Кіріспе

Руги, Роги немесе Ругиандар (Ρογοί) – рим дәуіріндегі герман халқы. Оларды алғаш рет Тацит өзінің "Германия" еңбегінде Rugii деп атап, Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында орналастырған. Бірнеше ғасырдан кейін олар Дунайдың орта ағысындағы "готтар" немесе "скифтер" халқының бірі саналды. Олар, басқа готикалық халықтар сияқты, 453 жылы Аттиланың өліміне дейін осы аймаққа одақтас күш ретінде келген болуы мүмкін. 454 жылы Нэдао шайқасында гундар жеңілгеннен кейін олар қазіргі Төменгі Австрияға қоныстанды. Тацит есімдерімен атаған Балтық ругилері Рутикелейи халқымен және Птолемейдің екінші ғасырда айтқан Ругион жерімен байланысты болуы мүмкін. Бұл екі есім де бүгінгі Рюген аралымен байланысты. Олар сондай-ақ, Жорданның алтыншы ғасырда Балтық жағалауында, Висла өзенінің жанында өмір сүрген халық ретінде айтқан Ульмеругимен де байланысты. Жорданның түсіндіруге қиын жазбаларында Руги өз заманында даниялықтар мен шведтерге жақын Скандинавияда өмір сүргенін айтады. Аты мен Жорданның жариялаған готикалық тегіне сүйене отырып, Ругилердің б.з. 100 жылына дейін Оңтүстік-Батыс Норвегиядан Померанияға, содан кейін Дунай аңғарына көшіп келгені болжамдалады. Ульмеруги есімі кейінірек ескі скандинав тіліндегі мәтіндерде белгілі болған Holmrygir деп түсіндіріледі. Ругилер Норвегиядағы Рогаландтың Ригирімен де байланысты. Бұл есімдердің бәрі бір этимологиялық түбірге ие болып көрінеді.

Этимология

Руги немесе Ригир тайпасының аты, руг немесе ругр деген ежелгі скандинавиялық терминмен байланысты деп ұсынылған, сондықтан ол "бидай жеушілер" немесе "бидай өсірушілер" дегенді білдіруі мүмкін. Рогаланд немесе Ригьяфюльке – Норвегияның оңтүстік-батысындағы аймақ (фюльке). Рогаландты "Ригирлер елі" (Rugii) деп аударуға болады, ригирдің рогаға айналуы скандинав тілінің жалпы тілдік өзгерістерімен толық түсіндіріледі. Бұл шамамен бірінші ғасырдың соңында болған. Оксхофт мәдениеті Руги және Лемови тайпаларының бір бөлігімен байланысты. Видиварий тайпасының батысындағы Ругилердің қалдықтары, готтар, венециялықтар және гепидтер сияқты басқа тайпалармен бірге, археологиялық Дьбчин мәдениетімен бірдей деп саналады. Бұл екі атау да Руги тайпасымен байланысты. Ескі ұсыныс бойынша, біздің заманымыздың екінші ғасырында, қазіргі Польша аумағында негізделген шығыс герман халықтары, өздерінің ықпалын кеңейте бастады, оңтүстікке қарайғы тайпаларды ығыстырып, Римнің Дунай бойындағы шекарасында Маркоман соғыстарын тудырды. Руги – осы оқиғаларға қатысқан тайпалардың бірі саналады. Қазіргі заманғы авторлар ескі әңгіменің кейбір бөліктеріне күмәнмен қараса да, Вильбарк мәдениетінің археологиялық зерттеулері бұл идеяны қолдайтын жаңа дәлелдер ұсынды.

Паннонияда, Ругиландта және Италияда

IV ғасырдың басында ругийлердің үлкен тобы ежелгі Паннониядағы Тизаның жоғарғы ағысына қоныстанды, қазіргі Венгрияның жерінде. Кейіннен олар ғұндардың шабуылына ұшырады, бірақ 451 жылы Аттиланың жорықтарына қатысты. Ол қайтыс болғаннан кейін олар көтеріліс жасап, Флактифей басшылығымен Ругиландта өздерінің мемлекетін құрды – бұл аймақ қазір Төменгі Австрияның (ежелгі Норик) құрамында, Дунайдың солтүстігінде орналасқан. Флактифей қайтыс болғаннан кейін Ругиланд ругийлері Фелетей (Фева деп те аталған) патшасы мен оның әйелі Гизаның басшылығымен болды. Джордан және басқалары айтқандай. Видиварийлерді Джордан өзінің "Getica" еңбегінде 6-ғасырдың ортасында төменгі Вислада мекендеген тайпалардың қорытылған жиынтығы деп сипаттаған. Бұрынғы Вильбарк мәдениетінен ерекшеленсе де, кейбір дәстүрлер сақталды. Осылайша, ругинилер англосакстардың тегіне кіретін ата-бабаларының бірі болар еді.