Санғырғандарға жол көрсетуші

Кіріспе

Маймонидтің философиялық еңбегі (шамамен 1190 ж.) – 12 ғасырдағы Маймонидтің еңбегі.

"Қиындыққа жол көрсетуші" (دلالة الحائرين, דלאלת אלחאירין; מורה הנבוכים) – Маймонидтің еврей теологиясы бойынша еңбегі. Ол Аристотельдік философияны раввиндік еврей теологиясымен үйлестіруге тырысады, мәтіндегі көптеген оқиғаларға рационалды түсіндірмелер табу арқылы. Ол еврей әліпбиін қолдана отырып, классикалық араб тілінің диалектісі – еврей арабшасында жазылған. Бұл еңбек бастапқыда бөлік-бөлікпен оның шәкірті, Сеуталық раввин Иосиф бен Иудаға, раввин Иуданың ұлына жіберілді. Ол Маймонидтің еврей заңына қатысты пікірлерінен өзгеше, философиялық көзқарастарының негізгі көзі болып табылады. Теодиция және философия мен дін арасындағы қатынас сияқты көптеген философиялық ұғымдар иудаизмнен тыс жерде де маңызды болғандықтан, бұл еңбек еврей емес әлемде Маймонидпен ең көп байланыстырылатын туынды және бірнеше көрнекті еврей емес философтарға әсер еткені белгілі. Оның жариялануынан кейін "орта ғасырдың қалған бөлігіндегі дерлік барлық философиялық еңбектер Маймонидтің көзқарастарын келтірді, түсіндірді немесе сынады". Иудаизм ішінде "Жолдама" кеңінен танымал болды, көптеген еврей қауымдастықтары қолжазбаның көшірмелерін сұрады, бірақ сонымен қатар даулы болды, кейбір қауымдастықтар оны оқуды шектеді немесе толығымен тыйым салды.

Мазмұны

"Сансақтарға арналған нұсқау" 1185 және 1190 жылдар аралығында Маймонид еврей әліпбиін қолданып, классикалық араб тілінде жазған. Оны Маймонидтің замандасы Самуэль ибн Тиббон 1204 жылы алғаш рет еврей тіліне аударды. Бұл еңбек үш бөлімнен тұрады. Маймонидтің сөзіне қарағанда, ол "қасиетті заңымыздың рас екеніне сенуге тәрбиеленген, моральдық және діни міндеттерін адал орындайтын, сонымен қатар философиялық зерттеулерде жетістікке жеткен діншіл адамды нұрландыру үшін" бұл кітапты жазды. Бұл еңбектің тағы бір мақсаты бар: ол Пайғамбарлар кітабында кездесетін, бірақ нақты бейнеленбеген кейбір түсініксіз тұлғаларды түсіндіруге тырысады. Оқымаған және беткей оқыған адамдар оларды тура мағынасында түсінеді, ал бейнелі мағынасын ұғармайды. Тіпті білімді адамдар да осы үзінділерді тура мағынасында түсінгенде қыңырқақтап, адасады, бірақ біз осы бейнелерді түсіндіргенде немесе бұл сөздердің бейнелі екенін айтқанда олардың санасы тазарады. Осы себепті мен бұл кітапты "Сансақтарға арналған нұсқау" деп атадым. Сонымен қатар, ол Маасе Берешит және Меркаба мистицизмі туралы жүйелі баяндама жасады – бұл яһуди мистицизмінің Жаратылыс кітабындағы жаратылыс теологиясы және Езекиел кітабындағы аспанға көтерілу туралы еңбектері, олар Танахтағы екі маңызды мистикалық мәтін болып табылады. Бұл талдау үшінші бөлімде кездеседі, ал осы көзқарас бойынша, алғашқы екі бөлімде көтерілген мәселелер осы тұжырымдаманың дамуын және кульминациялық нүктені ойлауға қажетті мистикалық және философиялық білімді қамтамасыз етеді.

Кіріспе хат

Кітап Маймонидтің өзінің жақын шәкірті Сеуталық раввин Иосиф бен Юдаға жазған хатымен басталады. Маймонид шәкіртінің өткір түсінігі мен білім алуға деген ынтасын мақтайды. Алла бізді бөліп, сен басқа жаққа кеткен соң, осы кездесулер маған бұрын әлсіреген ниетімді қайта оятты. Сенің жоқтығың мені осы трактатты жазуға итермеледі, мен оны сен үшін және сен сияқтылар үшін жаздым, олардың саны аз болса да. Мен оны шашыраңқы тарауларда жазып қалдым. Жазылғанның бәрі бірінен соң бірі сенің орнына жетеді.

Бірінші бөлік

Бұл бөлім Маймонидтің Құдайдың бірлігі, барлық жерде болуы және тәнсіздігі туралы тезисімен басталады, ол Құдайдың қасиеттерінің библиялық антропоморфизмін гомонимдік немесе бейнелі деп түсіндіреді. Бірінші тарауда Жаратылыс кітабының 1-тарауындағы Адам атаның "Құдайдың бейнесі" ретінде сипатталуы, оның физикалық емес, адамзаттың ақыл-ойлық қабылдауына қатысты екені түсіндіріледі. Киелі кітапта Құдайға қатысты көптеген сөздерді кездестіруге болады, мысалы, "Құдайдың қолы". Маймонид Құдайды тәндік (немесе тіпті оң сипаттамаларға ие) деп санайтын білімсіз яһудилерде бар ереске қарсы болды. Бұл пікірдің дұрыс емес екеніне көз жеткізу үшін Маймонид бірінші бөлімнің басында (және ортасында) еврей сөздерін талдау үшін 20-дан астам тарауды арнады. Әр тарау Құдайға қатысты қолданылатын термин туралы болды (мысалы, "қуатты") және әр жағдайда Маймонид бұл сөздің гомоним екендігін дәлелдеді, яғни физикалық тұлғаға қатысты қолданылуы Құдайға қатысты қолданылуынан мүлдем өзгеше. Бұл Танахтағы сөздің мәтіндік талдауымен, Маймонидтің Танахқа сәйкес Құдайдың мүлдем тәнсіз екендігінің дәлелі ретінде көргенін ұсыну үшін жасалды: [Рамбам] Құдайдың тәнсіздігін догма ретінде орнатты және осы ілімді мойындамаған кез келген адамды жалған тәңірлерге табынушымен теңестірді; ол Море Невухимнің бірінші бөлігінің көп бөлігін Киелі кітап антропоморфизмдерін түсіндіруге арнады, әрқайсысының мағынасын анықтауға және оны қандай да бір трансценденттік метафизикалық өрнекпен сәйкестендіруге тырысты. Олардың кейбіреулерін ол екі немесе одан да көп мүлдем ерекше нәрселерді білдіретін кемелді гомонимдер ретінде түсіндіреді; басқалары кемелсіз гомонимдер ретінде кей жағдайларда бейнелі түрде, ал басқаларында гомонимді түрде қолданылады. Бұл Маймонидтің Құдайды ешқандай оң терминдермен сипаттауға болмайды, керісінше тек теріс түсініктермен сипаттауға болады деген түсінігіне әкеледі. "The Jewish Encyclopedia" кітабында оның пікірінде: "Оның мәніне қатысты, оны сипаттаудың жалғыз жолы - теріс. Мысалы, Ол физикалық емес, уақытпен шектелмейді, өзгеріске ұшырамайды және т.б. Бұл мәлімдемелер ешқандай дұрыс емес түсініктерді немесе кемшіліктерді білдірмейді, ал егер оң маңызды атрибуттар мойындалса, онда басқа заттар Мәңгілікпен бірге өмір сүрді деп болжауға болады." және періште ұғымымен көктегі сфералар: олар бір нәрсе ретінде көрінеді. Сфералар - бұл ең алдымен, күшін Ең басты қозғалтқыштан алатын таза ақыл-ой. Бұл энергия бірінен екіншісіне ағып, ақырында жер мен физикалық сфераға жетеді. Бұл саналы сфералар туралы түсінік гностикалық христиандықта да кездеседі, Aeons түрінде, кем дегенде, сегіз жүз жыл бұрын Маймонидтен бұрын жасалған. Маймонидтің тікелей көзі, мүмкін, Авиценна болған, ол өз кезегінде исмаили исламдағы өте ұқсас схемадан әсер алған болуы мүмкін. Бұл Жаратылыс кітабында баяндалған Жаратылыс туралы қысқаша баяндауға және әлемнің мүмкін болатын соңы туралы теорияларға әкеледі. Екінші негізгі бөлім - пайғамбарлық ұғымы. Маймонид православиелік көзқарасқа қарсы шығып, пайғамбарлықтың интеллектуалды аспектісін атап көрсетеді: Бұл көзқарас бойынша, пайғамбарлық көрініс қиялда анықталып, содан кейін пайғамбардың ақыл-ойы арқылы түсіндіріледі. Маймонидтің пікірінше, пайғамбарлық сипаттамаларының көптеген аспектілері метафора болып табылады. Мұсадан басқа пайғамбарлармен сөйлескен Алланың барлық оқиғалары - көріністі түсіндіру үшін метафоралар. Пайғамбардың мінез-құлқынан көрініп тұрғандай, ол да кемелді "қиялды қабілетке" ие болуы керек, бірақ ақыл-ой да қажет. Маймонид Мұса пайғамбардан басқа барлық пайғамбарлық табиғат заңы арқылы жүзеге асады деп айтады. Маймонид сонымен қатар Шығу кітабындағы Синай тауында бүкіл халыққа қатысты пайғамбарлық сипаттамалары логикалық дәлелдерді түсіну үшін метафоралар екенін айтады. Мысалы, ол мынадай түсіндірме береді: "Ишаяның сөйлеуінде, ол бір әулеттің құлдырауы немесе үлкен діни қауымның жойылуы туралы айтқанда, ол жиі кездеседі, ол мынадай сөздерді қолданады: жұлдыздар құлады, аспан оралды, күн қаралды, жер қирады және сілкінді, және көптеген ұқсас бейнелі сөздер (II.29)." Маймонид пайғамбарлықтың 11 деңгейін атап көрсетті, Мұсаның пайғамбарлығы ең жоғарыдан әрі кедергісіз. Кейінгі төменгі деңгейлер Құдай мен пайғамбар арасындағы тікелей байланысты азайтады, пайғамбарлықтарды періштелер мен түс сияқты сыртқы және жанама факторлар арқылы жасауға мүмкіндік береді. Соңында Киелі кітаптың пайғамбарлық кітаптарының тілі мен мәні сипатталады.

The part begins with Maimonides’ thesis of the unity, omnipresence, and incorporeality of God, explaining biblical anthropomorphism of divine attributes as homonymous or figurative. The first chapter explains the Genesis 1 description of Adam the first as in the "image of God", as referring to the intellectual perception of humankind rather than physical form. In the Bible, one can find many expressions that refer to God in human terms, for instance the “hand of God”. Maimonides strongly opposed what he believed to be a heresy present in unlearned Jews who then assume God to be corporeal (or even possessing positive characteristics). To explain his belief that this is not the case, Maimonides devoted more than 20 chapters in the beginning (and middle) of the first part to analyzing Hebrew terms. Each chapter was about a term used to refer to God (such as “mighty”) and, in each case, Maimonides presented a case that the word is a homonym, whereby its usage when referring to a physical entity is completely different from when referring to God. This was done by close textual analysis of the word in the Tanakh in order to present what Maimonides saw as the proof that according to the Tanakh, God is completely incorporeal:
[The Rambam] set up the incorporeality of God as a dogma, and placed any person who denied this doctrine upon a level with an idolater; he devoted much of the first part of the Moreh Nevukhim to the interpretation of the Biblical anthropomorphisms, endeavoring to define the meaning of each and to identify it with some transcendental metaphysical expression. Some of them are explained by him as perfect homonyms, denoting two or more absolutely distinct things; others, as imperfect homonyms, employed in some instances figuratively and in others homonymously.”

This leads to Maimonides’ notion that God cannot be described in any positive terms, but rather only in negative conceptions. The Jewish Encyclopedia notes his view that “As to His essence, the only way to describe it is negatively. For instance, He is not physical, nor bound by time, nor subject to change, etc. These assertions do not involve any incorrect notions or assume any deficiency, while if positive essential attributes are admitted it may be assumed that other things coexisted with Him from eternity.” and heavenly spheres with the concept of an angel: these are seen as the same thing. The Spheres are essentially pure Intelligences who receive power from the Prime Mover. This energy overflows from each one to the next and finally reaches earth and the physical domain. This concept of intelligent spheres of existence also appears in Gnostic Christianity as Aeons, having been conceived at least eight hundred years before Maimonides. Maimonides’ immediate source was probably Avicenna, who may in turn have been influenced by the very similar scheme in Isma'ili Islam. This leads into a brief exposition of Creation as outlined in Genesis and theories about the possible end of the world. The second major part of the part is the discussion of the concept of prophecy. Maimonides departs from the orthodox view in that he emphasizes the intellectual aspect of prophecy: According to this view, prophesy occurs when a vision is ascertained in the imagination, and then interpreted through the intellect of the prophet. In Maimonides view, many aspects of descriptions of prophesy are metaphor. All stories of God speaking with a prophet, with the exception of Moses, are metaphors for the interpretation of a vision. While a perfected "imaginative faculty" is required, and indicated through the behavior of the prophet, the intellect is also required. Maimonides insists that all prophesy, excepting that of Moses, occurs through natural law. Maimonides also states that the descriptions of nation wide prophesy at Mount Sinai in Exodus are metaphors for the apprehension of logical proofs. For example, he gives the following interpretation:
[I]n the speech of Isaiah, it very frequently occurs that when he speaks of the fall of a dynasty or the destruction of a great religious community, he uses such expressions as: the stars have fallen, the heavens were rolled up, the sun was blackened, the earth was devastated and quaked, and many similar figurative expressions (II.29). Maimonides outlines 11 levels of prophecy, with that of Moses being beyond the highest, and thus most unimpeded. Subsequent lower levels reduce the immediacy between God and prophet, allowing prophecies through increasingly external and indirect factors such as angels and dreams. Finally, the language and nature of the prophetic books of the Bible are described.

Үшінші бөлік

Үшінші бөлімнің басталуы бүкіл еңбектің шыңы ретінде сипатталады. Бұл – Езекиел кітабындағы күйме туралы мистикалық жолдың түсіндірілуі. Яһуди заңдары дәстүрлі түрде осы жолдың өте нәзік екенін қарастырды және теория бойынша, оны тікелей оқытуға мүлдем рұқсат бермеді. Оны дұрыс үйренудің жалғыз жолы – егер шәкірттің мұғалімнің ишараттарын өздігінен түсінуге жеткілікті білімі мен даналығы болса, онда мұғалім оларды жанама түрде оқытуға құқылы болды. Бірақ іс жүзінде, раббилердің осы тақырыптағы көптеген егжей-тегжейлі жазбалары көбінесе ишараттан тікелей үйретуге көшуге ұласады. Осы «шектерден өтуді» ишараттан тікелей нұсқауға негіздегеннен кейін, Маймонид Киелі кітаптағы сфералар, элементтер және интеллекттерге қатысты терминдер арқылы негізгі мистикалық ұғымдарды түсіндіреді. Алайда, осы тарауларда тікелей түсіндірмелер өте аз. Бұдан кейін ғаламның моральдық жақтары талданды. Маймонид зұлымдық мәселесімен (оны адамдар еркін ерікке байланысты жауапты деп есептеледі), сынақтармен (әсіресе Әйүптің сынақтары және Ысқақты құрбан ету оқиғасы) және теологияда Құдайға байланысты дәстүрлі аспектілермен, мысалы, илаһи қамқорлық және барлығын білумен айналысады: «Маймонид зұлымдықтың нақты жатысы жоқ екенін, ол белгілі бір қабілеттің жоқтығы екенін және Құдайдан тумайтынын көрсетуге тырысады; демек, Жазбаларда зұлымдықтар Құдайдан келген деп айтылса, оларды аллегориялық тұрғыдан түсіндіру керек. Шын мәнінде, Маймонидтің айтуынша, барлық зұлымдықтар, кейбірін қоспағанда, өндіріс және жойылу заңдарынан басталады және олар Құдайдың мейірімінен туындайды, себебі олар түрлердің жалғасуын қамтамасыз етеді, адамдардың өзі жасайды». Ұсыныстармен аяқтаған Маймонид еңбегін Құдайға дұрыс құлшылық етуге негізделген кемелді және үйлесімді өмір туралы түсінікпен аяқтайды. Иудаизмнің негізінде жатқан дұрыс философияны (Келісімшартта сипатталғандай) нағыз даналықтың маңызды аспектісі деп қарастырылады.

The beginning of the third part is described as the climax of the whole work. This is the exposition of the mystical passage of the Chariot found in Ezekiel. Traditionally, Jewish law viewed this passage as extremely sensitive, and in theory, did not allow it to be taught explicitly at all. The only way to learn it properly was if a student had enough knowledge and wisdom to be able to interpret their teacher's hints by themselves, in which case the teacher was allowed to teach them indirectly. In practice, however, the mass of detailed rabbinic writings on this subject often crosses the line from hint to detailed teachings. After justifying this "crossing of the line" from hints to direct instruction, Maimonides explains the basic mystical concepts via the Biblical terms referring to Spheres, elements and Intelligences. In these chapters, however, there is still very little in terms of direct explanation. This is followed by an analysis of the moral aspects of the universe. Maimonides deals with the problem of evil (for which people are considered to be responsible because of free will), trials and tests (especially those of Job and the story of the Binding of Isaac) as well as other aspects traditionally attached to God in theology, such as providence and omniscience: "Maimonides endeavors to show that evil has no positive existence, but is a privation of a certain capacity and does not proceed from God; when, therefore, evils are mentioned in Scripture as sent by God, the Scriptural expressions must be explained allegorically. Indeed, says Maimonides, all existing evils, with the exception of some which have their origin in the laws of production and destruction and which are rather an expression of God's mercy, since by them the species are perpetuated, are created by men themselves." Having culminated with the commandments, Maimonides concludes the work with the notion of the perfect and harmonious life, founded on the correct worship of God. The possession of a correct philosophy underlying Judaism (as outlined in the Guide) is seen as being an essential aspect in true wisdom.

Қабылдау

Көптеген яһуди қауымдастықтары Маймонидтің еңбегін құрметтесе, оны үлкен жетістік деп санады, ал басқалары оның көптеген идеяларын дінге қарсы деп есептеді. «Көрнекі нұсқау» жиі тыйым салынды, кейде тіпті өртеліп тасталды. Әсіресе Маймонидтің «Мишне Торасына» қарсы болғандар «Көрнекі нұсқауға» қарсы соғыс жариялады. Оның періштелер, пайғамбарлық және кереметтер туралы пікірлері – әсіресе, егер Аристотельдің дәлелдері нақты болғанда, жаратылыс туралы Киелі кітаптағы баяндаманы ғаламның мәңгілігі туралы іліммен келісуде ешқандай қиындық туырмайтын еді деген тұжырымы, оның дінтастастарының наразылығын тудырды. Сол сияқты, кейбір (әсіресе, Рабби Ибраһим бен Дәуіт, РаБад деп белгілі) Маймонидтің Құдайдың денесіздігін догма ретінде көтеруіне қарсы шықты, ал бұрынғы буынның ұлы және дана адамдары басқаша пікірде болды деп мәлімдеді. Қазіргі еврей ортасында Аристотельдік ойларға қатысты пікір таластар бұрынғыдан кем қызу, және уақыт өте келе Маймонидтің көптеген идеялары авторитетті мәртебеге ие болды. Сондықтан, бұл кітап заңды және канондық, бірақ біршама түсініксіз діни шедевр ретінде қарастырылады. «Көрнекі нұсқау» христиандық ой-санаға зор ықпал етті, Томас Аквинский және Дунс Скот оны кеңінен пайдаланды: ондағы теріс теология Мейстер Экхарт сияқты мистиктерге де әсер етті. Ол Рамон Мартидің «Pugio Fidei» еңбегі арқылы кеңінен қолданылып, таратылды. Бұл кітап исламдық ортада оқылды, талқыланды және араб елдерінде қазір де басылып тұр. Маймонидтің қайтысынан кейін бірнеше онжылдық өткен соң, Мұхаммед ибн Әби Бакр әл-Табризи атты мұсылман философ екінші кітаптың алғашқы 25 тезисіне (26-ның ішінде) араб тілінде түсіндірме жазды, соңғысын – ғалам мәңгілік деген тұжырымды қалдырды. Түсіндірменің қолжазбасы 677 г.ж. (1278 ж.б.) жылы жазылған және ол Маймонидтің өзінің қолымен жазылған көшірмесінен көшірілгенін көрсетеді. Түсіндірме 1949 жылы Каирде басылды.

Аудармалар

Жолдаманың түпнұсқасы араб тілінде жазылған. Бірінші еврей аудармасы (Moreh HaNevukhim деп аталады) 1204 жылы Маймонидтің замандасы Самуэль бен Юда ибн Тиббон Францияның оңтүстігінде жасаған. Бұл еврей басылымы ғасырлар бойы қолданылып келеді. Осы аударманың жаңа, заманауи басылымы 2019 жылы Feldheim Publishers баспасынан шықты. Көптеген ғалымдар Яһуда әл-Харизидің аудармасын нашар деп санайды, бірақ оны пайдалануға ыңғайлы деп есептейді. Латын тіліндегі алғашқы толық аударма (Rabbi Mossei Aegyptii Dux seu Director dubitantium aut perplexorum) 1520 жылы Парижде Агостино Джустиниани / Августин Юстиниан басып шығарды. Бірінші сынды басылымды француз тіліне Соломон Мунк аударды, ол 1856 жылы үш томдық болып жарық көрді (Le Guide des égarés: Traité de Théologie et de Philosophie par Moïse ben Maimoun dit Maïmonide. Түпнұсқа араб тілінде алғаш рет басылды және француз аудармасымен, сондай-ақ С. Мунктің әдеби сындық және түсіндірме жазбаларымен бірге). Бірінші толық ағылшын аудармасы Майкл Фридландердің "The Guide for the Perplexed" кітабы, ол 1881 жылы Джозеф Абрахамс пен пастор Г. Голанц еңбегімен жасалды. Бұл кітап бастапқыда үш томдық басылымда, төменгі жазбалармен бірге жарық көрді. 1904 жылы ол бір томдық, арзан басылымда қайта басылды, онда жазбалар болған жоқ, сонымен қатар түзетулер енгізілді. Екінші басылым бүгінге дейін қолданыста, ол Dover Publications арқылы сатылады. Бұл басылымның көне екеніне қарамастан, оның беделі жоғары, себебі Фридландер еврей-араб тілін жақсы білген және Маймонид еңбегінің сөздік мәтініне ерекше адал болған. 1952 жылы Хаим Рабин ағылшын тіліне тағы бір аударма жасады, ол да қысқартылған нұсқада жарық көрді. Ең танымал ағылшын аудармасы – Шломо Пайнс аударған екі томдық "Аң-таңғандарға нұсқау", Лео Штраустың кең ауқымды кіріспесімен, 1963 жылы жарық көрді. Еврей тіліне қазіргі заманғы аударманы Йосеф Кафих жасады, ол Мосад Харав Кук баспасынан, Иерусалимде, 1977 жылы жарық көрді. Бұл аударманы Тель-Авив университетінің еврей философиясы, араб тілі мен әдебиеті кафедрасының профессоры-эмиретусі Майкл Шварц жазды. Мишне Тора жобасы 2018 және 2021 жылдар аралығында Хиллель Гершуни аударған еврей тіліндегі тағы бір басылымды шығарды. Клейн Мор (рабби) (1842–1915), Наггбекскерек раввині оны венгр тіліне аударды және 1878 мен 1890 жылдар аралығында бірнеше томдық түрінде жариялады. Араб тіліндегі түпнұсқа араб қолжазбаларынан түрік ғалымы Хусейн Атай сынды басылымда басып шығарды, ол Түркияда, содан кейін Египеттің Каир қаласында жарық көрді. Сондай-ақ, еврей, француз, поляк, испан, неміс, итальян, орыс және қытай тілдерінде де аудармалар бар.

The original version of the Guide was written in Judaeo Arabic. The first Hebrew translation (titled Moreh HaNevukhim) was written in 1204 by a contemporary of Maimonides, Samuel ben Judah ibn Tibbon in southern France. This Hebrew edition has been used for many centuries. A new, modern edition of this translation was published in 2019 by Feldheim Publishers. Another translation, which most scholars see as inferior, though more user friendly, was that of Judah al Harizi. A first complete translation in Latin (Rabbi Mossei Aegyptii Dux seu Director dubitantium aut perplexorum) was printed in Paris by Agostino Giustiniani/Augustinus Justinianus in 1520. A French translation accompanied the first critical edition, published by Salomon Munk in three volumes from 1856 (Le Guide des égarés: Traité de Théologie et de Philosophie par Moïse ben Maimoun dit Maïmonide. Publié Pour la première fois dans l'arabe original et accompagné d'une traduction française et notes des critiques littéraires et explicatives par S. Munk). The first complete English translation was The Guide for the Perplexed, by Michael Friedländer, with Mr. Joseph Abrahams and Reverend H. Gollancz, dates from 1881. It was originally published in a three volume edition with footnotes. In 1904 it was republished in a less expensive one volume edition, without footnotes, with revisions. The second edition is still in use today, sold through Dover Publications. Despite the age of this publication it still has a good reputation, as Friedländer had solid command of Judeao Arabic and remained particularly faithful to the literal text of Maimonides' work. Another translation to English was made by Chaim Rabin in 1952, also published in an abridged edition. The most popular English translation is the two volume set The Guide of the Perplexed, translated by Shlomo Pines, with an extensive introductory essay by Leo Strauss, published in 1963. A modern translation to Hebrew was written by Yosef Qafih and published by Mossad Harav Kook, Jerusalem, 1977. A new modern Hebrew translation has been written by Prof. Michael Schwartz, professor emeritus of Tel Aviv University's departments of Jewish philosophy and Arabic language and literature. Mishneh Torah Project published another Hebrew edition between 2018 and 2021, translated by Hillel Gershuni. Klein Mór (rabbi) (1842–1915), the rabbi of Nagybecskerek translated it to Hungarian and published it in multiple volumes between 1878 and 1890. The Arabic original was published from Arabic manuscripts in a critical edition by the Turkish Dr. Hussein Atai and published in Turkey, then in Cairo Egypt. Translations exist also in Yiddish, French, Polish, Spanish, German, Italian, Russian, and Chinese.

Қолжазбалар

1380 жылы Йеменде көшірілген Маймонидтің "Санға келгендерге арналған нұсқау" кітабының ең көне толық еврей-арабша көшірмесі Үндістан кеңсесінің кітапханасынан табылып, 1992 жылы Британ кітапханасының қорына қосылды. 1396 жылы парққа көшірілген және испан жазуымен жазылған, бірақ Йеменде библиофил Дэвид Соломон Сассон тапқан тағы бір қолжазба бұрын Англияның Летчворт қаласындағы Сассон кітапханасында сақталған, бірақ кейін Торонто университеті сатып алды. Қолжазбаға Самуил ибн Тиббон жазған кіріспе қосылған. Бұл қолжазба 496 беттен тұрады, екі бағанға бөлінген, әр бағанда 23 жол бар, 229 иллюстрация салынған. Оксфорд университетінің Бодлей кітапханасында түпнұсқа араб мәтінінің кем дегенде он бес толық емес көшірмесі мен фрагменттері сақталған. Екі Лейден қолжазбасы (код. 18 және 211) түпнұсқа араб мәтіндерін қамтиды, сондай-ақ Париждегі Ұлттық кітапханада (No. 760, өте көне; 761 және 758, раввин Саадия ибн Данан көшірген) да бар. Араб тіліндегі түпнұсқа мәтіннің көшірмесі Берлиндегі Корольдік кітапханада (қазір Берлин Мемлекеттік кітапханасы) Ms. Or. Qu., 579 (Мориц Штейншнайдердің каталогында 105) деген белгімен сақталған, ол басы мен соңында кемшіліктері бар. Самуил ибн Тиббон және Йехуда Альхаризи жасаған араб мәтіндерінің еврейше аудармалары, бір-бірінен тәуелсіз болғанымен, университеттер мен мемлекеттік кітапханаларда кең таралған.