Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1957 жылғы поляк фильмі
1957 Polish film
"Канал" ("Кәріз") – Анджей Вайданың 1957 жылғы поляк фильмі. Бұл 1944 жылғы Варшава көтерілісі туралы түсірілген алғашқы фильм, ол қаланың кәріздері арқылы нацистердің шабуылынан қашқан Қарулы күресшілер армиясының бір ротасының тарихын баяндайды. Фильм Джерзи Стефан Ставинскийдің "Олар өмір сүруді жақсы көрді" әңгімесі негізінде жасалған. "Канал" Вайданың соғыс трилогиясының екінші фильмі, алғашқысы – "Бір буын", соңғысы – "Күл мен алмастар". Фильм 1957 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығына ие болды.
Kanał (, Sewer) is a 1957 Polish film directed by Andrzej Wajda. It was the first film made about the 1944 Warsaw Uprising, telling the story of a company of Home Army resistance fighters escaping the Nazi onslaught through the city's sewers. The film is adapted from the story “They Loved Life” by Jerzy Stefan Stawinski. Kanał is the second film of Wajda's War Trilogy, preceded by A Generation and followed by Ashes and Diamonds. The film was the winner of the Special Jury Award at the 1957 Cannes Film Festival.
Сюжет
1944 жылдың 25 қыркүйегі, Варшава көтерілісінің соңғы күндері. Лейтенант Задра 43 сарбаз бен азаматтан тұратын бөлімді Варшаваның қазір оқшауланған оңтүстік Мокотов ауданының қираған жерлеріне жаңа позицияға жетелейді. Композитор Михаль неміс әскері басып алған қаланың басқа бөлігіндегі әйелі мен баласына телефон арқылы хабарласады. Бірнеше сөзден кейін ол немістердің ғимаратты тазалап, оны іздеп келе жатқанын естіп, үмітін үзді. Содан кейін байланыс үзіледі. Келесі күні таңертең 23 жасар офицер курсант Кораб бөлмеге кіргенде, оның орынбасары, лейтенант Мандри мен хабаршы қыз Халинка бірге төсекте жатқанын көріп, ұялып кешірім сұрайды (кейін Халинка Мандридің өміріндегі алғашқы махаббаты екенін айтады). Неміс шабуылы тойтарылды, бірақ Кораб Голиафтың ізсіз минасын залалсыздандыру кезінде жараланады. Жаумен қоршалған Задраға қала орталығына кәріз арқылы шегінуге бұйырылады. Қазір саяхаттауға жарамды 27 адам қалды, олардың ішінде Кораб та бар, олар лас судың арасынан қиындықпен өтеді. Олардың жетекшісі Дейзи Задрадан Корабқа көмектесуге рұқсат беруін сұрайды, өйткені қалғандары өздері жол таба алады. Задра келіседі. Бірақ олар артта қалады. Вилча көшесіндегі белгіленген шығу орынына жеткенде, Кораб жоғары қарай көтерілуге тым әлсіз болады, сондықтан олар біраз демалады. Ол қарама-қарсы қабырғадағы жазуды байқайды, бірақ оны толық оқи алмайды. Дейзи оған "Мен Янекті жақсы көремін" деп айтады, бірақ шындығында онда "Мен Жацекті жақсы көремін" деп жазылған, ал Жацек – Корабтың есімі. Ол оларды өзенге қарай бағыттап, оны тоқтатуға мүмкіндік бермей, жылдамдатып жүруге көндіреді. Соңында олар күн сәулесін көреді. Осы уақытқа қарай Корабтың көзі нашар көріп, күші таусылған. Ол шығу орыны темір торлармен жабылып тұрғанын байқамайды. Дейзи оған деген сезімдерін білдіріп, оны сүйіп, біраз демалуға болатынын айтады. Негізгі топ Задраны біраз уақытқа дейін қадағалайды, бірақ Дейзисіз жоғалып кетеді. Ақырында, Задра сержант Кулаға қысқа демалыстан кейін алға жылжуға бұйрық бергенде, олар тұрған жерінен қозғалмайды. Кула алдап, олардың артынан келе жатқанын айтып, Задраны алға жылжуға итермелейді. Соңында Задра мен Куладан кейін қалған жалғыз сарбаз – механик Смуклы. Темірқасықтың ізімен Мандри, Халинка және Михаль да жоғалып кетеді. Ақырында Михаль есінен шығып, ойнап кетеді. Мандри өмірдің қиылысына жеткенде, өмір сүруге тұрарлық адам бар екенін айқайлайды. Халинка кімді сұрағанда, ол әйелі мен баласы бар екенін жауап береді. Ол одан фонарьды сөндіруін сұрап, өзін-өзі атып өлтіреді. Мандри шығу орынын табады, бірақ кәрізден шыққаннан кейін неміс сарбазы оны қарусыздандырып, сол түтікшеден келген басқалармен бірге аулаға жинап әкеледі. Көңілі құлазып, ол өлім жазасына кесілгендердің денелерінің қасына тізе бүгіп отырады. Задра, Кула және Смуклы Вилча көшесіндегі шығу орынын жіберіп алады, бірақ тағы біреуін табады, бірақ ол тұзаққа салынған. Смуклы екі неміс гранатасын залалсыздандырады, бірақ үшінші және соңғысы оны өлтіреді. Задра мен Кула кәрізден шығып, қираған қаланың бос тұрған бөлігіне жетеді. Задра Кулаға қалған сарбаздарды алып келуін айтқанда, Кула өтірік айтқанын және оларды көп бұрын тастап кеткенін мойындайды. Ашуға булыққан Задра Куланы атып өлтіреді және ер адамдарын іздеу үшін ағынға қайта оралады.
It is 25 September 1944, during the last days of the Warsaw Uprising. Lieutenant Zadra leads a unit of 43 soldiers and civilians to a new position amidst the ruins of the now isolated southern Mokotów district of Warsaw. The composer Michał manages to telephone his wife and child in another part of the city that is being overrun by the Germans. After a few words, she tells him that the Germans are clearing the building and that they are coming for her. Then the line goes dead. The next morning, 23 year old Officer Cadet Korab apologizes after walking into a room to find the second in command, Lieutenant Mądry, and messenger girl Halinka in bed together (Halinka later reveals that Mądry is her first lover). A German attack is stopped, but Korab is wounded while disabling a Goliath tracked mine. Surrounded by the enemy, Zadra is ordered to retreat through the sewers to the city centre. Now down to 27 fit to travel, including Korab, they slog through the filth. Daisy, their guide, asks Zadra to let her help Korab, claiming that the others can find their way easily enough. Zadra consents. However, the pair fall further and further behind. When they reach the designated exit at Wilcza Street, Korab is too weak to climb the upward sloping tunnel, so they rest for a while. He notices some graffiti on the opposite wall, but cannot quite make it out. Daisy tells him it says "I love Janek", when the name is actually Jacek, Korab's first name. She decides that they should head in the direction of the river, which is only a short distance away and drives him on, not letting him stop. Finally, they see sunlight. By this time, Korab is half blind and at the end of his strength. He cannot see that the exit is closed off by metal bars. Daisy finally reveals her feelings for him, kissing him before telling him that he can rest for a while. The main group follows Zadra for a while, but they become lost without Daisy. Finally, when Zadra tells Sergeant Kula to order them onward after a brief rest, they remain where they are. Kula lies and tells Zadra they are following in order to get him to keep going. Eventually, the only remaining soldier following Zadra and Kula is the mechanic Smukły. Meanwhile, Mądry, Halinka and Michał are also lost. Eventually, Michał loses his mind and wanders away, playing an ocarina. Upon reaching a dead end, Mądry cries out that he has somebody to live for. When Halinka asks who, he tells her that he has a wife and child. She asks him to turn off his flashlight, and then shoots herself. Mądry finds an exit, but as soon as he has climbed out of the sewer he is disarmed by a German soldier and placed into the courtyard along with others who have come through the same manhole. Despondent, he kneels beside the bodies of others who have already been executed. Zadra, Kula and Smukły miss the exit at Wilcza Street but find another however it is booby trapped. Smukły disarms two German grenades, but is killed by the third and last. Zadra and Kula emerge from the sewer to find themselves in a deserted part of the ruined city. When Zadra tells Kula to bring up the rest of the men, Kula admits he lied and that they left them behind a long time ago. Enraged, Zadra shoots Kula and reluctantly heads back down into the sewer to search for his men.
Өндіріс
Тарихы мен сценарийі 1944 жылғы тамыздағы Варшава көтерілісі кезінде Армия Крайованың офицері ретінде канализацияда өмір сүріп өткен Джерзи Стефан Ставинский жазған. Фильмді Польшаның Лодзь қаласындағы Wytwornia Filmow Fabularnych (Feature Film Studio) көркем фильмдер студиясында "Kadr" кинотобы жасады. "Канал" фильмінің премьерасы 1957 жылғы 20 сәуірде Варшавада болды.
The story and script were written by Jerzy Stefan Stawiński who himself survived in the sewers as an officer of Armia Krajowa (the Polish underground resistance Home Army) during the Warsaw Uprising of August 1944. The film was produced by Zespół Filmowy "Kadr" at Wytwornia Filmow Fabularnych (Feature Film Studio) in Łódź, Poland. Kanal premiered in Warsaw on April 20, 1957.
Шығарылымдар
1957 жылы Канн кинофестивалінде Вайдаға арнайы қазылар алқасының жүлдесі табысталды. Бұл фильмде "Бір ұрпақ" туындысында кең таралған тікелей коммунистік үгіттен көбінесе қалысқан. Ол Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін құлаған Болеслав Бируттың сталиндік режимінен соң шығарылды. 2019 жылдың сәуір айында фильмнің жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы 2019 жылғы Канн кинофестивалінің "Канн классикасы" бөлімінде көрсетуге ие болды.
Kanał earned Wajda the Special Jury Prize at the 1957 Cannes Film Festival. The film is largely free of the overt communist propaganda that characterised its predecessor, A Generation. It was released after the fall of the Stalinist regime of Bolesław Bierut, which followed the death of Joseph Stalin. In April 2019, a restored version of the film was selected to be shown in the Cannes Classics section at the 2019 Cannes Film Festival.
Саяси бағалау
Вайданың "Канал" фильмінде көтерген тарихи мәселе соғыстан кейінгі Польшадағы саяси және әлеуметтік жағдайлардың ең шиеленісті тақырыптарының бірі болды. Оның соғыс трилогиясындағы басқа фильмдері сияқты, "Канал" да Польшаның заманауи тарихы мен саясатының күрделілігін бейнелеуге жасалған адал және құнды тытыру болды. Фильм Польшаның Ішкі Армиясының қарсылық көрсетушілерінің шағын тобының ерлер мен әйелдерінің трагикалық тағдырын шеберлікпен көрсетеді. Биограф Болеслав Михалек осы оқиғаның контекстін былай түсіндіреді:
The historical subject that Wajda addressed in Kanal was one of the most politically and socially charged topics in post war Poland. Like the other films in his war trilogy, Kanal was “an honest and valuable attempt to portray the complexity of Polish contemporary history and politics.” The film “masterfully” dramatizes the tragic fate of the men and women of a small unit of Polish Home Army resistance fighters. Biographer Bolestaw Michalek provides the context:
"Осы оқиғалардың даулы болғандығын естен шығармау керек. 1944 жылдың 1 тамызындағы көтеріліс Польшаның Ішкі Армиясының басшылары Лондондағы эмигранттық үкіметпен келісім бойынша бұйрық берді, бірақ Кеңес әскерлерінің жақындап келе жатқан қолбасшылығымен нақты келісімге қол жеткізілмеді. Кеңес майданындағы тұйыққа түсу салдарынан, жау [нацистер] көтерілісшілерге қарсы тозу соғысын жүргізді. Бірте-бірте, немiс шабуылы көтерілісшілерді Мокотувқа шегінуге мәжбүр етті. Екі айдан кейін Польшаның Ішкі Армиясы капитуляциялады... Көтерілістің құны – жүз мыңдаған қаза болды және бір миллионнан астам адамның үйі қиратылды. Михалек былай деп қосады: "Вайданың Варшава көтерілісі мен канализация арқылы шегінуді бейнелеуі нақты және мақсатты тарихи және әлеуметтік мазмұнға ие."
One must bear in mind that the events in question were charged with controversy. The outbreak of the Rising on August 1, 1944 was ordered by the Home Army leaders in agreement with the Government in Exile in London, but no clear understanding was made with the command of the approaching Soviet armies when a deadlock was reached at the Soviet front, a war of attrition was mounted [by the Nazis] against the insurgents Gradually the remorseless German assault forced the insurgents to withdraw to Mokotów. After two months of fighting, the Home Army command surrendered,,,the price paid for the Rising was several hundred thousand dead and the immolation of the homes of over one million people. Michalek adds that “Wajda’s treatment of the Warsaw Rising and the retreat through the sewers had a definite and deliberate historical and social edge.”
1950 жылдардың ортасына қарай поляктар арасында оқиғаға қатысты екі түйінді көзқарас қалыптасты. Бірі – Отанын қорғаған батыр жастар туралы романтикалық бейне. Екіншісі – жойқын нәтижесіне қарамастан, патриоттарды құрбан етудегі жоғарғы басшылықтың ниеттеріне қатысты ресми күмән. Вайда осы екі түрлі әлеуметтік көзқарасқа жауап ретінде "Канал" фильмінде оларды синтездеуге тырысты. Польшалық сыншы Кшиштоф Теодор Топлиц "Канал" кейіпкерлерінің қарама-қарсы "батырлық өлшемдері" және 1944 жылғы көтеріліске қатысты "жасырын күмән" туралы былай деді:
By the mid 1950s, two fundamental perceptions had become established among Poles regarding the event. One was a popular romantic image of gallant young martyrs who died defending the homeland. The second was official skepticism as to the purity of the high command’s motives in committing men and women patriots to a doomed endeavor. Wajda, responding to these dual social outlooks, attempted to synthesis these in Kanal. Polish critic Krzysztof Teodor Toeplitz commented on the contrasting “heroic dimensions” of the characters in Kanal and the “latent skepticism” concerning the 1944 uprising:
"Бұл тақырыпқа жақындаған барлық суретшілер сияқты, Вайда да белгілі бір қысымға тап болды. Бір жағынан көтерілісті ақтауға қарсы рационалды қысым болды, екінші жағынан көтерілісті аяусыз сынауға қарсы эмоционалды қысым болды. Фильм ортасында тоқтады."
“Like all artists approaching this subject, Wajda has succumbed to certain pressures. On the one hand there was the rational pressure against delivering an apologia for the Rising and, on the other hand, the emotional pressure against taking a merciless criticism of the Rising. The film stopped halfway.