Кіріспе

Деяньера (грек. Deianira, Deïanira, немесе Deianeira, /d//iː//ə/'/n//aɪ//r//ə/ DEEəNYrə; Δηϊάνειρα, немесе Δῃάνειρα) – грек мифологиясындағы Калидон ханшайымы. Оның есімі "адамды жойғыш" немесе "күйеуін жойғыш" деп аударылады. Ол Гераклдың әйелі және кейінгі классикалық әңгімелерде оның еңбек етпей өлтірушісі, оны Несс шытырманымен улап өлтірген. Ол Софоклдің "Трахис әйелдері" пьесасының басты кейіпкері.

Отбасы

Дианира – Алтея мен оның күйеуі Онейдің (аты "шарапшы" дегенді білдіреді) қызы, Калидон патшасы (шарап құдайы патшаға өсіру үшін жүзімді берген соң) және Мелеагердің жарты қарындасы. Оның басқа бауырлары Токсей, Климен, Перифа, Агелай (немесе Агелей), Тирей (немесе Ферей немесе Ферес), Горге, Евримеда және Меланиппе болды. Кейбір деректерде Деянира Олен патшасы Дексаменнің қызы және осылайша Эврипил, Тероника мен Терефонның қарындасы болған. Дексаменнің қызы Мнесимахе немесе Гипполит деп те аталды. Деянира – Онит, Гилл, Глен, Ктесипп және Макарияның анасы, Макария афиналықтарды Евристейден жеңіліске ұшырауынан құтқарды.

Неке

Софоклдің Деянираның үйленуі туралы баяндамасында, оған өзен құдайы Ахелой күтім көрсеткен, бірақ Геракл оны күресте жеңіп, оған үйленуден сақтап қалды. Әңгіменің тағы бір нұсқасында, ол Дексаменнің қызы ретінде сипатталған, Геракл оны зорлап, кейін оралғанда үйленедін деп уәде берген. Ол кеткен кезде, кентавр Эвритион пайда болып, оны әйелі ретінде талап етті. Әкесі қорқып, келісім берді, бірақ Геракл үйленуге үлкермес бұрын оралып, кентаврды өлтіріп, оны өз әйелі етіп алды. Деянира соғысқа қатысқан, "көлік айдаған және соғыс өнерін меңгерген" адам ретінде суреттелген.

Гераклдің өлімі

Деянир туралы басты әңгіме – Несс көйлегі туралы. Несс есімді жабайы кентавр Дианираны Евенос өзенінен өткізіп бара жатқанда, оны зорлап алуға немесе ұрлап кетуге тырысты, бірақ Геракл оны құтқарып, уланған жебемен кентаврды атты. Өлім жақын тұрғанда, Несс Дианираны өзінің қанынан бір үлгі алуға көндірді, оған зәйтүн майымен араластырылған ем Гераклдің ешқашан адалсыздық жасамауын қамтамасыз ететінін айтты. Дианира оның сөздеріне сене келе, осы емнің бір бөлігін сақтап алды. Геракл Грекияның түкпір-түкпірінде заңды емес балалардың әкесі болды, содан кейін Иолаға ғашық болды. Дианира күйеуі оны тастап кетеді деп қорқып, Гераклдің мәшһүр арыстан терісінен жасалған көйлегіне қанды жақты. Гераклдің қызметшісі Лихас оған көйлек әкелді, ол оны киді. Кентаврдың уытты қаны Гераклді қатты күйдіріп, соңында ол өзін өртеу қадасына лақтырып жіберді. Деянира үмітсіздікке беріліп, өз-өзіне қол жұмсады – мойнына ілмек тағып немесе қылышпен өзіне қиындық жасады.

Орта ғасыр дәстүрі

Ол Флоренциялық автор Джованни Боккаччоның 1361-1362 жылдары жазған тарихи және мифологиялық әйелдердің өмірбаяндары жинағы "De Mulieribus Claris"-те еске алынады. Бұл, Батыс әдебиетінде әйелдердің өмірбаяндарына толық арналған тұңғыш жинақ болып табылады.

Екіншілік көздер

Пек, Гарри Турстон, Харпердің классикалық көнеліктер сөздігі. Нью-Йорк. Харпер және ағайындылар. 1898
Грейвс, Роберт, Грек мифтері, 1955, 142. ff, 142.2,3,5
Грейвс, Роберт, Грек мифтері: Толық және түпкілікті басылым. "Пингвин кітаптар" компаниясы. 2017 жыл.