Йозеф Вольф: Әлемдік миссионердің өмірі мен саяхаттары

Кіріспе

Неміс еврей христиан миссионері (1795–1862)

Джозеф Вольф (1795 – 2 мамыр 1862) Германияның Бамберг қаласына жақын Вайлерсбахта туған, әкесінің әкесінің құрметіне Вольф аталған еврей миссионері. Ол көп саяхат етті және "әлемдік миссионер" деп танылды. Ол өзінің экспедициялары туралы бірнеше күнделіктер жариялады, соның ішінде «Жозеф Вольфтың саяхаттары мен оқиғалары» (2 томдық, Лондон, 1860).

Ерте өмір

Вольф 1795 жылы Дэвид Вольфтің (т. 1760 ж.) және оның әйелінен дүниеге келді. Дэвид Вольф 1794 жылы Вейлерсбахта раввин болды, сондай-ақ Киссинген, Галле-на-Сале және Уэлфельд қалаларында қызмет етті. 1806 жылы Вюртембергтің Йебенхаузен қаласына көшіп барды, одан ол ұлын Штутгарттағы лютеран лицейіне жіберді. Вольф әкесінің еврей достарымен сөйлескенін естіп, христиан дініне қызығушылық таныта бастады. Өзінің жазбаларында (үшінші тұлғада жазылған) Вольф Исаның Мәсіх екеніне деген алғашқы сенімі туралы былай деп баяндады: "Ол жеті жасында бір қарт көршісіне Исраилдің Мәсіх келгенде жеңіске жететіні туралы мақтанышпен айтқанда, қарт кісі мейіріммен: «Жақсы бала, саған нағыз Мәсіх кім екенін айтайын: ол – Назареттік Иса, сендердің ата-бабаларың бұрынғы пайғамбарларды өлтіргендей, оны да айқышқа шегелеп өлтірді. Үйіңе барып, Ишая кітабының 53-ші тарауын оқып көр, сонда Иса Мәсіхтің Құдайдың Ұлы екеніне көз жеткізесің» деді. Оған бірден сенімділік келді. Ол үйіне қайтып, Киелі жазбаларды оқып, Назареттік Исаның өмірінде осы сөздердің қаншалықты орындалғанын түсінуге тырысты. Мәсіхшінің сөзі рас па еді? Бала әкесінен пайғамбарлықтың түсіндірмесін сұрады, бірақ ол қатты үндемеді, сондықтан ол бұл тақырыпты қайтадан көтеруге батылы бармады. Алайда бұл оның христиан дінін көбірек білуге деген құштарлығын арттырды". 11 жасында бір көршісімен болған әңгіме Вольфты шындықты өз бетінше табу үшін үйден кетуге итермеледі. Нәтижесінде ол алты жыл бойы әртүрлі христиандық орталықтарды, сондай-ақ Кристиан Фредерик Стольберг-Вернигероделік теологтар мен мұғалімдерді аралап сапар шекті. 1812 жылдың қыркүйегінде Праганың жанында католик дінін қабылдап, Жозеф деген есімді алды. Төрт жылдан кейін ол Римге келді, онда Рим колледжінің семинариясында миссионерлік дайындыққа кірісті. Оның мінез-құлқы 1818 жылы түнде жандармдардың қасиетті қаладан шығарып салуына себеп болды, өйткені ол қатесіздік доктринасын сынап, ұстаздарын айыптады. Римде болған кезінде Вольф Генри Драммондпен танысып, Драммондтан Англияға келуге шақыру алды. Драммонд Вольфты Льюис Уэймен таныстырды, оның Мәсіхтің екінші келуінің жақын екендігіне сенімі оған әсер етті. Ол Англия шіркеуінің мүшесі болуға шешім қабылдады, содан кейін Драммонд пен Уэй оны еврейлер арасында христиандықты тарату жөніндегі Лондон қоғамының қаржысымен Кембридж университетінде миссионерлік білім алуға көндірді.

Wolff was born to David Wolff (b. 1760) and his wife in 1795. David Wolff became a rabbi in Weilersbach in 1794, and also served in Kissingen, Halle upon Saale and Uehlfeld, moving to Jebenhausen, Württemberg in 1806, whence he sent his son to the Lutheran lyceum at Stuttgart. Wolff's initial interest in Christianity came about through hearing conversations between his father and Jewish friends, but since he was not happy with his father's concept of Jesus, he began standing outside churches and listening to the sermons. In his writings (written in the third person), Wolff told about his early conviction that Jesus is the Messiah:

"When only seven years old, he was boasting to an aged Christian neighbour of the future triumph of Israel at the advent of the Messiah, when the old man said kindly, 'Dear boy, I will tell you who the real Messiah was: he was Jesus of Nazareth, whom your ancestors crucified, as they slew the prophets of old. Go home and read the fifty third chapter of Isaiah, and you will be convinced that Jesus Christ is the Son of God.' Conviction at once fastened upon him. He went home and read the scripture, wondering to see how perfectly it had been fulfilled in Jesus of Nazareth. Were the words of the Christian true? The boy asked of his father an explanation of the prophecy, but was met with a silence so stern that he never again dared to refer to the subject. This however only increased his desire to know more of the Christian religion." At the age of 11, a conversation with a Christian neighbour led to Wolff's decision to leave home in order to find truth for himself, resulting in six years of travel, visiting various Christian establishments and learned theologians and teachers, including Christian Frederick of Stolberg Wernigerode. He became a Roman Catholic near Prague in September 1812, taking on the name Joseph. Four years later, he arrived in Rome, where he began training as a missionary at the seminary of the Collegio Romano. His behaviour led to him being escorted from the Holy City in 1818 at night by gendarmes, for attacking the doctrine of infallibility and criticizing his tutors. During his time in Rome, Wolff had met Henry Drummond, and he received an invitation from Drummond to join him in England. Through Drummond Wolff was introduced to Lewis Way, whose conviction that Christ's Second Coming was imminent influenced him. He decided to become a member of the Church of England, following which Drummond and Way persuaded him to train as a missionary at Cambridge University, at the expense of The London Society for Promoting Christianity amongst the Jews.

Саяхат

Англияға оралғаннан кейін көп ұзамай Джозеф Драммонд пен Уэйдің шақыруын қабылдады. Ол сол кездегі ең көрнекті адвентист ойшылдарының бірі, Эдвард Ирвингпен бірге Драммондтың елдік сарайы Альбери Паркте Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарды зерттеуге арналған конференциялардың алғашқысына қатысты. Бір жыл өткен соң Джозеф Израильдің жоғалған тайпаларын іздеуге және 1827-1834 жылдар аралығында Анатолия, Армения, Түркістан, Ауғанстан, Кашмир, Симла, Калькутта, Мадрас, Пондичерри, Тинневелли, Гоа және Бомбейге сапарлап, шығысқа екінші миссионерлік сапарына шықты. Осы сапар барысында ол 1847 жылы Мәсіхтің қайта оралуына байланысты сенімін білдірді. Үндістанның Лодиана қаласында ол "Біздің Иеміз Иса Мәсіхтің екінші келуі туралы" уағыз айтты, ал бір жылдан кейін Мадраста "Мәсіхтің жеке билігі туралы" лекция оқуға шақырылды. 1852 жылы Джозефтің жақын досы сэр Чарльз Нейпир оған: "1827 жылы сіз маған әлемнің 1845 жылы аяқталады деп айтқан едіңіз" деп еске салды, ал Джозеф өзі 1847 жылға тоқталуы туралы былай деп жазды: "Егер қарсыласы Вулфтан «Неліктен осы уақытты белгіледіңіз?» деп сұраса, оның бір ғана жауабы бар, ол әркімге ашық айтады: «Мен үлкен есек едім»". 1836 жылы ол Эфиопияда Самуэль Гобатты кездестірді, ол оны Джиддаға алып кетті, сондай-ақ Йемен мен Бомбейге сапарлады. Ол АҚШ-қа жалғасты, онда 1837 жылдың 26 қыркүйегінде Ньюаркта (Нью-Джерси) дьякон болып тағайындалды. Даблиндегі Тринити колледжі оған құрметті заң докторы атағын берді. Вольф 1838 жылы Даун мен Коннор епископы Ричард Манттан діни қызметкер болып кияланды. Сол жылы оған Йоркширдегі Линтвейт шіркеуінің пасторлығы тапсырылды. Бұхарада саяхат еткен кезде ол Иеміздің жақын арада қайта оралуы туралы ілімді алыс және оқшауланған халықтан тапты. Ол Ходейда арабтарының "Христостың келуін және Оның салтанатты билігін жариялайтын «Сира» атты кітабы бар екенін және олар 1840 жылы үлкен оқиғалар болады деп күтеді" деді. "Еменде мен алты күн бойы рехабиттермен бірге болдым. Олар шарап ішпейді, жүзімдіктер отырғызбайды, ешқандай тұқым сеппейді, шатырларда тұрады және Йонадаб ұлы Рехабтың сөздерін есінде сақтайды. Олармен Дан тайпасының Израиль ұлдары да болды, олар рехабиттермен бірге Мәсіхтің көктегі бұлттармен тез арада келуін күтеді". 1843 жылы Вольф Бухараға (Бухаралық яһудилердің мекені) 1842 жылдың маусымында әмір Насрулла хан тұтқындаған екі британдық офицерді, подполковник Чарльз Стоддарт пен капитан Артур Конноллиді іздеуге барды. Олар өлім жазасына кесілгенін білді, ал Вольфтың толық киімін көрген әмір күліп, оны өлімнен құтқартты. Оның бұл миссия туралы баяндамасы жақсы сатылып, 1845 және 1852 жылдар аралығында жеті рет басылды. Фицрой Маклин, содан кейін жасырын сапармен кеткен жас дипломат, 1938 жылы Вольфтің сапарын қайта жасады. Ол Вольф туралы «Шығыс жолдары» атты мемуарларында жазды. Шамамен 50 жыл өткен соң Маклин миссионердің өмірбаянына алғысөз жазды. 1844 жылдың тамыз айының соңында Бухарадан оралған Джозеф Машадқа келгенде: «Бүгінгі таңда мұсылман дінінде доктриналық келіспеушіліктер күшейіп бара жатыр» және «ол жерде басқа да топ пайда болды, оларды мұсылман трактаторлары деп атауға болады» деп атап өтті. Сол кезде Персиядағы исламның шейхтік тармағы Солтүстік Америка, Ұлыбритания және Еуропадағы христиандық айналымдардағыдай адвентист қозғалысының өсуін бастан кешірді. Ислам пайғамбарлықтарына сәйкес, Уәде етілген Махди 1260 жылы пайда болады, бұл Григориан күнтізбесі бойынша 1844 жыл. 1844 жылдың мамыр айында Шираз қаласында Сийид 'Али Мухаммед Ширази өзін Баб, Қақпа, Уәде етілген Махди деп жариялады.

Soon after returning to England, Joseph accepted an invitation from Drummond and Way to join some of the most eminent Adventist thinkers of the time, including Edward Irving, at Drummond's country estate, Albury Park, for the first of a series of conferences dedicated to the study of Biblical prophecy. A year later, Joseph embarked on a search for the Lost Tribes of Israel and second missionary journey and to the east which lasted from 18271834, and involved visits to Anatolia, Armenia, Turkestan Afghanistan, Kashmir, Simla, Calcutta, Madras, Pondicherry, Tinnevelly, Goa and Bombay, returning via Egypt and Malta. It was during this journey that he mentioned his belief concerning the return of Christ, fixing on the year 1847. In Loodhiana, India, he "preached extempore on the second coming of our Lord Jesus Christ", and a year later in Madras, he was invited to lecture on "the personal reign of Christ, and state his proofs for believing that Christ would come again upon the earth in 1847." Concerning the exact year, in 1852, Joseph's good friend Sir Charles Napier reminded him that "in 1827 you told me that the world would come to an end in 1845", and Joseph himself had once written in relation to his settling on 1847, that "if now an opponent were to ask Wolff, 'why did you fix that time', he has but one answer to give, which he candidly gives to every one, 'because I was a great ass'". In 1836, he found Samuel Gobat in Ethiopia, who took him to Jeddah, and visited Yemen and Bombay. He continued to the United States, where he was ordained deacon on 26 September 1837 at Newark, New Jersey. Trinity College Dublin awarded him an honorary Doctorate of Laws. Wolff was ordained as a priest in 1838 by Richard Mant, Bishop of Down and Connor. In the same year, he was given the rectory of Linthwaite in Yorkshire. In his travels in Bukhara, he found the doctrine of the Lord's soon coming held by a remote and isolated people. The Arabs of Hodeyda, he says, "are in possession of a book called 'Seera,' which gives notice of the coming of Christ and His reign in glory, and they expect great events to take place in the year 1840". "In Yemen I spent six days with the Rechabites. They drink no wine, plant no vineyards, sow no seed, live in tents, and remember the words of Jonadab, the son of Rechab. With them were the children of Israel of the tribe of Dan who expect, in common with the children of Rechab, the speedy arrival of the Messiah in the clouds of heaven." In 1843 Wolff went to Bukhara (home of the Bukharan Jews) to seek two British officers, Lieutenant Colonel Charles Stoddart and Captain Arthur Conolly, who had been captured by the Emir, Nasrullah Khan in June 1842. He learned that they had been executed, and he was spared death himself only because the Emir laughed uncontrollably at Wolff's appearance in full canonical garb. His Narrative of this mission sold well and was printed in seven editions between 1845 and 1852. Fitzroy Maclean, then a junior diplomat travelling incognito, retraced Wolff's trip in 1938. He wrote of Wolff in his memoir, Eastern Approaches. Almost fifty years later, Maclean contributed a foreword to a biography of the missionary. When Joseph arrived in Mashad in late August 1844 on his return from Bukhara he noted, "It is remarkable that dissenters in doctrine are now prevailing largely in the Mohammadan religion" and that "there had arisen there another partly, who may be called the Mohammadan tractarians". At that time, the Shaykhi branch of Islam in Persia was experiencing a growing Adventist movement in parallel to that taking place in Christian circles in North America, Britain and Europe. According to Islamic prophecy the Promised Mahdi would appear in the year 1260, which is 1844 in the Gregorian calendar. It was in Shiraz, during May 1844, that Siyyid 'Alí Muḥammad Shírází declared Himself to be the Báb, the Gate, the Promised Mahdi.

Жеке өмірі мен мұрасы

Ол 1826 жылы Эдвард Ирвинг арқылы алғашқы әйелімен танысты, ол оны Орфордтың 2-ші графы Горацио Уолполдің қызы, Ұлыбританияның бірінші премьер-министрі Роберт Уолполдің ұрпағы Леди Джорджиана Мэри Уолполмен таныстырды; олар 1827 жылдың 26 ақпанында үйленді. 1845 жылы ол Сомерсеттегі Айл Брюерс приходына тағайындалды. 1861 жылға қарай ол Барлық Әулиелер шіркеуін қайта жаңартуға қажетті қаражатты жинады. 1859 жылдың 16 қаңтарында алғашқы әйелі қайтыс болғаннан кейін, 1861 жылдың мамырында Лондонның Санкт-Петер-ле-Пуэр шіркеуінің пасторы Джеймс Кингтің қызы Луиза Децимаға үйленді. Ол 1862 жылдың 2 мамырында Айл Брюерсте қайтыс болғанда тағы бір маңызды миссионерлік сапарды жоспарлап жатқан болатын. Жас кезінде оның демеушісі католик-апостолдық шіркеуінің мүшесі, ерекше саясаткер Генри Драммонд болды. Вольф ұлын Генри Драммонд Вольф деп атады; ол белгілі дипломат және Примроза лигасының негізін қалаған консервативті саясаткер болып өсті.