Кіріспе

Көздің ұлпалық қабатының қабынуы (увеит) – көздің ішкі торшасы мен сыртқы талшықты қабатының арасында орналасқан пигментті қабатының қабынуы. Ұлпалық қабат көздің пигментті тамырлық құрылымдарының ортаңғы қабатынан тұрады және ирис, кірпікшелік дене және тамырлық қабықтан құралады. Увеит көздің зақымдалған бөлігіне қарай анатомиялық тұрғыдан алдыңғы, ортаңғы немесе артқы деп сипатталады, ал барлық бөліктер зақымданған жағдайда – панувеиттік деп аталады. Алдыңғы увеит (иридоциклит) ең көп кездесетін түрі, ал увеиттің жалпы жиілігі шамамен 1:4500-ге тең, көбінесе 20-60 жас аралығындағы адамдарда кездеседі. Симптомдарына көздің ауыруы, көздің қызаруы, көрудің нашарлауы, қозғалмалы заттардың көрінуі жатады, ал офтальмологиялық тексеруде кірпікшелік қан тамырларының кеңеюі және алдыңғы камерада жасушалардың болуы байқалуы мүмкін. Увеит өздігінен пайда болуы, генетикалық бейімділігі болуы немесе аутоиммундық аурулармен немесе инфекциямен байланысты болуы мүмкін. Көз салыстырмалы түрде қорғалған орта болғанымен, оның иммундық механизмдері жеңіліп, Т-жасушаларының белсенділігіне байланысты қабыну мен тіндердің зақымдануына әкелуі мүмкін. Увеит – көздің жедел жағдайы, көру қабілетінің жоғалуын болдырмау үшін қабынуды дереу бақылау қажет. Емдеу әдетте жергілікті стероидтар, көзге интравитреальді инъекциялар, жаңа биологиялық препараттар және түпкілікті ауруды емдеуді қамтиды. Бастапқы емдеу көбінесе сәтті аяқталады, бірақ асқынуларға көздің басқа да аурулары, мысалы, увеиттік глаукома, торлы қабықтың айырылуы, көру жүйкесінің зақымдануы, катаракта және кейбір жағдайларда көру қабілетінің толық жойылуы жатуы мүмкін. АҚШ-та соқырлықтың 10-20% жағдайлары увеиттің салдарынан туындайды.

Жіктеу

Увеит анатомиялық тұрғыдан алдыңғы, орта, артқы және панувеит түрлеріне жіктеледі – бұл көздің қай бөлігіне негізгі әсер ететініне байланысты. ХХ ғасырдан бұрын увеит ағылшын тілінде әдетте "офтальмия" деп аталатын. Алдыңғы увеитке иридоциклит және ирит кіреді. Ирит – алдыңғы камера мен көкжиек қабығының қабынуы. Иридоциклит – ирис пен кірпікшелік дененің қабынуы, қабыну негізінен кірпікшелік дененің ішінде шоғырланған. Увеит жағдайларының 66-90% алдыңғы бөлікте (ирит) орналасқан. Бұл жағдай бір рет пайда болып, тиісті еммен басылуы мүмкін, немесе қайталануы немесе созылмалы сипатқа ие болуы мүмкін. Орташа увеит, сонымен қатар парс-планит деп те аталады, витриттен тұрады – бұл шыны тәрізді денедегі жасушалардың қабынуы, кейде қар жиналуымен немесе парс-планада қабыну материалдарының жиналуымен бірге. Сондай-ақ, шыны тәрізді денедегі қабыну жасушалары болып табылатын "қар шары" да бар. Артқы увеит немесе хориоретинит – бұл торлық қабық пен хориоидтың қабынуы. Панувеит – бұл ұйқышаның барлық қабаттарының қабынуы.

Себептер

Увеит көбінесе жеке ауру ретінде кездеседі, бірақ көптеген басқа медициналық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Увеиттің ең көп таралған түрі – жіті алдыңғы увеит (ЖАУ). Ол көбінесе маңызды ерекшеліктері бар HLA B27-мен байланысты: HLA B27 ЖАУ көздің қабынуымен ғана немесе жүйелік аурумен бірге туындауы мүмкін. HLA B27 ЖАУ-дың ерекше клиникалық белгілері бар, мысалы, еркектер арасында жиірек кездесуі, бір жақты кезектесіп жедел басталуы, грануломасыз көрінісі және жиі қайталануы. Ал HLA B27 теріс ЖАУ-да еркектер мен әйелдерде шамалас басталуы, екі жақты созылмалы ағымы және жиі грануломатозды көрінісі байқалады.

Есірткіге байланысты жанама әсерлер

Рифабутин, Рифампиннің туындысы, увеиттің пайда болуына себеп болатыны көрсетілген. Көптеген хабарламалар квинолондардың, әсіресе Моксифлоксациннің қолданылуы увеитке алып келуі мүмкін екенін көрсетеді.

Иммунологиялық факторлар

Увеиттің басталуы көздің иммундық жүйесінің жеткіліксіздігі деп сипаттауға болады, ал ауру қабыну мен тіндердің зақымдануынан туындайды. Увеитті көздің ішіндегі белоктарға арналған Т-клетка рецепторларын таситын Th17 Т-клеткаларының бір тобы қозғауға түсіреді. Сарысудағы ТНФ α деңгейі айтарлықтай жоғарылайды, ал IL 6 және IL 8 белсенді және салқындаған күйдегі увеиті бар пациенттердің сулы юморында айтарлықтай көп мөлшерде табылады. Бұл – тіндік зақымдануға себеп болатын жергілікті макрофагтарды белсендіретін қабыну көрсеткіштері.

Генетикалық факторлар

Жұқпалы емес увеиттің себебі белгісіз, бірақ HLA B27 және PTPN22 генотипі сияқты аурудың басталуына бейімділік тудыратын мықты генетикалық факторлар бар.

Жұқпалы аурулар

Соңғы зерттеулер қарапайым герпес, қызылша және басқа да вирустардың қайта белсенділігін бұрын идиопатиялық алдыңғы увеит деп сипатталған жағдайдың маңызды себептері ретінде көрсетіп отыр. Бактериялық инфекция да увеиттің дамуына ықпал ететін маңызды фактор болып табылады.

Диагностика

Увеит кеңейтілген көзді тексеру барысында бағаланады. Кортикостероидтар қолданар алдында мүйіз қабығының ойық жарасы жоқ екеніне көз жеткізілуі керек. Бұл әдетте флуоресценттік бояу сынағы арқылы жасалады. Кортикостероидтармен қатар, жергілікті циклоплегиялық препараттар, мысалы, атропин немесе гоматропин қолданылуы мүмкін. Белсенді увеиттің сәтті емделуі көздің T-реттеуші жасушаларының санын арттырады, бұл аурудың басылуына ықпал етеді. Ауыр жағдайларда көздің ісігін азайту үшін артқы субтенонды триамцинолон ацетаты инъекциясы да жасалуы мүмкін. Стероидті интравитриалды инъекция жасау – күнделікті көз тамшыларын қолданбастан, қабынуды ұзақ уақытқа бақылаудың жаңа, пайдалы тәсілі болып табылады. Дексаметазон және флуоцинолон ацетониді – жұқпалы емес увеитке арналған ең көп қолданылатын екі препарат. Ересектердегі жұқпалы емес увеитке қарсы биологиялық емес, стероидты сақтау терапиясы қазір кеңірек қол жетімді. Оларға ауруды өзгертетін ревматологиялық препараттар (АОРП) – метотрексат, микофенолат, циклоспорин, азатиоприн және такролимус жатады. Әртүрлі зерттеулерді салыстырғанда, метотрексат панвуэиттің көптеген түрлерінде микофенолаттан қабынуды бақылауда тиімдірек болып көрінеді. Сондай-ақ, метотрексат микофенолатпен салыстырғанда қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетпеді. Герпестік увеитке шалдыққан жағдайда, себепші вирустық инфекцияны емдеу үшін валацикловир немесе ацикловир сияқты вирустық қарсы препараттар қолданылуы мүмкін.