Кіріспе

Британдық RAF әуешілері Ұлыбритания шайқасында

"Аз ғаналар" – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбритания шайқасында шайқасқан Корольдік әуе күштерінің (RAF) әуешілері және Корольдік теңіз күштерінің (RN) Fleet Air Arm авиаторлары еді. Бұл термин Уинстон Черчилльдің "Адамзат тарихындағы соғыстарда, сонша көп адам осынша аз адамға қарыз болған емес" деген сөзінен туындаған. Бұл сонымен қатар Шекспирдің "Генрих V" пьесасындағы әйгілі сөзіне сілтеме жасайды: "Біз аз ғанамыз, біз бақытты аз ғанамыз, біз бауырластар тобымыз".

Ұшақ экипажы

"Британия шайқасы" медалімен 3000-ға жуық адам марапатталды. Шайқастағы жеті ең ұзақ өмір сүрген ардагерлердің алтауы (эскадрилья басшысы Джон Харт, ұшу лейтенанты Арчи МакИннес, ұшу лейтенанты Морис Моунсдон, әуе вице-маршалы Джон Торнетт Лоуренс, қанат командирі Пол Фарнс және ұшу лейтенанты Уильям Кларк) 2019 жылдың маусымы мен 2020 жылдың мамыр айы аралығында қайтыс болды. 2020 жылдың 8 мамырына қарай, "Аздан қалғандардың" соңғы тірі қалғаны – ұшу офицері Джон Хемингуэй ғана. Бір мәлімет бойынша, британдық RAF ұшқыштарының саны 2,927 ұшқыштан 2,353-і (80%) құрады, ал барлығы 510 қаза тапқандардың ішінде 407 британдық болды. Қалғандары британдық емес, олардың көп бөлігі Британ империясының аймақтарынан (әсіресе Жаңа Зеландия, Канада, Австралия және Оңтүстік Африка) келген, сондай-ақ жаулап алынған Еуропа елдерінен, әсіресе Польша мен Чехословакиядан келген эмигранттар еді. Сондай-ақ, Бельгия, Франция, Ирландия (Ирландия ресми түрде бейтарап болғанымен, одақтастар тарапында болды), Оңтүстік Родезия және АҚШ сияқты елдер де аз санда көмектескен.

Мұра

Уинстон Черчилль шайқастың әсерін және RAF ұрыс командованиесінің, RAF бомбалаушылар командованиесінің, RAF жағалау командованиесінің және флоттың әуе күштерінің үлесін былай деп қорытындылады: "Адамзат тарихындағы қақтығыстарда соншама көп адам соншама аз адамға осылайша қарыз болған емес". Осы шайқастағы ұшқыштар содан бері "Аз ғаналар" деп белгілі болды; кейде олар 15 қыркүйекте "Британия шайқасы күні" ретінде арнайы еске алынады. 1940 жылы осы күні Люфтваффе Лондон мен Оңтүстік-Шығысты қорғау үшін RAF-тің барлық күштерін жұмылдырып, ең ірі бомбалау шабуылына кірісті, нәтижесінде британдықтардың шешуші жеңісі Англияның бағытын өзгертетін маңызды кезең болды. 2022 жылдың қазіргі күнінде осы топтың тірі қалған жалғыз мүшесі – Джон Хемингуэй. "Қорқынышты тарихтар" әні "Аз ғаналар" деп аталып, осы әуешілерді, соның ішінде сэр Дуглас Бадерді еске алады.

Ескерткіштер

Ұшақ экипажы Ұлыбритания шайқасының ескерткішінде, Кент графтығының Капель-ле-Ферне ауылында еске алынады, ал олардың есімдері Лондон қаласындағы Ұлыбритания шайқасының монументінде тізілген. Ұлыбритания шайқасының құрмет кітабы Вестминстер аббаттығындағы RAF шіркеуінде сақталады және жыл сайын Ұлыбритания шайқасы күнінде өткізілетін алғыс айту және қайта арналу рәсімінде көрсетіледі. "Бірінші аздың біріншісі" фильміне сілтеме жасайтын, 1942 жылы Лесли Ховардтың Р.Дж. Митчелл рөлінде ойнаған, "Хокер Ураган" атты сақталған соғыс ұшағы бар – бұл Спитфайерді жасаған Р.Дж. Митчеллге арналған. Ол Ұлыбритания шайқасының еске алушылық рейсінің бір бөлігі ретінде, сондай-ақ шайқаста қатысқан "Супермарин Спитфайер" ұшағымен бірге (еске алушылық рейсіндегі бес Спитфайердің бірі) ұшады. "Ураган" осы типтің соңғы өндіріс үлгісі болғандықтан, ол шайқаста өзі қатыспады. 2022 жылы Кент Ұлыбритания шайқасы мұражайында "Аздың рухы" монументі ашылды.

Статистика

Британия шайқасы RAF ресми түрде 1940 жылдың 10 шілдесі мен 31 қазаны аралығында болған деп есептелді. RAF ұшқыштары шамамен 2600 неміс ұшағын атып түсіргендерін мәлімдеді, бірақ кейіннен жинақталған деректер Люфтваффе күштерінің шығыны 2300-ге жақын болғанын көрсетеді. Шайқаста ұшқан 2332 одақтас ұшқыштарының 38,90 пайызы жау ұшақтарын атып түсіруде белгілі бір жетістікке жеткен. Бірнеше жеңіске жеткен ұшқыштардың саны RAF ұшқыштарының жалпы санының 15% аспады. Ұшқыш "ас" деп аталуы үшін бес растаулы жеңіске жеткен болуы керек. Британия шайқасы кезінде RAF ұшқыштарының барлығы 188-і ғана осы құрметке ие болды – бұл қатысқан барлық ұшқыштардың сегіз пайызын құрайды. Ал тағы 237 RAF ұшқышы шайқастағы жетістіктерінен кейін соғыс барысында "ас" атанды. Британия шайқасында "бір күнде ас" болған төрт ұшқыш болды: Арчи МакКеллар (британдық), Антони Гловацки (поляк), Рональд Фэрфакс Хамлин (британдық) және Брайан Карбери (жаңа зеландиялық).

Танымал мәдениетте

"Біраз" – Алекс Кершоудың романы, Ұлыбритания шайқасындағы ұшқыштардың тарихын айтады. 2003 жылы сол аттас "Біраз" голливудтық фильмі 2008 жылы шығуға дайындалып жатты. Фильм АҚШ ұшқышы Билли Фиске туралы шынайы оқиғаға негізделген, ол өз елінің бейтараптық қағидаларын сақтамай, Корольдік Әуе Күштеріне (RAF) ерікті болып қосылған. "The Independent" басылымында "Variety" журналының фильмнің тарихи мазмұнына қатысты сипаттамасы Лондондағы Ұлыбритания шайқасы ескерткішінің авторы Билл Бондтың "Толығымен қате. Барлығы да!" деген пікірімен келтірілген. Британдық Pink Floyd тобының 1983 жылғы "The Final Cut" альбомынан шыққан "One of the Few" әні соғыстан оралған ардагердің, атап айтқанда Ұлыбритания шайқасының ұшқышының, оқытушы болу үшін майданнан қайтуын бейнелейді. Бұл ән альбомдағы "The Hero's Return" әнімен байланысты, ол ардагердің көзқарасынан айтылған.