Экономикалық болжам жасау процесі

Кіріспе

Экономикалық болжам – экономика туралы болжамдар жасау процесі. Болжамдарды жоғары деңгейде жинақтап жасауға болады, мысалы, ЖІӨ, инфляция, жұмыссыздық немесе бюджет тапшылығы бойынша, ал экономиканың нақты салалары немесе тіпті жеке компаниялар үшін бөлшектеп қарастыруға да болады. Экономикалық болжам – инвестициялардың болашақ дамуын анықтауға мүмкіндік беретін құрал және экономикалық талдаудың маңызды бөлігі. Экономикалық болжамдармен ұлттық үкіметтер, банктер, орталық банктер, консалтингтік фирмалар және жеке сектордағы ой-пікір орталықтары, компаниялар, сондай-ақ Халықаралық валюта қоры, Дүниежүзілік банк және ЭЫДҰ сияқты халықаралық ұйымдар айналысады. "Consensus Economics" көптеген болжамдарды жинақтап, жүйелейді. Кейбір болжамдар жыл сайын жарияланады, бірақ көпшілігі одан да жиі жаңартылады. Экономист әдетте тәуекелдерді ескереді (яғни, бастапқы бағалаудан нәтижелердің өзгеше болуына ықпал ететін жағдайлар мен оқиғалар). Бұл тәуекелдер соңғы болжам сандарына қалай келгенін түсіндіруге көмектеседі. Экономистер болжамдарын түсіндіру үшін кестелер мен диаграммалар сияқты деректерді визуализациялау құралдарын қолданады. Экономикалық болжамдарды дайындау үшін дәлдігін арттыру мақсатында макроэкономикалық, микроэкономикалық деректер, нарықтық ақпарат, болашаққа қатысты мәліметтер, машиналық оқыту (жасанды нейрондық желілер) және адамның мінез-құлқы туралы зерттеулер сияқты әртүрлі ақпараттар пайдаланылады. Болжамдар түрлі мақсаттарда қолданылады. Үкіметтер мен бизнес өкілдері стратегияларын, көпжылдық жоспарларын және кезеңдік бюджеттерін анықтау үшін экономикалық болжамдарды пайдаланады. Қор нарығын талдаушылар компанияның және оның акцияларының құнын бағалау үшін болжамдарға сүйенеді. Экономистер талқыланып отырған мәселеге қатысты маңызды айнымалыларды анықтайды. Экономистер тарихи деректерді статистикалық талдау арқылы белгілі бір тәуелсіз айнымалылар мен олардың зертене жатқан тәуелді айнымалыға қатысты байланысын анықтай алады. Мысалы, бұрынғы кезеңде тұрғын үй бағасының өзгеруі халықтың жалпы байлығына қаншалықты әсер еткен? Бұл байланысты болашақты болжау үшін пайдалануға болады. Яғни, егер тұрғын үй бағасы белгілі бір деңгейде өзгеруі күтілсе, бұл халықтың болашақ байлығына қандай әсер етеді? Болжамдар көбінесе толық емес, үлгілік деректерге негізделгендіктен, белгілі бір дәрежеде бұл қателіктерге әкелуі мүмкін. Экономист статистикалық тесттер жүргізеді және статистикалық модельдерді (әдетте регрессиялық талдауды қолдана отырып) зертене жатқан айнымалылардың мінез-құлқын ең жақсы сипаттайтын немесе болжайтын қатынастарды анықтау үшін жасайды. Тарихи деректер мен болашаққа қатысты болжамдар белгілі бір айнымалылар үшін болжам жасау үшін модельге қолданылады.

Economic forecasting is the process of making predictions about the economy. Forecasts can be carried out at a high level of aggregation—for example for GDP, inflation, unemployment or the fiscal deficit—or at a more disaggregated level, for specific sectors of the economy or even specific firms. Economic forecasting is a measure to find out the future prosperity of a pattern of investment and is the key activity in economic analysis. Many institutions engage in economic forecasting: national governments, banks and central banks, consultants and private sector entities such as think tanks, companies and international organizations such as the International Monetary Fund, World Bank and the OECD. A broad range of forecasts are collected and compiled by "Consensus Economics". Some forecasts are produced annually, but many are updated more frequently. The economist typically considers risks (i. e., events or conditions that can cause the result to vary from their initial estimates). These risks help illustrate the reasoning process used in arriving at the final forecast numbers. Economists typically use commentary along with data visualization tools such as tables and charts to communicate their forecast. In preparing economic forecasts a variety of information has been used in an attempt to increase the accuracy. Everything from macroeconomic, microeconomic, market data from the future, machine learning (artificial neural networks), and human behavioral studies have all been used to achieve better forecasts. Forecasts are used for a variety of purposes. Governments and businesses use economic forecasts to help them determine their strategy, multi year plans, and budgets for the upcoming year. Stock market analysts use forecasts to help them estimate the valuation of a company and its stock. Economists select which variables are important to the subject material under discussion. Economists may use statistical analysis of historical data to determine the apparent relationships between particular independent variables and their relationship to the dependent variable under study. For example, to what extent did changes in housing prices affect the net worth of the population overall in the past? This relationship can then be used to forecast the future. That is, if housing prices are expected to change in a particular way, what effect would that have on the future net worth of the population? Forecasts are generally based on sample data rather than a complete population, which introduces uncertainty. The economist conducts statistical tests and develops statistical models (often using regression analysis) to determine which relationships best describe or predict the behavior of the variables under study. Historical data and assumptions about the future are applied to the model in arriving at a forecast for particular variables.

Жалпы қолданылу аясы

Экономикалық перспективалар – бұл ЭЫДҰ-ның алдағы екі жылға арналған маңызды экономикалық тенденциялар мен болжамдарға арналған жарты жылдық талдауы. ХВҚ әлемдік экономикалық перспективалар есебін жылына екі рет жариялайды, ол жан-жақты жаһандық көрініс береді. ХВҚ және Дүниежүзілік банк әлемнің түрлі аймақтары үшін аймақтық экономикалық перспективалар да жасайды. Сонымен қатар, The Conference Board және Lombard Street Research сияқты жеке компаниялар да жаһандық экономикалық болжамдар ұсынады. 2024 жылғы сәуір айының мәліметтері бойынша, Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) әлемдік тауар саудасының жаңаруын күтіп отыр, жылдық өсімді 2,6%-ға, ал 2023 жылы тіркелген 1,2% төмендеуден кейін 2025 жылы 3,3%-ға дейін өсуді болжады. 2023 жылы тауар экспорты 5% төмендеп, 24,01 триллион АҚШ долларына жетті, бұл коммерциялық қызметтер секторының 9% өсіммен 7,54 триллион АҚШ долларына жеткен экспортымен қатысты үлкен контраст құрады. Әлемдік ЖІӨ тұрақталатыны күтілуде, 2024 жылы 2,6% және 2025 жылы 2,7% өсімді сақтайды. Аймақтық тұрғыдан алғанда, Африка 2024 жылы экспорттың ең жоғары өсімін – 5,3%-ды қамтиды деп болжанып отыр, одан кейін ТМД аймағы да шамамен осы деңгейде өседі. Солтүстік Америка, Таяу Шығыс және Азияда орташа өсім күтілуде, тиісінше 3,6%, 3,5% және 3,4% көрсеткіштерімен, ал Еуропа экспортының өсімі тек 1,7% болады деп күтілуде. Импорт өсімі Азияда (5,6%) және Африкада (4,4%) күшті болады деп күтілуде, ал Еуропада өсім шамалы ғана, 0,1% болады. Цифрлық қызметтер саудасы берік болып қалады, 2023 жылы экспорт 4,25 триллион АҚШ долларына жетті, бұл тауарлар мен қызметтердің жаһандық экспортының 13,8%-ын құрайды, Африкада (13%) және Оңтүстік және Орталық Америкада және Кариб бассейнінде (11%) айтарлықтай өсім байқалды. Сонымен қатар, ДСҰ қызметтер саудасының өркендеп келе жатқан ландшафтына, әсіресе цифрландыруға баса назар аудара отырып, толыққанды мәліметтер беру үшін Global Services Trade Data Hub платформасын іске қосты.

АҚШ-тың болжамы

АҚШ Конгресінің Бюджет кеңсесі (CBO) жыл сайын "Бюджет және экономикалық перспективалар" атты есеп жариялайды, ол негізінен алдағы он жылдық мерзімді қамтиды. АҚШ Федералдық резервтік жүйенің басқарма мүшелері жыл бойы экономикалық перспективаларға қатысты сөз сөйлейді, куәліктер береді және есептер жариялайды. Сент-Луис Федералдық резерв банкі сияқты аймақтық Федералдық резерв банктері де болжамдар ұсынады. Wells Fargo және JP Morgan Chase сияқты ірі банктер экономикалық есептер мен жаңалықтар таратады.

Еуропалық болжамдар

Еуропалық комиссия сонымен қатар мүше елдері үшін макроэкономикалық болжамдарды тоқсан сайын – көктем, жаз, күз және қыс мезгілдерінде жариялайды.

Болжамдарды біріктіру

Көптеген көздерден алынған болжамдар арифметикалық түрде біріктірілуі мүмкін, ал нәтижесі көбінесе консенсус болжамы деп аталады. Жеке компаниялар, орталық банктер және мемлекеттік органдар экономикалық болжамдарға деген жоғары сұранысты қанағаттандыру үшін көп көлемде болжамдық ақпарат жариялайды. Consensus Economics әртүрлі болжаушылар жасаған макроэкономикалық болжамдарды жинақтап, оларды апталық және айлық түрде жариялайды. The Economist журналы да осындай шолуды тұрақты түрде ұсынады, бірақ ол шектеулі елдер мен көрсеткіштерге қатысты. Эконометриялық зерттеулер көрсеткендей, әрбір бастапқы болжамның бұрынғы қателіктерін ескере отырып, әр болжамға салмақ беру арқылы біріктірілген болжам жасау, әдетте, жеке болжамдармен салыстырғанда орташа квадраттық қателерді төмендетеді. Дегенмен, болжаушылардың тізімге қосылуы мен одан шығуы дәстүрлі біріктіру әдістерінің нақты уақыттағы тиімділігіне елеулі әсер ететіні анықталды. Болжамдарды біріктірудің және салмақтарды реттеудің динамикалық сипаты бейтарап емес.

Болжамдық әдістер

Экономикалық болжау процесі деректерді талдауға ұқсас және болашақтағы негізгі экономикалық айнымалылардың бағаланған мәндерін қамтиды. Экономист болжау процесінде эконометрия әдістерін қолданады. Типтік қадамдар: Ауқым: Болжамды аудиторияның қажеттіліктеріне сәйкес негізгі экономикалық айнымалылар мен болжамдық түсіндірмелерге арналған тақырыптар анықталады. Әдебиетті шолу: IMF, OECD, АҚШ Федералдық резерв және CBO сияқты мазмұндамалық деңгейдегі перспектиива ұсынатын дереккөздерден алынған түсіндірмелер негізгі экономикалық тенденцияларды, мәселелерді және тәуекелдерді анықтауға көмектеседі. Мұндай түсіндірмелер болжаушыға өз болжамдарын жасауда көмектеседі және басқа болжамдармен салыстыруға мүмкіндік береді. Деректерді алу: Негізгі экономикалық айнымалылар бойынша тарихи деректер жиналады. Бұл деректер баспа түрінде де, FRED немесе Eurostat сияқты электрондық дереккөздерде де кездеседі, олар пайдаланушыларға қызығушылық тудыратын айнымалылардың тарихи мәндерін іздеуге мүмкіндік береді. Тарихи байланыстарды анықтау: Тарихи деректер бір немесе бірнеше тәуелсіз айнымалылар мен зерттеліп отырған тәуелді айнымалы арасындағы байланыстарды анықтау үшін қолданылады, көбінесе регрессиялық талдау арқылы. Модель: Тарихи деректер мен болжамдар эконометриялық модельді жасау үшін пайдаланылады. Модельдер әдетте бір немесе бірнеше айнымалыларға қатысты экономикалық болжам жасау үшін кіріс тізбегіне есептеулер қолданады. Есеп: Модельдің нәтижелері әдетте оқырманға болжамды түсінуге көмектесетін ақпараттық графикалар мен түсіндірмелерді қамтитын есептерге енгізіледі. Болжаушылар есептеулік жалпы тепе-теңдік модельдерін немесе динамикалық стохастикалық жалпы тепе-теңдік модельдерін пайдалана алады. Соңғылары көбінесе орталық банктермен қолданылады. Болжау әдістеріне эконометриялық модельдер, консенсус болжамдары, экономикалық базалық талдау, ауысу үлесі талдауы, кіріс-шығыс моделі және Гринолд пен Кронер моделі кіреді. Сондай-ақ, жерді пайдалану болжамын, анықтама класты болжауды, көлік жоспарлауды және сұраныс болжамының дәлдігін есептеуді қараңыз. Дүниежүзілік банк жеке тұлғалар мен ұйымдарға өз симуляцияларын және болжамдарын iSimulate платформасын пайдалана отырып жүргізуге мүмкіндік береді.

The process of economic forecasting is similar to data analysis and results in estimated values for key economic variables in the future. An economist applies the techniques of econometrics in their forecasting process. Typical steps may include:
Scope: Key economic variables and topics for forecast commentary are determined based on the needs of the forecast audience. Literature review: Commentary from sources with summary level perspective, such as the IMF, OECD, U. S. Federal Reserve, and CBO helps with identifying key economic trends, issues and risks. Such commentary can also help the forecaster with their own assumptions while also giving them other forecasts to compare against. Obtain data inputs: Historical data is gathered on key economic variables. This data is contained in print as well as electronic sources such as the FRED database or Eurostat, which allow users to query historical values for variables of interest. Determine historical relationships: Historical data is used to determine the relationships between one or more independent variables and the dependent variable under study, often by using regression analysis. Model: Historical data inputs and assumptions are used to develop an econometric model. Models typically apply a computation to a series of inputs to generate an economic forecast for one or more variables. Report: The outputs of the model are included in reports that typically include information graphics and commentary to help the reader understand the forecast. Forecasters may use computational general equilibrium models or dynamic stochastic general equilibrium models. The latter are often used by central banks. Methods of forecasting include Econometric models, Consensus forecasts, Economic base analysis, Shift share analysis, Input output model and the Grinold and Kroner Model. See also Land use forecasting, Reference class forecasting, Transportation planning and Calculating Demand Forecast Accuracy. The World Bank provides a means for individuals and organizations to run their own simulations and forecasts using its iSimulate platform.

Болжамның дәлдігі

Болжамның дәлдігі тақырыбында көптеген зерттеулер бар. Дәлдік – болжам сапасын бағалауда қолданылатын басты критерийлердің бірі, тіпті ең маңыздысы. Төмендегі сілтемелер болжамның дәлдігіне қатысты академиялық зерттеулерге арналған. Болжамның нәтижесі уақытқа байланысты болып көрінеді, кейбір сыртқы оқиғалар болжам сапасына әсер етеді. Сарапшылардың болжамы көбінесе нарықтық болжамдардан жақсырақ болғандықтан, болжамның нәтижесі бірнеше факторға байланысты: модель, саяси экономика (терроризм), қаржылық тұрақтылық және т.б. 2014 жылдың басында ЭЫДҰ өзінің болжамдарын талдады. Financial Times басылымында жарияланған мәліметке сәйкес, "ЭЫДҰ сондай-ақ сауда мен шетелдік қаржыға ең көп ашық, нарығы қатаң реттелген және банк жүйесі әлсіз елдер үшін тым оптимистік болғанын анықтады". 2012 жылы Consensus Economics "Болжамның дәлдігі сыйлығын" тағайындады және әр жыл сайын 40-тан астам ел үшін ЖІӨ мен ТТІ-нің соңғы нәтижесін ең дәл болжаған жеңімпаздардың тізімін жариялайды. "Consensus Economics Forecast Accuracy Award".

Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, мінез-құлықтық қателіктер болжамның дәлдігіне маңызды әсер етеді. Болжамшылардың білімі мен жұмыс тәжірибесі олардың болжамдарының дәлдігі мен сенімділігіне әсер етеді. Болжамның дәлдігіне болжамшының жоғары инфляция деңгейімен алынған тәжірибесі де әсер етеді. Сонымен қатар, терроризм сияқты саяси оқиғалар инфляция және валюта бағамы бойынша сарапшылар мен нарықтық болжамдардың дәлдігіне әсер ететіні дәлелденді. Бұл болжамдардың дұрыстығын бағалау және негірленген шешімдер қабылдау кезінде ескерілуі тиіс сыртқы факторлар мен қателіктердің кең ауқымын көрсетеді.

Болжамдар мен Ұлы дағдарыс

2007 жылы басталған қаржы және экономикалық дағдарыс – 1930 жылдардағы Ұлы депрессиядан бергі ең ауыр дағдарыс саналды – көптеген болжаушылардың күтіміне келмеді, бірақ бірқатар сарапшылар оны алдын ала болжаған болатын (мысалы, Стивен Роуч, Мередит Уитни, Гэри Шиллинг, Питер Шифф, Марк Фабер, Нуриел Рубини, Бруксли Борн және Роберт Шиллер). Олардың көпшілігінің «Ұлы дағдарысты» дұрыс болжамауы мамандық иелерінің өзінен-өзі терең ойлануына себеп болды. Ұлыбританияның королевасы Елизавета тіпті «ешкім» несиелік дағдарыстың жақындап келе жатқанын қалай байқамағанын сұрады, ал бизнес, қала, оның реттеушілері, ғылым және үкімет сарапшыларынан құралған топ оны хат арқылы түсіндіруге тырысты. Мәселе тек Ұлы дағдарысты болжауда ғана емес, сонымен қатар оның салдарының қаншалықты күшті болатынын болжауда да экономистер қиындыққа тап болды. Мысалы, Сингапурдағы Citi компаниясы елде «Сингапур тарихындағы ең ауыр рецессия» болады деп мәлімдеді. Бірақ 2009 жылы экономика 3,1% өсті, ал 2010 жылы 15,2% өсімді көрсетті. Сол сияқты, Нуриел Рубини 2009 жылдың қаңтар айында мұнай бағасы 2009 жыл бойы 40 доллардан төмен болады деп болжады. Алайда, 2009 жылдың соңына қарай мұнай бағасы 80 долларға жетті. 2009 жылдың наурыз айында ол S&P 500 индексі 600-ден төмен түсіп, тіпті 200-ге дейін құлдырауы мүмкін деп болжады. Бірақ индекс 1,115-тен асып, 24% өсті, бұл 2003 жылдан бергі ең үлкен бір жылдық өсім болды. 2009 жылы ол АҚШ үкіметі бірнеше ірі банктерді мемлекеттік меншікке айналдырады деп болжады, бірақ бұл орындалмады. 2009 жылдың қазан айында ол алтын бағасы «1000 доллардан жоғары көтерілуі мүмкін, бірақ 20-30% өспейді» деді. Ол жаңылысты, себебі алтын бағасы келесі 18 айда өсіп, 1000 доллардан 1400 доллардың үстінен басып өтті.

Экономистердің өз болжамы бойынша сауалнамаға негізделген тұрақты түрде жарияланатын сауалнамалардың тізімі

Ұйымның атауы Болжам атауы Сауалнамаға қатысқан адамдардың саны Қамтылған елдердің саны Қамтылған елдердің/аймақтардың тізімі Жиілігі Болжам қанша алға жасалады Басталу күні Blue Chip Publications Aspen Publishers Blue Chip Economic Indicators бөлімшесі G7 дамыған елдерінің мүше елдері, Еуроаймақ аймағы, сондай-ақ Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Орталық Азия, Африка, Азия-Тынық мұхиты, Шығыс Еуропа, Латын Америкасы және Скандинавия елдері. Филадельфия Федералдық резерв банкі Livingston Survey? 1 АҚШ 55? Еуроаймақ Тоқсан сайын Екі тоқсан және алты тоқсанға, сондай-ақ ағымдағы және келесі екі жылға 1999 RFEResources for Economists? ?Жаһандық экономикалық перспектива Тоқсан сайын Екі тоқсан және алты тоқсанға, сондай-ақ ағымдағы және келесі екі жылға 1949