнкерс Ju 87B Stukas Нидер-Элгут әуежайынан ұшып кетті. Жарты сағаттан кейін олар қарсылықсыз Вилюнь қаласына жетіп, 29 500 килограмдық және 112 50 килограмдық бомба тастады. Ауруханада 32 адам қаза тапты. Аурухана өртенгеннен кейін неміс ұшқыштары ғимараттан қашуға тырысқан науқастарды пулеметтен оқ жаудырды. Бір сағат ішінде барлық 29 ұшақ Нидер-Элгутқа қайтып оралды, ал Сигел "жаудан ешқандай маңызды байқау болмады" деп хабарлады. Бастапқы шабуылдан кейін неміс ұшқыштары Вилюньде жаудың болмағанын хабарлады. 04:50 мен 05:02 аралығында поляк әскери бөлімшелерін іздеу үшін аймақты барлау жасаған екі Dornier Do 17 ұшағы бірнеше бөлімше табылып, ең жақын бөлімше Вилюньнің оңтүстік-батысындағы орман ішінде екенін хабарлады. 13:00 сағатта (немесе неміс құжаттарына сәйкес 14:00) Бёбник үш таңғы және бір түстен кейінгі бомбалау толқыны расталғанын айтты. Уақыт өте келе бұл мәліметтер қайта қаралып, азайтылды. Норман Дэвис, бұрынғы зерттеулерде жиі кездесетін және қазіргі БАҚ-та да қолданылатын "1290 қала тұрғыны қаза тапты" деген санды келтіріп, қаза болғандар санын "Герника мен Ковентридегіден екі есе көп" деп атады. Бірнеше мәліметтерде неміс басшылығы Вилюнь маңында Волынь аттық бригадасының поляк атты әскері болуы мүмкін деген хабарлама алғанын, ал кем дегенде бір неміс ұшқышы қаладағы атты әскер нысаналарын бомбалағанын хабарлады. Дегенмен, басқа неміс ұшқыштары әскери нысаналардың жоқтығын хабарлады. Бұл пікірді польшалық тарихшылар Тадеуш Олейник пен Богумиль Рудавски де қолдады. Тарихшылардың бір тобының пікірінше, қала инфрақұрылымын жою мақсатында, Luftwaffe-ның, әсіресе жаңа Ju 87B бомбалаушысының тактикасы мен атыс күшін сынау үшін шабуыл жасалған болуы мүмкін. Неміс тарихшысы Ханс Эрих Волкманн атап өткендей, фронттың осы бөлігіндегі маңызды әскери фактор болған неміс 10-армиясы үшін Вилюньнің бомбалауын ақтауға ешқандай операциялық, тіпті стратегиялық маңызы болмаған. Luftwaffe-ге жауапты командир Вольфрам фон Рихтхофен шабуылға жеке бұйрық берген болуы мүмкін. Волкманн, Болер сияқты, Рихтгофен оны "террорлық шабуыл" деп жоспарламаған болса да, өзінің сұлулық бомбалаушыларының қабілеттерін және операциялық тиімділігін, мүмкін болса, өз күштеріне залал келтірмей сынау үшін Вилюньді шекараға жақын мақсат ретінде таңдаған болуы мүмкін. Волкманн Вилюньнің қирауына әскери емес нысанаға жасалған шабуыл ретінде және содан кейін соғыс қылмысы ретінде сипаттама берді. Екі аптадан кейін Фрамполды бомбалау себептерін тарихшы Норман Дэвис де осылай түсіндірді: "Фрампол ішінара қорғаныссыз болғандықтан, ішінара оның барокколық көше жоспары есептеулер мен өлшеулер үшін өте қолайлы геометриялық торды ұсынғандықтан таңдалды". Пиąтковский бомбалауды әуеден бомбалау және халықаралық құқық тұрғысынан талдап, бомбалау бірқатар соғыс нормаларын, әсіресе гуманитарлық принциптерді және пропорционалды күш қолдануды бұзғанын тұжырымдады. Ол сондай-ақ 1923 жылғы қабылданбаған конвенцияның (Аэрожауынгерлік соғыс туралы Гаага ережелері) жобасы аясында "террорлық бомбалау" терминінің қолданылуын талқылады. Вилюнь шабуылдарын террорлық бомбалау деп сипаттау үшін, құжаттар бомбалаудың нақты себебі әскери нысаналарды дұрыс анықтамау емес, азаматтық халықты қорқыту болғанын дәлелдеуі керек деген қорытындыға келді. Аталған пікірталастарға қарамастан, Вилюнь Екінші дүниежүзілік соғыста азаматтық құрбандықтарға ұшыраған алғашқы шабуыл болып табылады және оны көптеген адамдар соғыс кезінде поляктардың азаптарының символы ретінде қарастырады. Сондықтан, оны 1937 жылы Испаниядағы Азамат соғысы кезінде, дәл сол Luftwaffe күштері, фельдмаршал Вольфрам Фрайхерр фон Рихтхофеннің басшылығымен қиратылған Герника қаласымен салыстыруға болады.
On 1 September 1939, 29 Junkers Ju 87B Stukas of I group Sturzkampfgeschwader 76, under command of Captain (Hauptmann) Walter Sigel, took off from Nieder Ellguth airfield. Half an hour later they reached Wieluń unopposed and dropped 29 500 kilogram bombs and 112 50 kilogram bombs. 32 persons in the hospital were killed. After the hospital began burning, German pilots strafed patients trying to escape the building. Within the hour all 29 aircraft landed back at Nieder Ellguth, where Sigel reported "no noteworthy observation of the enemy." After the initial attack, German pilots reported no enemy presence in Wieluń. Two Dornier Do 17 reconnaissance planes that had surveyed the area between 04:50 and 05:02 for Polish military units, reported locating several, the nearest to the town being in a forest southwest of Wieluń. At 13:00 hours (or 14:00 Based on German documents, Bębnik concludes that three morning waves and one lighter, afternoon wave of bombing can be confirmed. as time went by they have been revised and lowered. Norman Davies, who cited the number of "1,290 townspeople killed", common in older research, still relatively often reported in modern media, called the casualty rate "more than twice as high as Guernica's or Coventry's". Several accounts state that the German command had received reports of the possible presence of Polish cavalry of the Wołyń Cavalry Brigade in the town's vicinity, and at least one German pilot described the bombing of cavalry targets in the town itself. However, other German pilots had reported no military targets present. This view has also been supported by Polish historians Tadeusz Olejnik and Bogumił Rudawski. Another view of a number of historians is that the destruction of the town infrastructure may have been the raids' aim, in order to test the tactics and firepower of the Luftwaffe, in particular of the new Ju 87B bomber. German historian Hans Erich Volkmann notes that, for the German 10th Army, which was the critical military factor in this section of the front, Wieluń would have had no operational, let alone strategic, importance to justify its bombing. The commander responsible for the Luftwaffe, Wolfram von Richthofen, would have personally ordered the attack. Volkmann, like Böhler, observes that while Richthofen might not have intended it as a "terror attack", he had selected Wieluń as a target close to the border in order to test the capabilities and operational effectiveness of his dive bombers, if possible without losses to his own force. Volkmann characterizes the destruction of Wieluń as an attack on a non military target and therefore as a war crime. Similar reasons for bombing a defenseless small town are given by historian Norman Davies for the bombing of Frampol two weeks later: "Frampol was chosen partly because it was completely defenceless, and partly because its baroque street plan presented a perfect geometric grid for calculations and measurements." Piątkowski, analyzing the bombing from the perspective of aerial bombardment and international law, concludes that the bombing constituted a violation of a number of war norms, in particular relating to humanitarianism and proportional force. He also discusses the applicability of the term "terror bombing" in the light of a never adopted 1923 draft convention (The Hague Rules of Air Warfare) that introduced the term. He concludes that, in order to describe the Wieluń raids as terror bombing, documents would have to prove that the real reason for the bombing was the terrorizing of the civilian populace and not a misidentification of military targets. Despite the aforementioned debates, Wieluń remains the first assault involving civilian casualties of the Second World War, and many see it as a symbol of Polish suffering during the war. As such, it is being compared to Guernica – a town destroyed in 1937 during the Spanish Civil War, no less but by the same Luftwaffe forces under the command of the field marshal Wolfram Freiherr von Richthofen.
Қылмыстық іс қозғау
1978 және 1983 жылдары Вилюнь ауруханасын бомбалау ісі бойынша жеке тұлғаларды сотқа тартуға жасалған екі әрекет Батыс Германия судьялары тарапынан тоқтатылды, себебі прокурорлар ұшқыштардың таңғы тұманда ғимараттың қандай екенін анықтай алмағанын мәлімдеді.
Two attempts, in 1978 and 1983, to prosecute individuals for the bombing of the Wieluń hospital were dismissed by West German judges when prosecutors stated that, in the morning fog, the pilots had been unable to make out the nature of the structure.