Табиғат жүйесі немесе физикалық және рухани әлем заңдары
The System of Nature
Политикалық материализм, Хольбахтың «Табиғат жүйесі» (1770) кітабындағы философиялық көзқарас. Құдайға сенімді жоққа шығарып, табиғат заңдарын зерттейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1770 жылы жазылған Пауль Анри Тиридің еңбегі «Табиғат жүйесі немесе моральдық және физикалық әлемнің заңдары» (француз тілінде: Système de la Nature ou Des Loix du Monde Physique et du Monde Moral) – Пауль Анри Тири, д’Гольбах баронының 1770 жылы жазылған философиялық туындысы.
1770 work by Paul Henri Thiry
The System of Nature or, the Laws of the Moral and Physical World (French: Système de la Nature ou Des Loix du Monde Physique et du Monde Moral) is a 1770 work of philosophy by Paul Henri Thiry, Baron d'Holbach.
Шолу
Бұл еңбек алғаш рет француз ғылым академиясының қайтыс болған мүшесі Жан Батист де Мирабоның атымен жарық көрген. Д'Холбах бұл кітапты жазды және жариялады – мүмкін Дени Дидроның көмегімен, бірақ Жак Андре Найжонның қолдауымен – 1770 жылы анонимді түрде, ғаламды философиялық материализм қағидалары бойынша сипаттап берді: сана мимен сәйкестендіріледі, тірі денесіз "жан" жоқ, әлемге қатаң детерминистік заңдар қолданылады, еркін ерік – бұл иллюзия, соңғы себептер жоқ, және не болса да, ол орын алады, өйткені ол сөзсіз орын алуға тиіс. Бұл шығармада Құдайдың бар екендігі нақты жоққа шығарылады, жоғары күшке сенім – қорқыныш, түсінбеушілік және антропоморфизмнің өнітіні дәлелденеді. Д'Холбах өзі ғалым болмағанымен, ғылыми білімі бар болған және өзінің философиясын табиғаттың белгілі фактілерімен және сол кездегі ғылыми біліммен үйлестіруге тырысқан, мысалы, Джон Нидхэмнің тәжірибелерін өмірдің Құдайдың араласуынсыз дербес дамуының мүмкіндігін көрсететін дәлел ретінде келтірген. Ол мифологияны қоғамға, табиғатқа және олардың күштеріне қатысты реттелген ойды көпшілыққа жеткізудің салыстырмалы түрде қауіпсіз жолы ретінде, ал теологияны – ерекшелендіреді. Теология, мифологиядан бөлінгенде, табиғат күшін табиғаттан жоғары қойып, осылайша екеуін де (яғни "табиғат", шын мәнінде бар нәрсе, және оның күші, енді табиғаттан тыс бір тұлғада бейнеленген) алшақтатады, ал оның адам істеріне тигізетін зияны теңдесіз. Оның қағидалары Д'Холбахтың «Ақылдылық, немесе табиғи идеялардың табиғаттан тыс идеяларға қарсылығы» атты еңбегінде одан да кеңінен танымал түрде жинақталған.
The work was originally published under the name of Jean Baptiste de Mirabaud, a deceased member of the French Academy of Science. D'Holbach wrote and published this book – possibly with the assistance of Denis Diderot but with the support of Jacques André Naigeon – anonymously in 1770, describing the universe in terms of the principles of philosophical materialism: the mind is identified with the brain, there is no "soul" without a living body, the world is governed by strict deterministic laws, free will is an illusion, there are no final causes, and whatever happens takes place because it inexorably must. The work explicitly denies the existence of God, arguing that belief in a higher being is the product of fear, lack of understanding, and anthropomorphism. Though not a scientist himself, d'Holbach was scientifically literate and he tried to develop his philosophy in accordance with the known facts of nature and the scientific knowledge of the day, citing, for example, the experiments of John Needham as proof that life could develop autonomously without the intervention of a deity. It makes a critical distinction between mythology as a more or less benign way of bringing law ordered thought on society, nature and their powers to the masses and theology. Theology which, when it separates from mythology raises the power of nature above nature itself and thus alienates the two (i. e. "nature", all that actually exists, from its power, now personified in a being outside nature), is by contrast a pernicious force in human affairs without parallel. Its principles are summed up in a more popular form in d'Holbach's Bon Sens, ou idées naturelles opposées aux idées surnaturelles.
Сын
Кітап өз заманында өте радикалды деп есептелді және оған қарсы жазған адамдардың тізімі ұзақ болды. Католик теологы Николас Сильвестр Бержие "Материализмді тексеру" ("Examen du matérialisme") деген тақырыптағы жазбасында оған қарсы дәлел келтірді. Вольтер де "Құдай" ("Dieu") деген мақаласында философиялық сөздігіне "Систем" философиясын жоққа шығару үшін қалам тікеледі, ал Ұлы Фридрих оған жауап жазды. Фридриктің "Табиғат жүйесіне" сын жазуына себеп, кітапта дінге ғана емес, сонымен қатар монархияға да шабуыл жасалғандықтан болды. Перси Биш Шелли "Табиғат жүйесін" оқығаннан кейін ынталы атеист болып, кітапты ағылшын тіліне аударуға кірісті. Уилл Дюранттың сөзіне сүйенсек, "Табиғат жүйесі" философия тарихында материализм мен атеизмді ең толық сипаттайды. Студент кезінде Гете кітаптың мазмұнынан жиренді: "Бізге ол сұр, Цимерлік, тіпті мәйіттей көрінді, оның алдында тұруға төзімдік таныту қиын болды және оны арбақтай қорқынышпен қарсы алдық"; қарт жасында да ол осы көзқарасын сақтап қалды: "Біз табиғат заңдарына бағынамыз, тіпті оларға қарсы шыққанда да". Вольтердің айтуынша, кітап "оқымыстылар, білімсіздер және әйелдер" сияқты қарапайым халық арасында кең таралған.
The book was considered extremely radical in its day and the list of people writing refutations of the work was long. The Catholic theologian Nicolas Sylvestre Bergier wrote a refutation titled Examen du matérialisme ("Materialism examined"). Voltaire, too, seized his pen to refute the philosophy of the Système in the article "Dieu" in his Dictionnaire philosophique, while Frederick the Great also drew up an answer to it. It is speculated that Frederick was motivated to write a criticism of the System of Nature because the book contained an attack not just on religion, but also on monarchy. Percy Bysshe Shelley became an ardent atheist after reading The System of Nature, and proceeded to translate the book into English. According to Will Durant, the System of Nature contains the most comprehensive description of materialism and atheism in the entire history of philosophy. In his student days, Goethe had recoiled with revulsion at the contents in the book: "It appeared to us so grey, so Cimmerian, so corpse like that we had difficulty in enduring its presence and shuddered before it as before a spectre"; in his old age he harbored similar views: "We belong to the laws of nature, even when we rebel against them." According to Voltaire, the book was very popular among the populace, including "scholars, the ignorant, and women".