Дастархан құдайы Хадад

Кіріспе

Семит дауыл құдайы

Хадад (), Хаддад, Адад (аккад: 𒀭𒅎 DIM, Адад деп айтылады), немесе Ишкур (сумерлік) – ханаандық және ежелгі Месопотамия діндеріндегі дауыл мен жаңбыр құдайы. Шамамен 2500 ж.б.д. Ебла қаласында "Хадда" деп аталып келген. Леванттан Хададты аморлықтар Месопотамияға әкелді, онда ол аккад (ассириялық-вавилондық) құдайы Адад ретінде белгілі болды. Адад пен Ишкур әдетте – логограммасымен жазылады, бұл символ хурит құдайы Тешуб үшін де қолданылған. Хададты Пидар, Рапиу, Баал Зефон деп те атаған, көбінесе жай ғана Бағал (Ием) деп атаған, бірақ бұл атақ басқа құдайларға да қолданылған. Өгіз – Хададтың символдық жануары. Ол сақалды, көбінесе ұяшық пен найзағай ұстап, бұқа мүйізді бас киім киген күйде бейнеленген. Хадад грек құдайы Зевспен, римдік құдайы Юпитермен (сондай-ақ Кіші Азиядағы Долихе маңындағы құлшылық орталығында Юпитер Доличенус деп аталған) және вавилон мифологиясындағы Белмен теңестірілген. Бағал циклі, сонымен қатар Бағал эпосы деп те аталады, – Ханаан аймағынан шыққан Бағал құдайы туралы әңгімелер жинағы, ол Хадад деп те аталады, дауыл құдайы. Бұл әңгімелер жинағы б.з.д. 1400-1200 жылдар аралығында дауланған және қазіргі Сирияда орналасқан ежелгі Угарит қаласынан табылған.

Акад және Шумердегі Адад

Ақкад тілінде Адад Рамману ("Қыбырлаған") деп, Рамман және Раамға ұқсас аталады. Көптеген ғалымдар бұрын Раммануды кейіннен Хададпен сәйкестендірілген тәуелсіз Ақкад құдайы деп қате түсіндірген. Солтүстік Месопотамияда пайда болған Адад, оңтүстікте Ышкүр деп аталатын бірдей сумерограммамен белгіленген. Оның құлшылығы бірінші Вавилондық әулеттен кейін Месопотамияда кеңінен тарады. Ур-Нинурта билік құрған кезеңдегі мәтінде Адад/Ышкүр дауылдық ашуымен қауіпті де, сонымен бірге өмір сыйлайтын және мейірімді де сипатталған. Ышкүр Шуруппақтағы құдайлар тізімінде кездеседі, бірақ маңызы шамалы, себебі Шумерде дауыл мен жаңбыр сирек болған, ал шаруашылық суаруға тәуелді болған. Энлил мен Нинурта да дауыл құдайының белгілеріне ие болған, бұл Ышкүрдің ерекшелігін азайтады. Ол кейде олардың біреуінің көмекшісі немесе серігі ретінде көрінеді. Энки тағдырларды бөліскенде, Ышкүрді ғаламның инспекторы етіп тағайындады. Бір гимнде Ышкүр қайта-қайта "Ұлы жарқыраған бұқа, есімің – көк" деп жарияланады, сондай-ақ Каркараның иесі Анудың ұлы, Енкидің егіз інісі, молшылықтың иесі, дауылға мініп жүретін иесі, көктің арыстаны деп аталады. Басқа мәтіндерде Адад/Ышкүр Ай құдайы Нанна/Син мен Нингалдың ұлы, Уту/Шамаш пен Инанна/Иштардың бауыры болып келеді. Ышкүр кейде Энлильдің ұлы ретінде де сипатталады. Бұқа Ежелгі Вавилон кезеңінен бастап (б.з.д. 2 мыңжылдықтың бірінші жартысы) Адад/Ышкүрдің қасиетті жануары ретінде бейнеленген. Адад/Ышкүрдің жұбайы (ежелгі Шумер және кейінгі Ассирия мәтіндерінде) - астық құдайы Шала, кейде Дагану құдайымен байланысты. Ол ең ертерек мәтіндерде Губарра деп аталған. От құдайы Гибил (Ақкад тілінде Гирра) кейде Ышкүр мен Шаланың ұлы болып табылады. Ол Анадолыдағы дауыл құдайы Тешубпен сәйкестендіріледі, митандықтар оны сол сумерограммамен белгілеген. Кейде Адад/Ышкүр аморлықтардың құдайы Амуррумен сәйкестендіріледі. Адад/Ышкүрге бабылдық құлшылықтың орталығы оңтүстіктегі Каркара болды, оның басты ғибадатханасы é.kar.kar.a; оның әйелі Шалаға é.dur.ku есімді ғибадатханада құлшылық етілген. Ассирияда Адад өзінің жауынгерлік аспектісімен бірге дамыды. Орта Ассирия империясы кезінде, Тиглат-Пилесер I (б.з.д. 1115–1077) билік құрған жылдары Адад Ассурда Анумен бөліскен екі киелі орынға ие болды. Ану жиі Ададпен байланыстырылады. Адад есімі және оның әртүрлі баламалы түрлері (Даду, Бир, Дадда) ассириялық патшалардың есімдерінде жиі кездеседі. Гимндерде, сиқырларда және ант жазуларында Адад/Ышкүр екі аспектіні көрсетеді. Бір жағынан, уақтылы жаңбыр жауырып, жерді құнарлы ететін құдай, екінші жағынан, оның жіберген дауылдары қирату мен жойқындық әкеледі. Ол ескерткіштерде және цилиндрлік мөрлерде (кейде мүйізді қалпақпен) найза мен алтыншабақ (кейде найза түрінде) бейнеленеді, ал гимндерде құдайдың қараңғы жақтары басым. Табиғатты басқаруда кезектесіп жүретін екі құдайдың табиғи үйлесіміне байланысты, оның күн құдайы Шамашпен байланысы оған күн құдайына тән кейбір қасиеттерді сыйлайды. Альберто Гриннің сөзіне сәйкес, Кассит кезеңінен бастап Мари аймағында Ададтың сипаттамалары оның құрып, дауылды мінезін және Ишкурдың бейбіт және малшыл мінезіне қарағанда, қорқынышты жауынгер құдай ретіндегі рөлін ерекше атап көрсетеді. Шамаш пен Адад оракулдардың және жалпы алғанда, болжам жасаудың құдайлары болды. Құрбандыққа шалынған малдың бауырын тексеру, судағы майдың көпіршіктерін байқау немесе аспан денелерінің қозғалысын бақылау арқылы құдайлардың еркі анықталса, оракулға байланысты ритуалдарда Шамаш пен Адад міндетті түрде шақырылады. Сол сияқты, патшалардың жылнамаларында және ант жазуларында оракулдарға сілтеме жасалғанда, Шамаш пен Адад әрқашан аталған құдайлар болып табылады, ал олардың мұндай жағдайлардағы әдеттегі атауы – bele biri ("болжам жасаудың иелері").

In Akkadian, Adad is also known as Rammanu ("Thunderer") cognate with Raˁmā and Raˁam, which was a byname of Hadad. Rammanu was formerly incorrectly taken by many scholars to be an independent Akkadian god later identified with Hadad. Though originating in northern Mesopotamia, Adad was identified by the same Sumerogram that designated Iškur in the south. His worship became widespread in Mesopotamia after the First Babylonian dynasty. A text dating from the reign of Ur Ninurta characterizes Adad/Iškur as both threatening in his stormy rage and generally life giving and benevolent. The form Iškur appears in the list of gods found at Shuruppak but was of far less importance, probably partly because storms and rain were scarce in Sumer and agriculture there depended on irrigation instead. The gods Enlil and Ninurta also had storm god features that decreased Iškur's distinctiveness. He sometimes appears as the assistant or companion of one or the other of the two. When Enki distributed the destinies, he made Iškur inspector of the cosmos. In one litany, Iškur is proclaimed again and again as "great radiant bull, your name is heaven" and also called son of Anu, lord of Karkara; twin brother of Enki, lord of abundance, lord who rides the storm, lion of heaven. In other texts Adad/Iškur is sometimes son of the moon god Nanna/Sin by Ningal and brother of Utu/Shamash and Inanna/Ishtar. Iškur is also sometimes described as the son of Enlil. The bull was portrayed as Adad/Iškur's sacred animal starting in the Old Babylonian period (the first half of the 2nd millennium BCE). Adad/Iškur's consort (both in early Sumerian and the much later Assyrian texts) was Shala, a goddess of grain, who is also sometimes associated with the god Dagānu. She was also called Gubarra in the earliest texts. The fire god Gibil (named Girra in Akkadian) is sometimes the son of Iškur and Shala. He is identified with the Anatolian storm god Teshub, whom the Mitannians designated with the same Sumerogram Occasionally Adad/Iškur is identified with the god Amurru, the god of the Amorites. The Babylonian center of Adad/Iškur's cult was Karkara in the south, his chief temple being é. kar. kar. a; his spouse Shala was worshipped in a temple named é. dur. ku. In Assyria, Adad was developed along with his warrior aspect. During the Middle Assyrian Empire, from the reign of Tiglath Pileser I (1115–1077 BCE), Adad had a double sanctuary in Assur which he shared with Anu. Anu is often associated with Adad in invocations. The name Adad and various alternate forms and bynames (Dadu, Bir, Dadda) are often found in the names of the Assyrian kings. Adad/Iškur presents two aspects in the hymns, incantations, and votive inscriptions. On the one hand he is the god who, through bringing on the rain in due season, causes the land to become fertile, and, on the other hand, the storms that he sends out bring havoc and destruction. He is pictured on monuments and cylinder seals (sometimes with a horned helmet) with the lightning and the thunderbolt (sometimes in the form of a spear), and in the hymns the sombre aspects of the god on the whole predominate. His association with the sun god, Shamash, due to the natural combination of the two deities who alternate in the control of nature, leads to imbuing him with some of the traits belonging to a solar deity. According to Alberto Green, descriptions of Adad starting in the Kassite period and in the region of Mari emphasize his destructive, stormy character and his role as a fearsome warrior deity, in contrast to Iškur's more peaceful and pastoral character. Shamash and Adad became in combination the gods of oracles and of divination in general. Whether the will of the gods is determined through the inspection of the liver of the sacrificial animal, through observing the action of oil bubbles in a basin of water or through the observation of the movements of the heavenly bodies, it is Shamash and Adad who, in the ritual connected with divination, are invariably invoked. Similarly in the annals and votive inscriptions of the kings, when oracles are referred to, Shamash and Adad are always named as the gods addressed, and their ordinary designation in such instances is bele biri ("lords of divination").

Угариттегі Хадад

Діни мәтіндерде Бағал / Хадад - бұл жаңбырды және осылайша өсімдіктердің өсіп-өнуін бақылайтын көктің иесі. Ол - ауыл шаруашылығының өсіп-өркендеуінің және өмірдің қорғаушысы. Бағалдың жоқтығы құрғақшылық, ашаршылық, өлім және хаос әкеледі. Угарит жазбаларында пантеонның ең жоғарғы құдайы Ел Лел тауында (бәлкім, "Түн" дегенді білдіреді) тұрады және сол жерде құдайлар жиналады. Бағал циклы - фрагменттерден тұратын және замандасы үшін айқын болатын көптеген түсіндірусіз қалдырылған. Алғашқы сақталған бөлімдерінде Ел мен Бағал арасындағы қайшылық бар сияқты. Ел өзінің ұлдарының біріне ханзада Ямм ("Теңіз") және судья Нахар ("Өзен") деп аталады. Ол Яммның есімін yw (тексттегі сол кездегі жазу) -дан "Елдің сүйіктісі" деген мағынада мдд илге өзгертеді. Ел Яммге билікті сақтап қалу үшін Бағалды таққа отырғызу керектігін айтады. Бұл шайқаста Бағал әлсіреп қалды, бірақ құдайлық шебер Котар ва Хасис Яммға екі сиқырлы таяқпен соққы береді, Ямм құлап түседі, ал Бағал жекпе-жекті аяқтайды. Атхарта Бағалдың жеңісін жариялап, Бағал / Хададты ("Ақ бұлттардағы салт атты") деп сәлемдейді. Бұл сөз тіркесін қазіргі ағылшын тіліндегі Киелі кітаптардың редакторлары 68-ші Забурда Яхвеге қолданды. Аттарттың шақыруымен Бағал Яммды "таратып жібереді" және Яммның өлгенін және жылудың қамтамасыз етілгенін жариялайды. Кейінгі бір үзіндіде Бағалдың көптеген баслы теңіз айдауы Лотанды жеңгені туралы айтылады. Мәтіндегі олқылықтарға байланысты Лотан Яммның басқа аты ма, әлде басқа ұқсас әңгіменің сілтемесі ме - белгісіз. Жер шарының ортасында егіндіктерге жиі жел, дауыл, су тасқыны қауіп төндірген, бұл ежелгі адамдардың осы ғаламдық жаратылыстың ашуынан қорқатынын көрсетеді. Бағалға/Ададқа Ливан тауы мен Сирионнан кедр ағаштары, күміс пен алтыннан сарай тұрғызылды. Бағал өзінің жаңа сарайында басқа құдайларға арнап үлкен той өткізеді. Котар ва Хасис шақырған кезде Багал, біршама еріксіз, сарайының терезесін ашып, найзағай мен найзағай жібереді. Содан кейін ол Елдің тағы бір ұлы Мот 'Өлімді' (құрғақшылық пен жер асты құдайы) тойға шақырады. Бірақ Моттың көңілі қалады. Адамның етін, қанын жеген нан мен шарапқа тойынуға болмайды. Мот Бағалды өлтіріп, жұтып тастаумен қорқытады. Тіпті Бағал да өлімге қарсы тұра алмайды. Бұл жердегі олқылықтар түсіндіруді күмәнді етеді. Бағал Шәпаш "күн" құдайының кеңесімен бозаумен жыныстық қатынасқа түседі, содан кейін бозауды өз киімдерімен Мотқа сыйға береді, содан кейін өзі көмексіз көлеңкеге айналып, жер астына түсуге дайындалады. Бағалдың өлімі туралы хабар тіпті Елдің қайғысына себепші болды. Анат Бағалдың қарындасы Бағалдың өлі денесін табады, бұл бұзаудың өлі денесі болуы мүмкін, және ол мәйітті жерлейді. Бағалдың орнын алу үшін Аттар құдайы тағайындалады, бірақ ол нашар орынбасар. Осы арада Анат Мотты тауып, оны семсермен шауып, отқа жағып, сүйегін құстарға жеуге таратады. Бірақ жер әлі де құрғақшылықтан жарылып тұр, Шапш Бағалды қайтарып әкелгенше. Жеті жылдан кейін Мот оралып, Бағалға шабуыл жасайды, бұл шайқас тек Шапш Мотқа Эльдің Бағалды қолдағанын айтқанда ғана тоқтатылады. Мұнан кейін Мот бірден Бағалға / Хададқа беріліп, Бағалды патша деп мойындайды.

In religious texts, Ba‘al/Hadad is the lord of the sky who governs the rain and thus the germination of plants with the power to determine fertility. He is the protector of life and growth to the agricultural people of the region. The absence of Ba‘al causes dry spells, starvation, death, and chaos. In texts from Ugarit, El, the supreme god of the pantheon, resides on Mount Lel (perhaps meaning "Night") and it is there that the assembly of the gods meet. The Baal Cycle is fragmentary and leaves much unexplained that would have been obvious to a contemporary. In the earliest extant sections there appears to be some sort of feud between El and Ba‘al. El makes one of his sons who is called both prince Yamm ("Sea") and judge Nahar ("River") king over the gods and changes Yamm's name from yw (so spelled at that point in the text) to mdd ’il, meaning "Darling of El". El informs Yamm that in order to secure his power, Yamm will have to drive Ba‘al from his throne. In this battle Ba‘al is somehow weakened, but the divine craftsman Kothar wa Khasis strikes Yamm with two magic clubs, Yamm collapses, and Ba'al finishes the fight. ‘Athtart proclaims Ba‘al's victory and salutes Ba‘al/Hadad as ("Rider on the Clouds"), a phrase applied by editors of modern English Bibles to Yahweh in Psalm 68.4. At ‘Athtart's urging Ba‘al "scatters" Yamm and proclaims that Yamm is dead and heat is assured. A later passage refers to Ba‘al's victory over Lotan, the many headed sea dragon. Due to gaps in the text it is not known whether Lotan is another name for Yamm or a reference to another similar story. In the Mediterranean area, crops were often threatened by winds, storms, and floods from the sea, indicating why the ancients feared the fury of this cosmic being. A palace is built for Ba‘al/Hadad with cedars from Mount Lebanon and Sirion and also from silver and from gold. In his new palace Ba‘al hosts a great feast for the other gods. When urged by Kothar wa Khasis, Ba’al, somewhat reluctantly, opens a window in his palace and sends forth thunder and lightning. He then invites Mot 'Death' (god of drought and underworld), another son of El, to the feast. But Mot is insulted. The eater of human flesh and blood will not be satisfied with bread and wine. Mot threatens to break Ba‘al into pieces and swallow Ba‘al. Even Ba‘al cannot stand against Death. Gaps here make interpretation dubious. It seems that by the advice of the goddess Shapash 'Sun', Ba‘al has intercourse with a heifer and dresses the resultant calf in his own clothes as a gift to Mot and then himself prepares to go down to the underworld in the guise of a helpless shade. News of Ba‘al's apparent death leads even El to mourn. ‘Anat, Ba‘al's sister, finds Ba‘al's corpse, presumably really the dead body of the calf, and she buries the body with a funeral feast. The god ‘Athtar is appointed to take Ba‘al's place, but he is a poor substitute. Meanwhile, ‘Anat finds Mot, cleaves him with a sword, burns him with fire, and throws his remains on the field for the birds to eat. But the earth is still cracked with drought until Shapsh fetches Ba‘al back. Seven years later Mot returns and attacks Ba‘al in a battle which ceases only when Shapsh tells Mot that El now supports Ba’al. Thereupon Mot at once surrenders to Ba‘al/Hadad and recognizes Ba‘al as king.

Мысырдағы Хадад

Амхерст папирусында Баал Зефон (Хадад) египет құдайы Хоруспен теңестіріледі: «Баал Зефон сені қабыл етсін», Амхерст папирусы 63, 7:3 және 11:13–14: «сондай-ақ Зефоннан Хорус көмектессін». Классикалық дереккөздер бұл есімді Зевс Касиос деп аударады, себебі Пелузийде Зевс Касиос мүсіні Харпократтың (Бала Хорус) бейнесі саналды. Зевс Казиус та Аполлоннан кейбір қасиеттерді мұра еткен. Олар сонымен қатар оның Тифонмен сол таудағы (Сирия-Түркия шекарасындағы Казиус тауы немесе Египеттегі Пелузиум маңындағы Казион) қақтығысын еске түсіреді. Бағалдың Хоруспен де, оның қарсыласы Сетпен де теңестірілу себебі мынада: Египетте дауыл құбылысы шетелдік деп есептелді, себебі Сет – жат жұрттықтар мен сырттан келгендердің құдайы. Сондықтан египеттіктердің туған құдайы Сетті басқа көрші құдаймен теңестіруге басқа мүмкіндігі болмағандықтан, оны дауыл құдайы болғандықтан Хададпен байланыстырды. Бірақ Бағал құдайы (Хадад) жаңбыр мен нөсердің белгілерімен ерекшеленбесе, оның орнына аспан құдайы ретінде қарастырылады. Осы түсінік «Бағал Зефон» түрінде көрінеді – тауда тұратын басты құдай (мысалы, б.з. 14 ғасырына жатқан Угарит патшасының египеттік фараонға жолдаған хатында Бағал Зефон Амонмен теңестіріледі). Осы жағдайда ол Хорусқа осы қызметімен ұқсас (Баалшаминге де ұқсас). Мүмкін, бұл әртүрлі түсіндіру Сеттің гиксостар арқылы Хададпен байланысты болғандығынан туындаған. Бастапқыда Сет «Бағал» атауымен басқа да құдайға қатысты (көптеген құдайлардың бірі; мысалы, Тирдің Бағалы). Олар Египетте, әсіресе шетелдік болғандықтан, дауыл сияқты белгілерді көрсетті және осы себепті оларға ерекше мән берілді. Ал оның ауа райының ерекшеліктері басқа мәдениеттерде, оған тең құдайларды құлшын жасайтындарда соншалықты айқын болмаған. Алайда, семит мәдениетінде теңестіруге болатын жалғыз дауыл құдайы Хадад болды, ал хетт мәдениетінде Сутех (Тешубтың басқа аты деп болжанатын соғыс құдайы, бірақ бұл әлі нақты емес) болды. Осы құдайлардың белгілері египет құдайының сипаттамаларына сәйкес келді, сондықтан екеуінің арасындағы байланыс мүмкін деп саналды. Сондай-ақ, хетт пен семит гиксостары Египет жеріне шетелдіктер ретінде келіп, өздерімен бірге құдайларын әкелді. Олардың басты құдайы дауыл сияқты белгілерді көрсетті және осы құдайлар Египетке келген шетелдіктермен байланысты болды. Бұл египеттіктердің Сетке қатысты пікіріне ұқсас еді. Бұл тағы да пантеонның бұрынғы басшысының мифологиялық мотивін қайталайды, оны жас, билікке келген басшы және құдайлардың жаңа буыны алмастырады. Бұл хеттік «Кумәрби циклінде» де көрінеді, онда Тешуб құдайлардың бұрынғы әкесі Кумарбиді ығыстырады. Амхерст XII/15-те бұрынғыдай бірдей теңестіру айтылады: «Баал Зефоннан, Горус» (BT mn Şpn Hr).

In the Amherst Papyrus, Baal Zephon (Hadad) is identified with the Egyptian god Horus: "May Baal from Zephon bless you", Amherst Papyrus 63, 7:3 and in 11:13–14: "and from Zephon may Horus help us". Classical sources translate this name as Zeus Kasios, since in Pelusium, the statue of Zeus Kasios was considered the image of Harpocrates (Horus the Child). Zeus Casius had inherited some traits from Apollo as well. They also recall his conflict with Typhon over that mountain (Mount Casius on the Syrian–Turkish border or Casion near Pelusium in Egypt). The reason why Baal could be both identified with Horus and his rival Set; is because in Egypt the element of the storm was considered foreign as Set was a god of strangers and outsiders, thus because the Egyptians had no better alternative to identify their native god Set with another neighboring deity, they tentatively associated him with Hadad since he was a storm god, but when the god Baal (Hadad) is not specifically attributed the traits of rain and thunder and is instead perceived as a god of the sky generically, which is what is embodied by his form "Baal Zaphon" as the chief deity who resides on the mountain (for example a 14th century letter from the king of Ugarit to the Egyptian pharaoh places Baʿal Zaphon as equivalent to Amun also), in that case he's more similar to the Egyptian Horus in that capacity (comparable to Baalshamin as well). The different interpretation could also be based on the fact that Set had been associated with Hadad by the Hyksos. Most likely originally Set referred to another deity also addressed by the title "Baal" (one of the many; an example of this would be the Baal of Tyre) who happened to display storm like traits especially in Egypt since they were foreign and as such duly emphasized; when instead his weather features probably weren't all that prominent in other cultures who worshipped equivalents of him, but given that the only storm god available for identification in Semitic culture was Hadad and in Hittite Sutekh (a war god who's been hypothesized to be an alternative name of Teshub, but it remains unclear), the traits matched the characteristics of the Egyptian deity, and an association between the two was considered plausible, also given by the fact that both the Hittites and Semitic Hyksos were foreigners in the Egyptian land who brought their gods with them, and their main god happened to display storm like traits and was also associated with these foreigners who came to Egypt, a characteristic that would make him similar to the perception that the Egyptians had of Set. This would once again echo the mythological motif of a previous chief of the Pantheon who gets replaced by the new generation of deities represented by the younger ascendant ruler and newly appointed chief of the gods, as is the case also for the Hittite "Cycle of Kumarbi" where Teshub displaces the previously established father of the gods Kumarbi. In Amherst XII/15 the same identification as before is once again stated: "Baal from Zephon, Horus" (BT mn Şpn Hr).

Хадад - Арама мен ежелгі Исраил

Б.з.д. екінші мыңжылдықта Ямхад немесе Халаб (қазіргі Алеппо) патшасы Мари патшасынан Халаб цитаделіндегі Хадад ғибадатханасында көрсетілуі үшін құрмет белгісі ретінде Иштардың мүсінін алды. Алеппо патшасы өзін "Хададтың сүйіктісі" деп атады. Ассирия патшасы Шалманнасар І-нің тас тақтасында бұл құдай "Алеппо құдайы" деп есімделген. Хадад атауы аймақтың патшалары қолданған теофоралық есімдерде кездеседі. Едомның төртінші патшасы – Бедад ұлы Хадад. Хададезер ("Хадад – көмек"), Дәуіт жеңген арамалық патша. Кейінірек Дамаск арамалық патшалары Бен-Хадад, яки Хададтың ұлы деген лақап алды, сияқты Мысыр патшалары өздерін Аммонның ұлдары деп атаған. Мысалы, Яһуда патшасы Аса Солтүстік Израиль патшалығына шабуыл жасау үшін Арам патшасы Бен-Хададты пайдаланды. Б.з.д. 9-шы немесе 8-ші ғасырда Арам патшасы Бен-Хададтың есімі Алеппоның солтүстігіндегі Бредш ауылында табылған Мелкартқа арналған базальт стеласына жазылған. Хадад – Ысмағұлдың он екі ұлының жетіншісі болған. Туысқан атаулардың қатарында арамей, көне оңтүстік араб, еврей және аккад тілдеріндегі ("Найзағайлы") сөздері бар, олар арамей және еврей тілдерінде Раман деп айтылған. Еврей тіліндегі мазореттік жазудағы "Риммон" сөзі "нар" деген мағынаны білдіретін еврей сөзімен сәйкес келеді және бұл түпнұсқаның қасақана бұрмалануы және пародияс болуы мүмкін. Кейбір қолжазбаларда "Хадад-Риммонның азасы" тіркесінде Хадад-Риммонның төмендеу мағынасы кездеседі. Иероним және барлық ежелгі христиан түсіндірушілерінің пікірінше, аза Мегиддо аңғарындағы Хадад-Риммон (Максимианополь) деп аталатын жерде болған оқиғаға байланысты. Бұл оқиға Жосияның өліміне (немесе Таргумда айтылғандай, Ахаптың Хададримонның қолынан қаза табуына) қатысты болды. Бірақ тіпті угариттік мәтіндер табылар алдында да кейбіреулер Хадад-Риммон Адонис немесе Таммуз сияқты өліп, қайта тірілетін құдай болуы мүмкін деп күдіктенді, тіпті Таммуздың өзі, содан кейін Адонис мерекелеріндегідей Хададқа аза тұтуы мүмкін. Т.К. Чейне Септуагинтада тек Риммон деп жазылғанын, бұл Мигдонның (Мегиддоның) бұрмалануы болуы мүмкін дейді, өзі Таммуз Адонның бұрмалануы. Ол осы жолдың мағынасын былай түсіндірді: "Ол күні Иерусалимде үлкен аза болады, Таммуз Адонды жоқтаған әйелдердей аза болады" (Адон "ием" дегенді білдіреді). Мұндай болжамдарды растайтын қосымша мәліметтер табылмады. Патшалар кітабында Солтүстік Израиль патшасы Ахабтың әйелі Изебель өзінің қабылдаған елінде Баалдың жақтасы болды. Джон Дей Изебельдің Бағалы, мүмкін, Баал Шамем, Аспан Иесі, көбінесе Хададқа қолданылатын атақ, ол да жиі Баал деп аталатындығын айтады.

In the second millennium BCE, the king of Yamhad or Halab (modern Aleppo) received a statue of Ishtar from the king of Mari, as a sign of deference, to be displayed in the temple of Hadad located in Halab Citadel. The king of Aleppo called himself "the beloved of Hadad". The god is called "the god of Aleppo" on a stele of the Assyrian king Shalmaneser I. The element Hadad appears in a number of theophoric names borne by kings of the region. Hadad son of Bedad, who defeated the Midianites in the country of Moab, was the fourth king of Edom. Hadadezer ("Hadad is help"), the Aramean king defeated by David. Later Aramean kings of Damascus seem to have habitually assumed the title of Ben Hadad, or son of Hadad, just as a series of Egyptian monarchs are known to have been accustomed to call themselves sons of Ammon. An example is Ben Hadad, the king of Aram whom Asa, king of Judah, is said to have employed to invade the northern Kingdom of Israel. In the 9th or 8th century BCE, the name of Ben Hadad 'Son of Hadad', king of Aram, is inscribed on his votive basalt stele dedicated to Melqart, found in Bredsh, a village north of Aleppo. A Hadad was also the seventh of the twelve sons of Ishmael. A set of related bynames include the Aramaic , Old South Arabic , Hebrew , and Akkadian ("Thunderer"), presumably originally vocalized as Ramān in Aramaic and Hebrew. The Hebrew spelling with Masoretic vocalization Rimmôn is identical with the Hebrew word meaning 'pomegranate' and may be an intentional misspelling and parody of the original. The word Hadad rimmon, for which the inferior reading Hadar rimmon is found in some manuscripts in the phrase "the mourning of (or at) Hadad rimmon", has been a subject of much discussion. According to Jerome and all the older Christian interpreters, the mourning is for something that occurred at a place called Hadad rimmon (Maximianopolis) in the valley of Megiddo. The event alluded to was generally held to be the death of Josiah (or, as in the Targum, the death of Ahab at the hands of Hadadrimmon). But even before the discovery of the Ugaritic texts some suspected that Hadad rimmon might be a dying and rising god like Adonis or Tammuz, perhaps even the same as Tammuz, and the allusion could then be to mournings for Hadad such as those which usually accompanied the Adonis festivals. T. K. Cheyne pointed out that the Septuagint reads simply Rimmon, and argues that this may be a corruption of Migdon (Megiddo), in itself a corruption of Tammuz Adon. He would render the verse, "In that day there shall be a great mourning in Jerusalem, as the mourning of the women who weep for Tammuz Adon" (Adon means "lord"). No further evidence has come to light to resolve such speculations. In the Books of Kings, Jezebel – the wife of the Northern Israelite King Ahab – served as an advocate of Ba'al in her adopted nation. John Day argues that Jezebel's Baʿal was possibly Baʿal Shamem, the Lord of the Heavens, a title most often applied to Hadad, who is also often titled just Ba‘al.

Санчуниатон

Санхуниатонның жазбасында Хадад кейде Адодос деп аталады, бірақ көбінесе Демарус деп аталады. Бұл қызығушылық тудыратын форма, ықтималда угарит тілінен шыққан, ол Хададпен қатар қолданылады, немесе мүмкін Хадад Раманның грек тілінде бұрмалануы. Санхуниатонның Хадады – Аспанның бір тоқалдан туған ұлы, ол Аспаннан жүкті болған кезде Дагон құдайына беріледі. Бұл Хададтың тегі туралы екі әңгімені біріктіру әрекеті сияқты, олардың бірі – Хададтың Дагонның ұлы екендігі туралы угарит дәстүрі. Акад құдайы Адад та көбінесе Анудың ("Аспан") ұлы деп аталады. Хеттердің Тешуб құдайы да солай, Анудың ұлы болып саналады. Санхуниатонның есебінде, Понтпен ("Теңіз") бірінші болып Аспан шайқасады. Содан кейін Аспан Хададпен одақтасады. Хадад бұл қақтығысты өз мойнына алады, бірақ жеңіледі, афроди, осы мәселе туралы ештеңе айтылмайды. Санхуниатион угарит дәстүрімен келіседі, Мутты, угариттік Моты жасап, оны "Өлім" деп атайды, ол Эльдің ұлы.