Кіріспе
Балқандағы 6 ғасырдағы патша Родульф шамамен 500 жылдар шамасында Орта Дунайдағы герулі патшалығының патшасы болды және скандинавиялық тегі болуы мүмкін. Ол көршілес ломбардтармен болған шайқаста қаза тапты, бұл герулілердің тарауына әкелді. Ол, әдетте, Теодорих Ұлы екі хат жазған герулі патшасы саналады, олардың бірінде Теодорих оны қару-жарақ сыйлап «ұлы ретінде қабылдады». Кейде ол Скандинавиядан Италияға Теодорихқа қосылу үшін келген король Родульфке теңеледі. Прокопий Родульфты Дунай герулісінің патшасы ретінде сипаттады, император Анастасийдің билікке келгенінен (491-518 жылдар) үш жыл өткен соң. Пауль Диакон да осы есімді, ломбардтар жеңген кезде қайтыс болған герулі патшасына берді, бұл тарихшылар көбінесе 508 жылға жатқызады. Прокопийдің мәлімдемесіне сәйкес, осы жеңілістен кейін кейбіреулері Дунайдан өтіп Рим империясына кірсе, герулі ақсүйектерінің бір бөлігі солтүстікке, Туле аралына (Прокопий Скандинавияға берген атауы) көшті. Олар Океанға өтуге дейін Склавендер, Вариндер және, ақырында, Дани (дандар) жерлері арқылы өтті, содан кейін Гаутиге жақын қоныстанды. Ол Дунай маңында әлі де өмір сүріп жатқан герулілердің кейінгі ұрпақтары 540 жылдары осы аймақта патшалық іздеуге сәтті барғанын айтады. Бұл Родульфтің сол аттас патша екендігі белгісіз, бірақ ол Джорданның «Гетикасында» Скандза аралындағы (Джордан Скандинавия деп атаған) Ранидің патшасы ретінде сипатталған, дандарға жақын патшалығын тастап, Италияға келген және Италияның остгот патшасы Теодорих Ұлының «құшағына» (gremium) ие болған. Джордан герулілердің де осы аймақта өмір сүргенін айтады, бірақ оларды дандар қуып шығарғанға дейін, бірақ оның мәтіні бұл Родульфты Скандза герулілерімен байланыстырмайды. Джорданның Скандза туралы мәліметтері әртүрлі интерпретацияларға ұшырайды және кейбір тарихшылар Джордан қателіктер жасады деп санайды. Мысалы, Теодор Моммсен Джордан скандинавиялық Рудольфті герулі ретінде сипаттауы керек деп есептеді, ал тарихшы Гервиг Вольфрам осы скандинавиялық Рудольфті гаут деп сипаттады. Оқиғалардың ұқсастығына байланысты, әртүрлі есептерде бір адам туралы айтылғаны болжанады, бірақ бұл әлі де нақты емес. Эндрю Меррилл сияқты тарихшылар Джордан мен Прокопийдің жазбаларындағы ұқсас элементтер Теодорихке қызмет еткен Кассиодор сияқты ортақ көзден алынған болуы мүмкін екенін атап өтті. Рудольф аты, Дани аймағымен байланысы және олардың Теодорихқа адалдығы ерекше атап өтуге лайық. Родульф туралы тағы бір мүмкін жазба – Теодорихтің сақталған мемлекеттік құжаттарының бірінде ол белгілі бір герулі патшасын (осы үзіндіде аты аталмаған) «қолдағы ұлы» ретінде қабылдағаны көрсетілген. Хат Кассиодордың 6 ғасырдың басында мемлекеттік қызметте болған кезінде жасалған және 507-511 жылдарға дараланған. Тағы бір даулы мәселе – Родульф кейінірек жазылған қаһармандық поэзияның кейбір аспектілеріне, мүмкін, скандинавиялық сага кейіпкері Хрольфр Кракиге шабыттандырған болуы мүмкін бе.
Rodulf was king of the Heruli kingdom on the Middle Danube in the period around 500, and possibly of Scandinavian origin. He died in a battle with the neighbouring Lombards which led to the splitting up of the Heruli. He is probably the same Heruli king that Theoderic the Great wrote to in two surviving letters, in one of which Theoderic "adopted" him with a gift of arms. Less certainly, he is also sometimes equated to a King Rodulf that Jordanes mentions as having come from Scandinavia to Italy, to join Theoderic. Rodulf was described by Procopius as the king of the Danubian Heruli already three years after the beginning of the reign of Emperor Anastasius (reigned 491 518). Paul the Deacon gave the same name for the Herul king who died when they were defeated by the Lombards, which is normally dated by historians to about 508. After this defeat Procopius reported that while some crossed the Danube into the Roman empire, another part of the Heruli nobility migrated north to the island of Thule (the name Procopius gave to Scandinavia). They passed through the lands of Sclavenes, Warini, and finally the Dani (Danes), before crossing Ocean and settling near the Gauti. He mentions that later generations of Heruli still living near the Danube successfully went to search for royalty in this region in the 540s. It is uncertain but possible that this Rodulf is the same king of that name who is described in the Getica of Jordanes, as the king of the Ranii on the island of Scandza (what Jordanes called Scandinavia), who left his kingdom near the Danes, and came to Italy, where he succeeded in gaining the "embrace" (gremium) of the Ostrogothic King of Italy, Theodoric the Great. Notably, Jordanes mentions that the Heruli had also been living in this same general area, until they were driven out by the Danes, though his text does not connect this Rodulf to the Scandza Heruli. The Scandza passage of Jordanes is subject to many different interpretations, and some historians have proposed that Jordanes made errors. For example, Theodor Mommsen believed Jordanes should have described the Scandinavian Rudolf as a Herul, and the historian Herwig Wolfram has described this Scandinavian Rudolf as a Gaut. Due to the similarity of the circumstances, it has been suggested that the various accounts describe one individual, although this remains uncertain. Historians such as Andrew Merrill have pointed out that the similar elements in the accounts of Jordanes and Procopius may come from a common source, such as Cassiodorus, who worked for Theoderic. Apart from the name Rudolf, the association with the region of the Dani, their apparent allegiance to Theoderic is notable. Another possible record of Rodulf is thus one of the surviving state papers of Theoderic shows that he adopted a Herule king (who is not named in that passage) as a "son in arms". The letter was made during the time of Cassiodorus's public service in the early 6th century, and is dated to 507 511. More speculatively, another debated issue is whether Rodulf could be the inspiration for certain aspects of later heroic poetry, possibly including the Norse saga character Hrólfr Kraki.
Герулдардың патшасы
Герул патшалығы Орта Дунайдың солтүстігіндегі Төменгі Австрия және Моравияда орналасқан. Ол 454 жылдан бері, Недао шайқасынан кейін, сол жерде болды. Родульф осы патшалықтың алғашқы белгілі патшасы, ал оның ең алғашқы айқасы датамен байланысты болуы мүмкін – Прокопийдің 490-шы жылдардың басында билік құрғаны туралы ескертпесі. Бұл Ұлы Теодорих Италия патшалығын Одоакрдан тартып алғаннан кейінгі кезең еді. Италияда Одоакр герулилер мен оған ерген Дунай бойындағы басқа халықтардың патшасы болып тағайындалды. 493 жылы өлтірілгеннен кейін де герулилер Дунайдың солтүстігінде патшалық құрды:
Прокопий осылайша лангобардтармен қақтығыстың 5 ғасырда, шамамен 494 жылы басталғанын көрсетеді. Егер Теодорих асырап алған атын атамаған герули патшасы Родульф болса, және Теодорихпен одақтасқан басқа герули патшасы болмаған деген болжамға сүйенсек, оның асырап алынғанын жариялаған хат 507-511 жылдар аралығында деп есептеледі, ал соғыс одан бұрын болмауы тиіс. Джордан да аты-жөні белгісіз герули патшасы туралы жазған, кейбір тарихшылар оны Родульфпен теңестіреді. Патшаға жолданған хатты елшілер аударып, түсіндіруге тиіс болды, онда патша «халықтардың арасында бірінші орынды иеленеді» делінген. Кассиодордың жинағынан алынған тағы бір хатта, шамамен 507-514 жылдар аралығында, Теодорих герули, туринги және варн патшаларынан франктардың қысымына қарсы шабуылға көмектесуді сұрайды. Родульф ломбардтарға қарсы соғыс жариялады, себебі оның інісі Татоның қызы Руметрудамен араздасқаннан кейін, інісі үйге қайтып келгенде оны өлтірген. «Ломбардтар тарихында» Павел Диакон Родульфтің 508 жылы Тато басқаратын ломбардтарға қарсы шайқаста қаза тапқандардың қатарында болғанын айтады. Лангобардтар Родульфтің туын (вексиллум) және оның қаруын алды, ал Павел Диакон бұл герулилердің рухын жойды, сондықтан олар ешқашан патшалық құрмады деді. Алайда, оқиғаға жақын болған Прокопий герулилердің бөлініп, қоныс аударғанын, бірақ патшалары бар екенін атап өтті.
Салдары
VI ғасырдың басында ломбард патшасы Вахо Силинганы үшінші әйелі етіп алды, ол герулдардың соңғы патшасының қызы екені айтылады. Бұл факті кейбір ғалымдарды Силинганың Родульфтің қызы болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Олардың Уолтари есімді ұлы болды. Вахо мен Силинганың некесі ломбардтарды герулдар патшалығының мұрагерлері ретінде заңдыландыруға себін тигізді. Родульфтің кейінірек қаһармандық поэзияға ықпал еткен-етпегені талқылау тақырыбы болды, себебі ломбардтар мен герулдар арасындағы соғыстың себептері (Пауль Диаконның баяндауы бойынша) осыған қатысты мәселелерді қамтиды. Кейбір зерттеушілер Родульф кейінірек сагаларда кездесетін Хрольф Краки кейіпкерінің прототипі болуы мүмкін деп санайды. Мұны растайтын деректер ретінде, бір жағынан, Скьёлдунга сагасындағы Скильдингтер мен швед сагаларындағы Скильфингтердің дәстүрлері арасындағы айқын ұқсастықтар, ал екінші жағынан, герулдар, готтар және гунндардың қоныс аумағы туралы тарихи мәліметтер келтіріледі. Сонымен қатар, Рок рун тасында есімдері аталатын Рáðулф (онда Теодорих Ұлы туралы да айтылады) Родульфпен бір адам болуы мүмкін деген гипотеза да бар.
Негізгі дереккөздер
Кассиодор, Кассиодордың хаттары, IV. 2., III. 3. Иордан, Готардың шығу тегі мен істері, 3. 24. Пауыл Диакон, Ломбардтар тарихы, I. XX. Прокопий, Юстиниан соғыстары, VI. xiv.