Ралликросс: Тарихы мен дамуы

Кіріспе

Спринт стиліндегі автомобиль жарысының түрі

Ралликросс – бұл жабық, аралас жабынға ие жарыс трассасында өткізілетін спринт стиліндегі автомобиль жарысының түрі. Жарысқа модификацияланған немесе арнайы жасалған жол көліктері қатысады, олар әлемдік раллилік автомобильдерге ұқсас. Ралликросс негізінен скандинавия елдерінде, Нидерландыда, Бельгияда, Францияда және Ұлыбританияда танымал. Ралликростың қолжетімді, бастапқы деңгейдегі түрі – швед фолькрасы немесе оның норвегиялық әріптесі – билкросс. Фолкраса Финляндияда ең көп таралған, ол 1960 жылдардың соңында пайда болған. Еуропада ралликросс 1:8 масштабындағы радиобасқарылатын жолдан тыс қозғалатын баггилер жарысын да білдіруі мүмкін.

Ралликростың пайда болуы

Спорт алғаш рет телешоу ретінде (әсіресе шақырылған ралли жүргізушілерімен) басталды, оны ABC Weekend TV-нің Роберт Рид ITV-ның World of Sport бағдарламасы үшін Ұлыбританиядағы Лайдден трассасында (Довер мен Кентербери арасында) 1967 жылғы 4 ақпанда ұйымдастырды. Бірінші ралликросты Бад Смит (1994 ж.с.) және 750 MC-нің Тунбридж Уэллс орталығы, Лайдден трассасының иесі Билл Чессонның (1999 ж.с.) көмегімен өткізді. Жеңімпаз – кейін Формула-1 жүргізушісі болған, сондай-ақ 1968 жылғы Монте-Карло раллиінің жеңімпазы Вик Элфорд, британдық импорттаушы AFN-нің Porsche 911 көлігінде. Одан кейін Брайан Мелия (Ford Lotus Cortina) және Тони Фэлл (BMC Mini Cooper S) келе жатысқан.

Осы бастапқы жарыстан кейін Лайдденде 11 наурыз және 29 шілдеде тағы екі сынақ ралликросы өткізілді, содан кейін ABC TV көрермендері үшін жаңа World of Sport Rallycross Championship 23 қыркүйекте бірінші кезеңмен басталды, одан кейін 7 қазан күні екінші кезең өтті. Серия барлығы алты кезеңнен (үш рет Лайдденде және үш рет Крофтте) тұрды, нәтижесінде ағылшыз Тони Чаппелл (Ford Escort Twin Cam) жеңіске жетті, ол жаңа серияның соңғы кезеңінде жеңіп алғаннан кейін алғашқы британдық ралликросс чемпионы атанды. Дегенмен, ралликростың нағыз тууы жиі 1967 жылғы RAC раллиінің ауызша және тұмау ауруына байланысты тоқтатылуымен байланысты қателесіп айтылады, бұл оқиға алғашқы жарыстан шамамен он ай кейін, 1967 жылдың қараша айында болды. RAC-ке қатысуға жоспарлаған кейбір шетелдік жүргізушілер де 1967 жылғы 25 қарашада Лайдден трассасында өткен бірінші халықаралық ралликросқа қатысуды ниеттенген, бірақ ралли 17 қарашаның кешінде тоқтатылғаннан кейін бірден үйлеріне қайтып кетті. Оның орнына бір ғана арнайы кезең (швед Эрик Карлссон Saab 96 V4 көлігімен жеңіп алды) қосылды, көңілі қалған телекомпаниялардың қамын жеңілдету үшін. Сол кездегі RAC раллиінің бірінші кезеңі Камберлиде орналасқан, ол Қорғаныс министрлігінің жерінде болды және ауылдық жерлердегі ауруға байланысты қозғалыс шектеулеріне ұшырамады. Содан кейін бір аптадан соң өткен халықаралық ралликроста тек британдық жүргізушілер ғана қатысты, нәтижесінде Эндрю Коуэн және оның Hillman Imp көлігі жеңіске жетті. Теміз сағасы автомобиль клубының (TEAC) маңызды жарысы, Clubman's rallycross, келесі күні өтті. Бұл көптеген әуесқойларға ралли жүргізушілерінің қызықты спортын ашты, өте табысты болды және автокросс және автотрасса жарыстарынан келген бірінші буын ралликросс мамандарына жол ашты. Бір жарым жылдан кейін және Лайдденде және Крофт трассасында (Дарлингтон маңындағы) бірнеше ралликросс жарыстарынан кейін BBC жас спортты өзінің Grandstand бағдарламасына қабылдады, ал ITV 1968/69 жылғы британдық ралликросс қысқы сериясынан кейін одан бас тартты. 1969 жылы Лайдден және Крофт трассаларына тағы бір RX алаңы қосылды – Линкольнширдегі Кадуэлл паркі. Алайда, қазіргі уақытта Лайдден мен Крофт ралликрос үшін әлі де қолданылып жүрсе, кейінірек Кадуэлл паркі осы типтегі автожарыстарды өз кестесінен алып тастады.

After that inaugural event there were another two test rallycrosses at Lydden, on 11 March and 29 July, before the new World of Sport Rallycross Championship for the ABC TV viewers started with round one on 23 September, to be followed by round two on 7 October. The series was run over a total of six rounds (three at Lydden and three at Croft) and was eventually won by Englishman Tony Chappell (Ford Escort Twin Cam), who became the first British Rallycross champion after winning the final round of the new series on 6 April 1968 at Lydden. However, the true birth of rallycross is often wrongly connected with the cancellation of the 1967 RAC Rally, due to foot and mouth disease, in November 1967, about ten months after the maiden event. Some foreign entrants for the RAC had also planned to take part in the 1st international rallycross at Lydden Circuit, on Saturday, 25 November 1967, but went home immediately after the rally had been cancelled on the evening of 17 November, and was replaced by a single special stage (won by Swede Erik Carlsson in a Saab 96 V4) for the sake of the disappointed television companies. RAC Rally stage number one by then, Camberley, was on Ministry of Defence land and not affected by movement restrictions caused by the disease in rural areas. Subsequently, only British drivers competed in the maiden international rallycross event one week later, which was eventually won by Andrew Cowan and his Hillman Imp. Thames Estuary Automobile Club's (TEAC) premier event, the original Clubman's rallycross, was held the day after. It opened up the new rally drivers' fun sport to many amateur competitors, proved very successful and thereby paved the way for the first generation of real rallycross specialists, many of them coming from the ranges of autocross and autograss racing. After one and a half years and several rallycross events at Lydden as well as Croft Circuit (near Darlington) the BBC adopted the young sport for its Grandstand programme while ITV dropped it after the British Rallycross Winter Series 1968/69. In 1969 Lydden Circuit and Croft Circuit were joined by another RX venue, Cadwell Park in Lincolnshire. However, while both Lydden and Croft nowadays are still in use for rallycross Cadwell Park later dropped this type of car racing from its schedule.

Нидерландыға көшіп бару

Роб Херзет (AVRO), голландтық Роберт Ридтің әріптесі, 1968 жылы Ұлыбританияға сапар барысында ралликроспен танысып, оның теледидар көрермендері үшін қандай әлеуеті бар екенін бірден түсінді. Ол кезде он миллионға жуық британдықтар телеарналардан осы жарыстарды тамашалап отырды. Нидерландыға оралғаннан кейін Херзет жарыс және ралли жүргізушісі, сондай-ақ автокөлік журналисі Жерар ван Леннеппен (Формула-1 жүргізушісі Гийс ван Леннептің туысы) байланысып, жаңа өнертабысын талқылады. Екеуі де осы спринттік жарыс түрі Нидерланды үшін де сәйкес келеріне келісті. Ван Леннеп көп ұзамай зерттеу жұмыстарын бастап, Голландияның Германия шекарасына жақын Венло қаласының маңындағы әскери полигонды тапты. Іс жүзінде екі нысан қарастырылды: біреуі Лимбургтегі Венлода, екіншісі Гелдерландтағы Эльст қаласында, бірақ армия көрсеткен көмек шешімді Венлоның пайдасына бұрды. 1969 жылдың 17 мамырында шақырылған ралли және жарыс жүргізушілерінің тобы сынақ күніне барды. Барлығы да өте қанағаттанды және құлшынысқа толы болды. Үш аптадан кейін, 7 маусымда сенбі күні Еуропа құрлығында алғашқы ралликрос жарысы өтті. Трасса бетонды ұшу-қону жолағынан, құмды және шөптесі учаскелерден, сондай-ақ көбінесе танктерді сынау үшін қолданылатын, 40 метр ұзындығы және 10 метр тереңдігі бар ойыстан тұрды. Жұмсақ шөп топырағы мен лайлы ойық көптеген жиырмаға жуық қатысушының, немесе кемінде олардың көбінесе ескірген машиналарын қиындыққа салды, бірақ бұл оқиға барлық қатысушылар мен телеарна көрермендері үшін қызығушылық тудырды. Жалпы жеңіс Ханс Кок пен оның құнды NSU 1200 TT машинасына бұйырды. Дэви Ван Ден Бранден – 9 мәрте Бельгия чемпионы, 5 мәрте Нидерланды чемпионы. Голландиялық AVRO телекомпаниясы Роб Херзетке жасыл жарық берді, сондай-ақ AVRO Trophy деп аталатын тағы үш кезеңге рұқсат берді. Осы жылдың 16 тамызында NSU командасының мүшесі Ханс Кок Голландияның алғашқы ұлттық ралликрос титулын жеңіп алды. 1969 жылдың 4 қазанында Голландия алғашқы маусымның соңғы ралликрос жарысын көрді. Бұл жарыс Арнем мен Нимеген қалаларының арасында орналасқан Эльст қаласының маңындағы жайылымда шақыру бойынша ұйымдастырылған, уақытша трассада өтті. Бұл жерде жас британдық «Жылдамдықпен секіретін» Джефф Уильямсон өзінің Riley 1300 машинасымен жалпы жеңіске жетті. 1 қарашада Голландия ралликрос қауымдастығы құрылды және 1970 жылы Венлода тағы бес жарыс ұйымдастырылды. 1971 жылы Nederlandse Rallycross Vereniging (NRV) осы спортты Эйндховен қаласына жақын Валькенсвардқа көшірді. Eurocircuit трассасы 17 сәуірде сенбі күні Жаң де Рой мен оның әйгілі DAF 555 Купе 4WD машинасының жеңісімен ашылды. Бұл трасса әлемдегі ралликрос мақсатында арнайы жобаланған және салынған алғашқы трасса болды.

Rob Herzet (AVRO), a Dutch counterpart to Robert Reed, discovered rallycross during a visit to Great Britain in 1968 and immediately understood its potential for the television viewers. By that time there were nearly ten million Britons watching some of the events on television. Back home in the Netherlands, Herzet contacted the race and rally driver as well as motoring journalist Gerard van Lennep (a cousin to Formula One driver Gijs van Lennep) to discuss his find. Both agreed that this form of sprint racing could be also appropriate for the Netherlands. Van Lennep soon started his investigations and found a military testing ground near the town of Venlo, close to the Dutch German border. Actually there had been two venues available, the one at Venlo in Limburg and one at Elst in Gelderland, but the aid offered by the army turned the decision into the favour of Venlo. On Saturday 17 May 1969 a group of invited rally and racing drivers went to the spot for a test day. Everybody was really satisfied and enthusiastic and only three weeks later, on Saturday 7 June the first rallycross event on the European continent was held. The track consisted of a section of concrete runway, loose sections through heathland and a hollow, about 40 metres long and 10 metres deep, usually used for tank testing. Although the soft heath soil and the muddy hollow hampered most of the two dozen or so competitors, or at least their mostly rather aged cars, the event produced much fun for all concerned as well as the TV audience. Overall victory went eventually to Hans Kok and his valuable NSU 1200 TT. Davy Van Den Branden 9 Times Belgian Champion. And 5 times Netherlands Champion. The Dutch television company AVRO gave green light to Rob Herzet as well as another three rounds counting towards the so called AVRO Trophy and on 16 August of the same year NSU campaigner Hans Kok claimed the first national Dutch rallycross title. On October 4 1969 Holland saw its last Rallycross event of the first season, a stand alone one off race organised on a temporary track that was quickly set up on pastureland near the ‘Europahal’ at the town of Elst, halfway between Arnhem and Nijmegen. Here it was young Briton ‘Jumping’ Jeff Wiliamson who drove his Riley 1300 to overall victory. On 1 November the Dutch Rallycross Association was founded and, during 1970, organised another five events at Venlo. For 1971 the Nederlandse Rallycross Vereniging (NRV) moved the sport to its new continental home at Valkenswaard near Eindhoven. The Eurocircuit opened on Saturday 17 April with a race that was won by Jan de Rooy and his famous DAF 555 Coupé 4WD and became the first track in the World that was especially designed and built purely for rallycross purposes.

Австралияға көшіп келу

1969 жылы ралликросс Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Леппингтон қаласында өткен бір реттік жарыспен Австралияға келді. 1970-жылдардың ортасына дейін жарыстар Мельбурндағы Кальдер Парк жарыс жолында, ал 1972 жылдан бастап 1980-жылдардың басына дейін Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Катомбадағы Каталина Парк трассасында өтті. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Оранж маңындағы Товак және Оңтүстік Австралиядағы Тайлем Бенд пен Уайалла трассалары да пайдаланылды, бірақ оншақты жылдан кейін бұл спорт Австралияда сөніп қалды. Питер Брок Holden Dealer Team командасы үшін суперкомпрессорлы Holden Torana GTR көлігінде айдап, айрықша табысқа жетті. Австралия ралликросының алғашқы чемпионаты 1979 жылғы 24 маусымда Тайлем Бенд трассасында өтті, жеңімпаз Ларри Перкинс болды, ол Крюгер Моторс үшін 2.0 литрлік Volkswagen Beetle көлігін жүргізді. Бұл Австралияда өткен жалғыз ралликросс чемпионаты болды. 2015 жылы Extreme Rallycross Championship түрінде ұлттық ралликросс чемпионаты Австралияға қайта оралуға жоспарланған, бастапқыда 2015 және 2016 жылдары өтетін жеті жарыстан тұруы керек еді. Алайда, қатысушылардың жетіспеуіне байланысты бір жарыс өткеннен кейін серия тоқтатылды. "Австралия ралликросы" деп аталатын Виктория чемпионаты да бірде-бір жарыс өткізбей тоқтатылды.

Кеңес Одағы

Кеңес Одағында ралликростың (автокрос деп аталған) тарихы 1949 жылға дейін барып жетеді, осы жылы жеңіл жүк көліктері мен жеке көліктер арасында алғашқы жарыстар өткізілді. Алғашқы жарыстар көбінесе 20-40 шақырымдық қашықтықтағы жеңіл жолдан өту жарысы сияқты болды, бірақ уақыт өте келе жарыстардың ұзақтығы қысқартылып, арнайы жолдар салынды. 1970-ші және 1980-ші жылдары автокросс Кеңес Одағындағы ең танымал автоспорт түрлерінің біріне айналды, жүздеген жарыс трассаларында жүк көліктері, жеңіл автомобильдер және арнайы багилер сынға түсті. Көптеген сыныптар бір маркалы болып келді, өнімділікті арттыруға мүмкіндіктер шектеулі болды, ал мемлекеттік қолдаудың кең ауқымы автокросты халыққа танымал әрі қолжетімді етті. 1970-ші жылдардың соңынан бастап автокрос бойынша жергілікті ережелер FIA ралликрос ережелерімен үйлестірілді. Осыған дейін көптеген трассалар топырақты болды, ал содан кейін жартылай асфальтталған ралликрос трассалары салына бастады.

АҚШ-та

2009 жылдың қазан айында Rally America (екі жыл бойы RallyCar таңбасымен жұмыс істеді) АҚШ-та еуропалық стильдегі ралли-кросс жарыстарын санкциялай бастайтынын жариялады. 2010 жылы өткен RallyCar Rallycross чемпионатының тұңғыш маусымында төрт жарыс өтті, сондай-ақ бірнеше ралли, ралли-кросс және дрифтшілер осы жарыстарға қатысуға қызығушылық танытты. Барлық төрт жарыс (29 тамыз, 3 қазан, 6 қараша, 7 қараша) Нью-Джерсидегі Моторспорт паркінде ұйымдастырылды. Ралликросс деп аталатын жабық трассадағы жарыс бірнеше жыл бойы X Games-те жүзеге асырылатын болды. Ол алғаш рет 2010 жылы X Games XVI-ға SuperRally деген атпен қосылды. Бұл жарысқа 600 ат күшіне ие турбокомпрессорлы қозғалтқыштармен, толық жетекпен, ретті беріліс қораптарымен және ұзақ секірулерге арналған оффроуд стиліндегі аспасы бар, өндірістік машиналар қатысты. Global RallyCross чемпионаты – Red Bull демеушілігімен 2011 жылы Калифорния штатының Ирвиндейл қаласында (The Revolution), Снокуалми, Вашингтон штатында (Twin Peaks), Фонтан, Колорадо штатында (Last Chance) және Лос-Анджелес қаласының көшелерінде өткен X Games 17 турнирінде басталған чемпионат. Бұл серияда Таннер Фуст, Кен Блок, Трэвис Пастрана, Финн Маркус Гренхолм, Жаңа Зеландиялық Рис Миллен, Дейв Мирра, француз Стефан Вердье, швед Майкл Джернберг және британиялық Лиам Доран сияқты танымал жүргізушілер өнер көрсетті. Жарыстар ESPN телеарнасында көрсетілді. 2012 жылы серия жеті жарысқа дейін өсті, олар NASCAR Sprint Cup және IndyCar жарыстарымен, сондай-ақ Лос-Анджелестегі X Games 18 турнирімен бірге өткізілді. Ford, Hyundai, Subaru және Dodge сияқты бірнеше компаниялар зауыттық немесе импорттаушылар тарапынан қолдау алды. 2013 жылы жарыстар Бразилиядағы Фос-ду-Игуасу, Германиядағы Мюнхен және Испаниядағы Барселонада (жаңбыр салдарынан тоқтатылған) өтті. 2013 жылы GRC Lites тұңғыш рет Нью-Гэмпшир штатының Лодон қаласында өтті, ал ең қызықты жарыс Атланта мотор спидвейінде Еуропалық ралли-кростың кәсіби жүргізушілері мен жаңадан келген америкалық Митчелл ДеДжонг арасында өтті. Global Rallycross осы жылы Ирвиндейлде өткен X Games-те де көрсетілді. Америкалық жаңадан келген Митчелл деДжонг серияға қосылып, 16 жасында X Games-те күміс медальді жеңіп алып, тарихқа кірді. 2014 жылы Global Rallycross Championship Series АҚШ және Канаданың трассаларында өтті. Серия Техас штатының Остин қаласындағы Circuit of the Americas трассасына сапар шекті, онда американдық жүргізуші Митчелл деДжонг X Games-те ең жас қатысушы және алтын медальді жеңіп алып, тағы да тарихқа кірді. 2018 жылы Техас штатының Остин қаласындағы Circuit of the Americas трассасы 29-30 қыркүйекте World Rallycross жарысын қайтадан қабылдады. Америка Rallycross чемпионаты 2018 жылы басталды. Алайда, демеушілердің жетіспеуіне байланысты 2019 жылғы маусымнан кейін тоқтатылды. Пастрана 2021 жылы өзінің Nitro Rallycross чемпионатын іске қосты.

In October 2009 Rally America (for two years operating under the tag RallyCar) announced it would begin sanctioning European style rallycross events in the United States. The inaugural season of the RallyCar Rallycross Championship, held in 2010, featured four events and several rally, rallycross and drifting competitors have shown an interest in contesting these races. All four events (August 29, October 3, November 6, November 7) were organised at New Jersey Motorsports Park. A closed format circuit race called Rallycross was a regular event at the X Games for some years. It was first added to the X Games XVI in 2010 under the name SuperRally. This event involved heavily modified production cars with turbocharged engines running at 600 hp, all wheel drive, sequential gearboxes, and offroad style suspension tuned for long jumps. The Global RallyCross Championship was a Red Bull sponsored championship that began in 2011 with five rounds in Irwindale, California (The Revolution), Snoqualmie, WA (Twin Peaks), Fountain, CO (Last Chance) and X Games 17 in the streets of Downtown Los Angeles. The series had several popular drivers such as Tanner Foust, Ken Block, Travis Pastrana, Finn Marcus Grönholm, Kiwi Rhys Millen, Dave Mirra, Frenchman Stéphane Verdier, Swede Michael Jernberg and Briton Liam Doran. The events were televised on ESPN. In 2012, the series grew to seven events run in conjunction with NASCAR Sprint Cup and IndyCar weekends as well as X Games 18 in Los Angeles. Several marques fielded factory or importer supported efforts including Ford, Hyundai, Subaru and Dodge. In 2013 the series went to Foz do Iguaçu, Brazil, and Munich, Germany, and a rained out event in Barcelona, Spain. In 2013, GRC Lites made their debut in Loudon, New Hampshire, with the series most exciting race held at Atlanta Motor Speedway pitting professional European rallycross drivers against new comer, American Mitchell DeJong. Global Rallycross was also featured in X Games this year, held at the Irwindale Raceway. American newcomer, Mitchell deJong joined the series and made history as the youngest to win the Silver Medal in X Games in his first attempt at age 16. In 2014 the Global Rallycross Championship Series traveled to tracks across the U. S. and Canada. The series traveled to Circuit of the Americas in Austin, Texas where American driver, Mitchell deJong made history again when he became the youngest to be invited and to win the Gold Medal in X Games. In 2018, the Circuit of the Americas in Austin, Texas, hosted the World Rallycross race event again on September 29–30 at the purpose built track. The Americas Rallycross Championship began competition in 2018. However, it was cancelled after the 2019 season due to a lack of sponsors. Pastrana launched his own rallycross championship Nitro Rallycross in 2021.

Ұлыбританияда

Моторспорт UK Британдық ралликросс чемпионаты, Купер Тейрс ұсынған, Ұлыбританиядағы қазіргі ұлттық серия болып табылады. Күнтізбеде Лайдден Хилл жарыс трассасы сияқты танымал ралликросс трассалары кіреді. Бұл чемпионат Ұлыбританиядағы автоспортты басқаратын MSUK ұйымынан ресми түрде мойындалған.

FIA Еуропалық ралли-кросс чемпионаты және FIA Әлемдік ралли-кросс чемпионаты

Бірінші FIA World Rallycross Championship (World RX) 2014 жылдың 4-5 мамырында FIA European Rallycross Championship (Euro RX) чемпионатымен бірге өтті, бұл бұрын FIA Rallycross жүргізушілерінің Еуропа чемпионаты деп аталатын. Бұрынғы әлемдік ралли чемпионатының чемпионы Петтер Солберг бірінші орынды алып, FIA World Rallycross чемпионатының тұңғыш жеңімпазы атанды. 2014 жылғы FIA World Rallycross чемпионаты Supercar санатында әлем бойынша 12 кезеңнен тұрады. FIA World және European Rallycross Championship автомобильдері A және N топтарына жататын, немесе FIA-ның ралли-кросс үшін бекітілмеген автомобильдерге арналған арнайы тізімінде көрсетілген автомобильдердің кузовтары негізінде құрастырылады, бірақ олар кеңінен модификацияланады.

Жарыс форматы

Ралликростың әр түрлі чемпионаттары мен жарыстары әртүрлі форматтар мен есептеу жүйелерін пайдаланады.

Электрлік ралли-кросс

FIA 2021 жылғы маусымның басталуына дейін ралли-кросс санаттарына өзгерістер енгізді. Суперкар санаты RX1 деп қайта аталды, сондай-ақ жаңа электрлік ралли-кросс суперкар санаты RX1e енгізілді. Junior RX2 сериясы жойылды, ал оның орнына Junior электр сериясы RX2e енгізілді. RX1e чемпионаты 2022 жылғы маусымда дебют жасауы күтілуде, ол екі 250 кВт электрмоторымен (680 ат күшіне тең) жабдықталған және 52 кВт⋅сағ сыйымдылығы бар аккумулятормен жабдықталған RX1 суперкарларынан тұрады.

Жарыстың ұқсас түрлері

Австралия мен АҚШ-та ралли-кросқа ұқсас топырақ трассасы жарыстары бар, бірақ екі маңызды айырмашылығы бар: көліктер спринт машиналары, жаңа үлгідегі машиналар, модификацияланған машиналар және миджеттер болып табылады, және олар көбінесе овал пішіндес топырақ трассаларында жарысады. Ұлыбританияда автокросс – ралли-кростың алғашқы дамушыларының бірі болған жарыс түрі. Басқа еуропалық елдерде автокросс Ұлыбританиядағыдай, бірақ машиналар ралли-кростағыдай бір уақытта старт алады. Сонымен қатар, кросс-карт жарыстары да бар. Мотокросс, ралли-кросқа ұқсас, бірақ мотоциклдер, квадроциклдер (ATV) және питбайктармен өткізіледі, және ол бүкіл әлемде кең таралған. Оған қоса, мотоцикл мотокроссы мен үш дөңгелекті мотокросс та бар. Францияда ралли-кросқа ұқсас, бірақ жүк көліктерімен өткізілетін "camion cross" (ағылшын тілінде – жүк көлігі жарысы) бар. Ең танымал чемпионат – Францияның жүк көлігі кубогы.