Кіріспе

Неміс экспрессионистік киносы – 1910-1930 жылдар аралығында Германиядағы бірнеше байланысты шығармашылық қозғалыстардың бөлігі болды, және 1920 жылдары Берлинде ең жоғары деңгейге жетті. Бұл дамулар Солтүстік және Орталық Еуропа мәдениетіндегі экспрессионизмнің сәулет, би, кескіндеме, мүсін және кино сияқты салалардағы үлкен қозғалысының бір бөлігі еді.

Сипаттамалары

Неміс экспрессионизмі – 20 ғасырдың басындағы көркемдік ағым, ол суретшінің ішкі сезімдерін баса назарға алып, шындықты көшіруге тырыспады. Неміс экспрессионисттік фильмдері кинореализмді жобамады және ішкі қақтығыстарды бейнелеу үшін визуальды бұрмалаулар мен аса көрнекті актерлік шеберлікті пайдаланды.

Тарих

Неміс экспрессионистік қозғалысы бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде елдің оқшаулануына байланысты Германиямен шектелді. 1916 жылы үкімет шетелдік фильмдерге тыйым салды, бұл отандық фильмдерге деген сұраныстың күрт өсуіне әкелді – 1914 жылы 24 фильмнен 1918 жылы 130 фильмге дейін. Инфляцияның да өсуіне байланысты, немістер ақшаларының құны үнемі төмендеп бара жатқанын білгендіктен, киноға жиірек бара бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін антигермандық сезімдер азайған кезде, халықаралық көрермендер мен неміс киносына деген қызығушылық арта бастады. 1916 жылы шетелдік фильмдерді импорттауға тыйым алынған кезде Германия халықаралық киноиндустриясының бір бөлігіне айналды. (1913), Доктор Калигари кабинеті (1920), Таңнан түн ортасына дейін (1920), Голем: Ол әлемге қалай келді.

Экпрессионизмнің ерекше ықпалына іш болған екі жанр – қорқыныш фильмдері мен нуар фильмдері. Карл Лэммл мен Universal Studios үнсіз кезеңнің қорқыныш фильмдерін, мысалы Лон Чейнидің «Операның арбауы» фильмін жасады. Неміс кинооператорлары, Карл Фрёнд (1931 жылғы «Дракула» фильмінің операторы) 1930 жылдардағы Universal жәндіктері фильмдерінің стилін және көңіл-күйін қараңғы және көркемдік дизайнымен қалыптастырды, бұл кейінгі қорқыныш фильмдерінің ұрпақтарына үлгі болды. Фриц Ланг, Билли Уайлдер, Отто Премингер, Альфред Хичкок, Орсон Уэллс, Кэрол Рид және Майкл Куртиц сияқты режиссерлер 1930 және 1940 жылдардағы қылмыс драмаларына экспрессионистік стильді енгізіп, экспрессионизмнің қазіргі киноға тигізген әсерін кеңейтті.

Табысы мен мұрасы

Неміс үнсіз киносы сол дәуірде Голливудтан әлдеқайда озық болды деуге болады. Германиядан тыс елдердегі кино өнері неміс кино жасаушыларының эмиграциясынан және экранда көрінетін неміс экспрессионизмінің стильдік және техникалық жетістіктерінен пайда тапты. Жаңа стиль мен техникалар замандас режиссерлерді, суретшілерді және операторларды таң қалдырып, олар өз жұмыстарына осы жаңа стильді енгізе бастады. 1924 жылы Альфред Хичкок Gainsborough Pictures компаниясы тарапынан "Қара күзетші" фильміне көмекші режиссер және көркемдік жетекші ретінде Берлинге жақын Потсдамдағы UFA-ға қарасты Бабелсберг студиясына жіберілді. 1998 жылғы "Қараңғы қала" фильмінде өткір контраст, қатаң қозғалыстар мен фантастикалық элементтер қолданылды. Неміс экспрессионизмінен алынған стильдік элементтер бүгінде заманауи реализмге сілтеме жасамаушы фильмдерде, мысалы ғылыми фантастика фильмдерінде (мәселен, Ридли Скоттың 1982 жылғы "Жасырын жүгіруші" фильмі, ол өзі "Метрополис" фильмінен әсер алды) жиі кездеседі. Вуди Алленнің 1991 жылғы "Көлеңкелер мен тұман" фильмі неміс және австриялық экспрессионист режиссерлер Фриц Ланг, Георг Вильгельм Пабст және Ф. В. Мурнауға жасалған құрмет. Ойын алаңы декорациясының еңкейтілген бұрыштары мен оған сәйкес жарықтандыру Кен Хьюз 1967 жылғы "Казино Рояль" пародиалық нұсқасының Берлин шпиондық мектебі сегментінде пародияланды.

Дизайнды орнату

Көптеген сыншылар сол кездегі кино мен сәулет өнерінің тікелей байланысын көріп, экспрессионист фильмдердің түсірілімдері мен сахналық көркемдік жұмыстары жиі өткір бұрыштар, үлкен биіктіктер мен тығыз қоныстанған ортаны көрсететін ғимараттарды бейнелейді, мысалы, Фриц Лангтың "Метрополисі" фильмінде жиі көрсетілетін Бабыл мұнарасы. Монументализм мен модернизмнің күшті элементтері неміс экспрессионизмінің негізгі ерекшеліктері болып табылады. Бұған "Метрополис" қаласы мысал ретінде келтіріледі, оның ішіндегі зор қуат станциясы және "жоғарғы" қаланың әсемдігі көзге түседі. Неміс экспрессионист суретшілері объективті шындықтың натуралистік бейнелеуін қабылдамады, көбінесе бұрмаланған фигураларды, ғимараттарды және пейзаждарды перспектива мен пропорцияның қағидаларын елемейтін, көңілді қалдыратын тәсілмен суреттеді. Бұл тәсіл, өткір, стильделген пішіндер мен қатал, табиғи емес түстермен үйлесіп, субъективті эмоцияларды жеткізуге мүмкіндік берді. Берлиндегі театрларда жұмыс істейтін суретшілер мен шеберлер экспрессионистік бейнелеу стилін сахналық декорацияларға енгізді. Бұл өз кезегінде фантастика мен қорқыныш жанрындағы фильмдерге әсер етті. Бұған басты мысал Роберт Виненің арман тәрізді "Доктор Калигари кабинеті" (1920) фильмі болып табылады, ол экспрессионистік киноның ерте классикасы ретінде танылған. Фильмнің көркемдік режиссері Герман Варм суретшілер Уолтер Райман және Уолтер Рёригпен бірлесіп, қиылысқан құрылымдармен, өткір пішіндермен және көлбеу, иілген сызықтармен ерекшеленетін фантастикалық, қорқынышты декорациялар жасады. Кейбір декорациялар құрылыс арқылы жасалса, ал кейбіреулері тікелей кенепке салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Веймар республикасында түсірілген неміс экспрессионисттік фильмдері сол кездегі әлеуметтік-саяси жағдайды ғана емес, сонымен қатар өзін-өзі тану, көрерменге әсер ету және жекелік сияқты мәселелерді де жаңаша қарастырды. Зигфрид Кракауэр мен Лотте Эйснердің пікірінше, неміс экспрессионисттік киносы ұжымдық сананың бір түрі және неміс ұлтының мәдени ерекшеліктерінің симптоматикалық көрінісі болып табылады. Экпрессионизм "көрерменге әсер ететін күштерге" назар аударады және көрермендерге "өз жағдайларының метафоралық бейнесін" ұсынады деп айтылады. Кракауэр Гитлер билікке келгенге дейін және үшінші рейхтің пайда болуына дейін түсірілген неміс фильмдерінің барлығы нацистік Германияның пайда болуының алға басуын көрсетеді деген (тартысты) тұжырымды қолдау үшін алтын ғасырға жататын неміс киносын зерттейді. Эйснер үшін де неміс экспрессионисттік киносы романтикалық идеалдардың қараңғы және протототалитарлық мақсаттарға бағытталған бейнесі болып табылады. Заманауи неміс экспрессионизмін зерттеушілер неміс экспрессионизміне әсер еткен тарихи факторларды, мысалы, Веймар экономикасын, UFA компаниясын, Эрих Поммерді, Nordisk компаниясын және Голливудты зерттейді.