Кіріспе
Қазіргі Германияның солтүстік-батысындағы герман тайпасы б.з.б. және б.з. бірінші ғасырларында, херускилер – Везер өзені және қазіргі Ганновер аймағындағы жазықтар мен орманды жерлерде қоныстанған герман тайпасы. Римдік дереккөздер олардың өзін басқа ирмино тайпаларымен туыс санағанын және Маннус есімді атадан тараған екенін айтады. Августтың билігіндегі Рим империясының алғашқы кезеңінде херускилер Римнің одақтастары болды, өздерінің басшыларының ұлдарын римдік білім алуға және рим армиясында көмекші әскер ретінде қызмет етуге жіберді. Херускилердің басшысы Арминий тайпалар конфедерациясын басқарды, ол б.з. 9 жылы Тютобург орманында үш рим легионына шабуыл жасап, оларды талқан етті. Кейіннен Маркоманндармен болған даулар мен Герман басқарған жазалау шабуылдары оның Римге одан әрі зиян келтіруіне кедерес болды. Б.з. 21 жылы бүлікші херускилер Арминийді өлтіргеннен кейін, патшалық отбасы ішіндегі тартыс оның інісі Флавустың римдік мәдениетке жақын желісінің билікке келуіне әкелді. Б.з. 88 жылы шаттилерден жеңілгеннен кейін, херускилер неміс тайпалары туралы жазбаларда көрінбейді, олар саксондар, тюрингтер, франктер, бавариялықтар және аллеманндар сияқты кейінгі классикалық топтарға сіңіп кеткен болуы мүмкін.
The Cherusci were a Germanic tribe that inhabited parts of the plains and forests of northwestern Germany in the area of the Weser River and present day Hanover during the first centuries BC and AD. Roman sources reported they considered themselves kin with other Irmino tribes and claimed common descent from an ancestor called Mannus. During the early Roman Empire under Augustus, the Cherusci first served as allies of Rome and sent sons of their chieftains to receive Roman education and serve in the Roman army as auxiliaries. The Cherusci leader Arminius led a confederation of tribes in the ambush that destroyed three Roman legions in the Teutoburg Forest in AD9. He was subsequently kept from further damaging Rome by disputes with the Marcomanni and reprisal attacks led by Germanicus. After rebel Cherusci killed Arminius in AD21, infighting among the royal family led to the highly Romanized line of his brother Flavus coming to power. Following their defeat by the Chatti around AD88, the Cherusci do not appear in further accounts of the German tribes, apparently being absorbed into the late classical groups such as the Saxons, Thuringians, Franks, Bavarians, and Allemanni.
Атауы
Шеруси – бұл тайпаның латынша атауы. Ол да, грекше Херускои (Χηροῦσκοι) түрі де, болжам бойынша, этимологиясы белгісіз, басқаша куәленбеген ежелгі герман тіліндегі этнонимнің транскрипциясы болып табылады. Ғылыми ортадағы басым пікір – бұл топ үшін тотемистік маңызы болған "herut" ("елік") сөзінен туындаған болуы мүмкін. 19 ғасырда Якоб Гримм және басқалар ұсынған тағы бір гипотеза, атаудың "heru" (; heoru, қылыштың бір түрі) сөзінен шыққандығын айтады. Ханс Кун екі түсіндірмеде де кездесетін "-sk" қосымшасы герман тілінде сирек кездесетінін мәлімдейді. Ол атаудың герман емес, басқа тектік болуы және гипотезалық Солтүстік-Батыс тілдік блогымен байланысты болуы мүмкін деген болжам жасады.
Тарих
Черускилер – б.з.б. 1 ғасыр мен б.з. 1 ғасырында Везер өзенінің орталық аймағында өмір сүрген герман тайпасы. Олар алғаш рет Юлий Цезардың Галлия соғысы туралы еңбектерінде айтылған. Цезар б.з.б. 53 жылы Рейн өзенін кешіп, Тревериге көмек жіберген суэбтерді жазалау үшін келгенін хабарлайды. Ол суэбтер мен черускилерді «Бакеніс орман» бөліп тұрғанын атап көрсетеді – бұл тығыз, өткізуге қиын емен орманы, мүмкін, Харц тауы. Плиний оларды жақын маңдағы суэбтер, шаттилер және гермундурлармен бірге ирминондар тайпаларының құрамына жатқызды, олардың барлығы Маннус есімді ортақ атадан тараған деп есептелінеді. Тацит кейін оларды шаттилер мен чаукилер арасында орналастырды, бұл Везер мен Эльба арасындағы аумақты мекендегенін көрсетеді. Германдық жорықтарының бір бөлігі ретінде Друз б.з. 11 жылы әскерін черускилердің территориясына шығысқа қарай жетеледі және батысқа қайтып келе жатқанда Арбало деп аталатын тар шатқалында тұтқынға түсіп қалды, бұл қазіргі Хамельн немесе Хилдесхайм маңында болуы мүмкін. Черускилер бастапқыда жеңіске жетті, бірақ шабуылдарын тоқтатты, бұл аман қалған римдіктерге қоршаудан шығып қашуға мүмкіндік берді. Сол қыста Друз территорияны қайта бақылауға алды, сондықтан гарнизон Черуски территориясында, мүмкін, Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы Халтерн немесе Бергкаменде орналастырылды. Бұл шамамен б.з.б. 2 жылы басталды. Соңында, б.з. 4 жылы Тиберий Римге қарсы тұратын черускилердің топтарын жеңіп, келесі жылы тайпаны Римнің одақтасы деп жариялады, оларға ерекше жеңілдіктер берді. Басшы Сегимер кем дегенде екі ұлын Рим азаматы болуы үшін жіберді, олар рим әскерінде атты әскерге көмекші болып қызмет етті. Арминий, Сегимердің үлкен ұлы, П. Квиктилий Варустың қол астында көмекші командир ретінде оралды. Варус Германияны жаңа провинция – Германия Магна ретінде ұйымдастыра бастады, бұл салықтарды арттыру мен алым-салық талап етуге әкелді, соның салдарынан Арминий Варустың легиондарына қарсы бірлескен шабуылды ұйымдастыра бастады. Сегест есімді черуски ақсақалы губернаторды бірнеше рет ескертуге тырысты, бірақ Варус оны елемеді және Арминийді Тейтобург орман мен батпақтарында тұтқынға алды. Бірлесіп, черускилер, бруктерилер, марсилер, сикамбрлер, чаукилер және шаттилер 17-ші, 18-ші және 19-шы легиондарды толығымен жойды; Варус және көптеген офицерлер шайқаста өздерін-өздеріне қол жұмсады. Кассиус Дионның мәлімдемесіне сәйкес, Сегимер шайқаста екінші тұлға болған, бірақ Арминий көп ұзамай өзі басшылыққа көшкен сияқты. Ол Сегесттің қызы Туснельданы ұрлап алып, оған үйленді. Римдіктер маркомандықтарды черускилерге шабуыл жасауға ынталандырды және өздері де жазалау шабуылдарын жүргізіп, жеңілген легиондардан жоғалған арыстан туларын қайтарып алды. Б.з. 14 жылы Герман 12 000 легионер, 26 көмекші когорта және 8 атты эскадронмен шаттилер мен марсилерге шабуыл жасап, 50 мильге дейін созылған аумақты «ешқандай жыныс, ешқандай жасқа рақымсыздық танытпай» қиратты. Содан кейін ол черускилерге қарсы жорық жасап, Сегесті тұтқыннан босатып, жүкті Туснельданы ұстады. Арминий черускилерді және айналасындағы тайпаларды жинады, ал Герман Ринадан шығысқа қарай бір бөлігін, ал қалғанын Солтүстік теңізден Емс өзенімен жоғары қарай жіберіп, Бруктерилерге шабуыл жасады. Екі әскер кездесіп, Емс пен Липпе арасындағы жерді қиратты. Тейтобург орманына жеткенде, олар өлтірілген римдіктердің денелерін жерленбеген күйде және кейбір жерлерде герман құрбандықтарына шалынған жерлерде тапты. Әскерлер өлгендерді жарты күн бойы жерледі, содан кейін Герман немістерге қарсы соғысқа қайта оралу үшін жұмысты тоқтатты. Черускилердің орталық аймағына қарай бет алған Германға Арминийдің әскері Емс өзенінің жанындағы батпақты жазықтағы Понтес Лонгиде («ұзын жолдар») шабуыл жасады. Черускилер римдік атты әскерін тұтқындап, өлтіре бастады, бірақ римдік жаяу әскер оларды екі күндік шайқаста ұстап, жеңді. Тацит бұл жеңіс деп санады, бірақ Уэллс сияқты тарихшылар оның нәтижесіз болғанын айтады. Б.з. 16 жылы Герман сегіз легионмен және галл және германдық көмекші бөлімшелерімен, соның ішінде Арминийдің кіші інісі Флавус басқарған әскерлермен оралды. Рейннен және Эмс пен Везер бойымен жүріп, римдіктер Арминийдің әскерімен қазіргі Ринтелнге жақын Везердің Идиставизо жазығында кездесті. Тацит Везер өзенінің шайқасын римдіктердің шешуші жеңісі деп сипаттайды: Арминий мен оның ағасы Ингуймер екеуі де жараланды, бірақ тұтқынға түспей қашты. Римдік сарбаздар Тиберийді император деп жариялап, жеңілген тайпалардың аттары жазылған қару-жарақтардан үйірді жасады. Бұл жеңіс немістерді ашуландырып, олар Эльбадан артық шегінуді тоқтатты және римдіктерге қарсы шабуылға қайта жиналды. Бұл шайқас та римдіктердің шешуші жеңісімен аяқталды, Герман өзінің әскерлеріне герман тайпаларын жоюға бұйрық берді. Рим мен Эльба арасындағы тайпаларды толығымен бағындырғаннан кейін Тиберий Цезарь әскері Марс, Юпитер және Август құдайына арналған ескерткіш орнатты. Келесі жылы Герман Римге қайтарылды. Тацит бұл императордың генералдың даңқына қызғануының салдарынан болғанын хабарлайды, бірақ оған 26 мамырда жеңіс шеруін өткізуге рұқсат берді. Герман кейін Сириядағы Парфия шебіне жіберілді және көп ұзамай, мүмкін, уланудан қайтыс болды. Арминий б.з. 21 жылы Сегест және оның одақтастарымен өлтірілді. Арминийдің өлімінен кейін римдіктер черускилерді көбінесе өздеріне қалдырды. Б.з. 47 жылы черускилер Римнен Флавустың ұлы, Арминийдің жүрегінің туысы Италикті басшылыққа тағайындауды сұрады, өйткені азаматтық соғыс олардың басқа да ақсақалдарын жойды. Ол бастапқыда жақсы қабылданды, бірақ Римде римдік азамат ретінде тәрбиеленгендіктен, ол көп ұзамай халықтың ықыласын жоғалтты. Оның орнына, шамамен оның ұлы Шариомер басшылыққа келді, ол шаттилермен жеңіліп, б.з. 88 жылы тақтан түсірілді. Тацит (56) черускилер туралы былай жазады: «Шаукилер мен шаттилердің қасында тұратын черускилер ұзақ уақыт бойы тыныш, шабуылға ұшырамаған, тым көп және әлсірететін бейбітшілікті қастерледі. Бұл қауіпсіздіктен гөрі жағымды болды, өйткені заңсыз және күшті көршілердің арасында бейбітшілік – өзіңді-өзің алдау. Күшті қол шешкен жерде, қанағат пен әділдік тек күштілерге ғана қолданылады; сондықтан әрқашан жақсы және әділ деп есептелетін черускилер қазір қорқақ және ақымақ деп аталады, ал жеңіске жеткен шаттилердің сәттілігі сақтықпен байланысты». Черускилердің құлдырауы олармен бірге Фос тайпасының да құлдырауына әкелді, олар да жақсы күндерде олармен бірдей тағдырға ұшырады. Клавдий Птолемейдің «Географиясы» черускилерді, калукондыларды және камавои (Καμαυοὶ) тайпаларын бір-біріне жақын және «Мелибок тауына» (вероятно, Харц таулары) жатқызды. Черускилердің кейінгі тарихы белгісіз.