Кіріспе

Грекия мифологиясындағы Иолк патшасы Пелий (Pelias) – грек мифологиясындағы Иолк патшасы. Ол Джейсонды Алтын жүнді табуға жіберген.

Отбасы

Пелий Тиро мен Посейдонның ұлы еді. Оның әйелі Анаксибия, Биас қызы, немесе Филомах, Амфион қызы деп жазылған. Ол Акаст, Писидике, Алькестис, Пелопия, Гиппотоэ, Амфинома, Эвадна, Астеропея, Антиноэ және Медузаның әкесі болды. Осы қыздар кейде әкелерінің құрметіне Пелиадалар деп аталды.

Алғашқы жылдар

Тиро Иолк патшасы Кретейге үйленді, одан үш ұлы болды: Эсон, Ферес және Амитаон. Бірақ ол Енипей өзен құдайына ғашық болды. Ол Енипейді қуды, бірақ ол оның махаббатын қабылдамады. Бір күні Посейдон Тироға құмарлықпен толысып, Енипей кейпінде оған келді және онымен жатты. Осы одақтан егіз ұлдар дүниеге келді – Пелий мен Нелей. Тиро ұлдарын тауға тастап өлтіруге тырысты, бірақ оларды бір малшы тауып алып, өз баласы секілді өсірді, немесе бір қыз бағып өсірді делінеді. Олар есейген кезде Пелий мен Нелей Тироны тауып, оның әкесінің әйелі Сидероны оған жасаған жамандықтары үшін өлтірді (Сидеро Гераға арналған ғибадатханада жасырынған, бірақ Пелий оны өлтірді, содан бері Гера Пелийге өшпенділікпен қарады). Пелий билікке шұбар болды және бүкіл Фессалияны бағындыруды қалады. Осы мақсатта ол Нелей мен Фересті қуды, ал Эсонды Иолкустағы (қазіргі Волос қаласының жанындағы) түрмеге қамады. Түрмеде Эсон үйленіп, бірнеше балаға әке болды, олардың ең танымал баласы – Ясон. Эсон Ясонды Иолкустан қуды, Пелий оны тақ мұрагері ретінде өлтіруден қорқып. Ясон Пелион тауының етегіндегі кентавр Хиронның қамқорлығында өсті, білім алды, ал Пелий оны құлатудан қорқып, бір аяқ киген адамнан сақ болу керектігі туралы оракулдан ескерту алды.

Алтын жүнді іздеу

Көп жылдар өткен соң Пелий Посейдон құрметіне теңіз жағасында құрбандық шалды. Жасон көптеген адамдармен бірге құрбандыққа қатысуға шақырылды. Ағынға толы Анавр өзенінде асығысқанда сандалын жоғалтып алды, содан кейін Иолкқа бет алды. Вергилийдің «Энеидасы» мен Гигинус Фабулаларының (13) нұсқасында Гера/Юнона қарт әйел кейпінде көрініп, сандалын жоғалтқан кезде Ясонға өзеннен өтуге көмектесті. Ясон Иолкқа келгенде, ол бір сандал киген адам ретінде таныстырылды. Пелий қорқып, егер оның құлауына себеп болатын адаммен бетпе-бет келсе не істейтінін сұрады. Ясон оны Алтын жүнді іздеуге жіберетінін айтты. Пелий Ясонның кеңесін қабылдап, оны Алтын жүнді алуға жіберді. Ол Колхидада, соғыс құдайы Аресқа арналған қасиетті тоғайда жатыр. Алтын жүнді емен ағашына ілінген күйі табуға болатын, бірақ оны әрқашан сақшылыққа тұрған аждаһа күзетіп отырды, сондықтан бұл тапсырма орындауға мүмкін емес сияқты көрінді. Ясон кеме жасаушы Аргусқа елу адамға арналған үлкен кеме жасауды бұйырды, ол кейін «Арго» деп аталады. Оның ізденісіне қосылған батырлар аргонавттар деп белгілі болды. Колхидаға келген соң Ясон патша Ээтестен Алтын жүнді сұрады. Ээтес Ясоннан екі отты бұқаны жұмсап, жерге аждаһардың тістерін себуді талап етті. Ээтестің қызы Медея Ясонға ғашық болды және өзінің сиқырлы күштерінің арқасында оған қиын міндетті орындауға көмектесті. Ол аждаһарды ұйықтату үшін сиқыр қолданды, соның арқасында Ясон емен ағашынан Алтын жүнді алуға мүмкіндік алды. Ясон, Медея және аргонавттар Колхидадан қашып, Медеяның бауыры Абсиртпен бірге Тесалияға қайта оралды.

Пелиас қайтыс болды

Ясон болмаған кезде Пелиас Арго батып кетті деп ойлады, және ол Аэсон мен Промахқа осыны айтты, олар у ішіп өз-өзіне қол жұмсады. Бірақ, екеуін де Пелиас тікелей өлтірген болуы мүмкін. Ясон мен Медея қайтып келгенде, Пелиас тағын бергісі келмеді. Медея Пелиасқа қарсы оның қыздарымен (Пелиадалармен) сөз байластырды. Ол оларға ескі қошқарды кесіп, қайнатса, жас қошқарға айналдыра алатынын айтты. Демонстрация кезінде қазаннан тірі, жас қошқар секіріп шықты. Қыздар қуанып, әкелері де жасарған күйі қайта туады деп ойлап, оны бөлшектеп қазанға лақтырды. Әрине, Пелиас өлді. Ол қорқынышты қылмысқа қатысқандықтан, Ясон патша болған жоқ. Пелиас ұлы Акаст кейін Ясон мен Медеяны Қорынтқа қуды, соның арқасында патшалықты қайтарып алды. Басқа бір нұсқада Медея Ясон әкесі Эйсонның тамағын кесіп, оны шынымен де жас адамға айналдырады; Пелиас қыздары оған да сондай жасауға уәде бергеннен кейін әкелерінің тамағын кесіп, Медея уәдесін бұзып, оны өлтіріп қояды.